from colonialism to communism

TỪ THỰC DÂN ĐẾN CỘNG SẢN

Hoàng Văn Chí

Giới Thiệu Tác Giả Hoàng Văn Chí

Hoàng Văn Chí (Bách khoa toàn thư mở Wikipedia)

Hoàng Văn Chí (1 tháng 10 năm 1913 – 6 tháng 7 năm 1988), bút danh Mạc Định, là một học

giả người Việt . Ông gốc người Mường, hấp thụ văn hóa Tây Phương, tích cực tham gia kháng chiến chống Pháp, nhưng sau đó đã từ bỏ Việt Minh và di cư vào Nam năm 1954 Tại miền Nam, ông thất vọng với chế độ thời Ngô Đình Diệm nên tìm cách bỏ ra hải ngoại Ông trải qua một thời gian ở Ấn Độ, và tìm hiểu thêm nhiều ảnh hưởng văn hóa Ấn Độ và Phật giáo trên văn hóa Việt Ông cũng từng sống tại Nhật, Pháp và một thời gian dài tại Hoa Kỳ

Ông đã có tác phẩm dịch ra trên 15 thứ tiếng (From Colonialism to Communism) từ thập niên 960 và là một ngòi bút chống cộng đầu tiên của người Việt trên bình diện quốc tế [1]

Cho đến ôm nay, các tác phẩm và tài liệu của ông vẫn được sử gia quốc tế tra dùng như kinh điển về kinh nghiệm Việt Nam [2]

*

Mục lục

1 Tiểu sử

o 1 1 Kháng chiến chống Pháp

o 1 2 Hoạt động ở miền Nam 1955-1960

o 1 3 Sau 1960

 2 Tác phẩm

o 2 1 Từ Thực dân đến Cộng sản

 3 Ghi chú

 4 Liên kết ngoài

Tiểu sử

 Sinh ngày 1 tháng 10 năm 1913 tại Thanh Hóa

 Học trường Albert Sarraut tại Hà Nội (1928-1935)

 Đậu Cử nhân Khoa học tại Viện Đại học Đông Dương (1940) Bút hiệu Mạc Định

 Kết hôn năm 1940 với bà Lê Hằng Phấn, ái nữ cụ Sở Cuồng Lê Dư, có ba người con: một trai, hai

gái

Kháng chiến chống Pháp

 Năm 13 tuổi ông đã tham gia bãi khóa (1926) phản đối thực dân Pháp trong dịp tang lễ Phan

Chu Trinh

 Năm 23 tuổi ông tham dự phong trào “Le Travail” (1936)

 Hoạt động trong Section Française de l’Internationale Ouvrière (Nhân công Quốc tế Pháp,

thường được biết như SFI0; 1937-1939)

 Tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp từ 1946

 Năm 1949, Hoàng Văn Chí chính thức hoạt động với chính quyền Việt Minh (1949-1953) với tư

cách chuyên viên phụ trách đúc tiền, làm giấy in bạc, chế tạo hóa chất cho quốc phòng, thiết lập

hệ thống thủy điện Với căn bản kiến thức của một kỹ sư cử nhân khoa học Pháp, ông đã tiếp tay

tích cực cho lực lượng kháng chiến Ông đã âm thầm quyết định sẽ bỏ Việt Minh sau khi cuộc

kháng chiến chống Pháp thành công[3]

 Năm 1954, Hoàng Văn Chí bỏ Kháng chiến trở về thành

Hoạt động ở miền Nam 1955-1960

Sau khi Hiệp định Genève 1954 chia đôi Việt Nam, Hoàng Văn Chí di cư vào Nam (1955) Khi

đi, ông có hứa với các bạn văn nghệ (thành viên nhóm Nhân Văn Giai Phẩm) là sẽ mang tiếng

nói của họ phổ biến trong thế giới bên ngoài

[cần dẫn nguồn]

Tại miền Nam, từ 1955-1960, ông đã

không ngừng cố gắng thu thập tài liệu, đúc kết, và xuất bản tập “Trăm Hoa Đua Nở Trên Đất

Bắc”

*

Trong giai đoạn này, ông viết và xuất bản Phật Rơi Lệ (1956), Trăm Hoa Đua Nở Trên Đất Bắc

(1959), The New Class in North Vietnam, The Nhân Văn Affair

Cộng tác với chính phủ Việt Nam Cộng hòa, nhưng nhận ra sự sa lầy của chế độ gia đình trị của

Tổng thống Ngô Đình Diệm, ông xin được chuyển đi làm Phó Lãnh sự tại New Delhi, Ấn Độ

(1959-60)

[cần dẫn nguồn]

Sau 1960

Tháng 2 năm 1960, Hoàng Văn Chí tự ý rời Ấn Độ, ra khỏi sự quản thúc của chính quyền Ngô

Đình Diệm, qua Âu Châu lưu trú tại Pháp (1960-1965) bắt đầu viết sách và hoạt động văn hóa

Năm 1964, ông viết From Colonialism to Communism bằng tiếng Anh và tiếng Pháp Sách được

dịch ra trên 15 ngôn ngữ Đây là tài liệu đầu tiên do một người Việt viết bằng ngoại ngữ để phê

phán chủ nghĩa cộng sản tại Việt Nam Sau này ông dịch sách sang tiếng Việt, với tên Từ Thực

dân đến Cộng sản, bút hiệu Mạc Định

Trong giai đoạn này, ông cũng đóng góp tài liệu hoặc bài viết trong các cuốn sách: North

Vietnam today, Vietnam Seen From East and West

Năm 1965, theo lời mời của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, ông bỏ Pháp sang định cư tại Mỹ Tại đây,

ông tiếp tục làm những công việc mà ông theo đuổi:

 Biên tập viên Đài Tiếng nói Hoa Kz (VOA) chuyên bình luận về Bắc Việt (1965-69)

 Giảng viên về văn hóa và triết học cho Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kz (USAID) cho các lớp

huấn luyện ngoại giao, Bộ Ngoại giao Hoa Kz và một số trường đại học (1970-79)

 Thuyết trình với các giới thanh niên dưới hình thức thuyết giảng, hội đàm, mạn đàm về các đề

tài văn hóa, giáo dục tại nhiều nơi ở Mỹ, Canada, Úc trong nhiều năm liên tiếp

 Thuyết trình trước “Hội nghị bàn về vấn đề hòa đàm Paris 1973 về Việt Nam” tại Paris (1987)

 Nghiên cứu và sưu khảo các tài liệu về chính trị, văn hóa, triết lý cổ kim, Đông Tây, với tham

vọng đưa ra một cuốn sách, tổng nhận định về bước tiến hóa của nhân loại, dẫn đến một học

thuyết mới, khả dĩ hướng dẫn được người Việt trong tiến trình kiến quốc và hưng quốc Cuốn

sách này được thực hiện mang tựa đề “Duy Văn Sử Quan” với chương XXI đang viết dở dang

năm 1988, thì tác giả từ trần

 Lập xưởng Tương Cự Đà và thính Quê Hương tại Bowie, Maryland

 Cố vấn và yểm trợ tích cực cho Ủy ban cứu trợ Thuyền nhân (Boat People SOS)

Ông từ trần ngày 6 tháng 7 năm 1988 tại Maryland, Hoa Kỳ, thọ 75 tuổi

Tác phẩm

 Phật Rơi Lệ (1956)

 Trăm Hoa Đua Nở Trên Đất Bắc (1959)

 The New Class in North Vietnam

*

 The Nhân Văn Affair

 From Colonialism to Communism (1964; bản dịch tiếng Việt Từ Thực dân đến Cộng sản của Mạc

Định)

 Duy Văn Sử Quan (1988), xuất bản 1990, sau khi tác giả đã qua đời

Từ Thực dân đến Cộng sản

Tác phẩm “Từ Thực dân đến Cộng sản” của Hoàng Văn Chí nói về hoàn cảnh đời sống người

Việt trong chế độ xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, nhất là việc Cải cách ruộng đất tại miền Bắc Việt

Nam (1953-1958) học theo bài học cải cách ruộng đất của Mao Trạch Đông tại Trung Quốc[4]

Tuy nhiên cho đến 1975, theo Nixon, các điều ông viết vẫn không được tin bằng các lời nói của

giới lãnh đạo cộng sản

[5]

Năm 1973, trong bài “The Myth of the Bloodbath: North Vietnam’s Land reform Reconsidered”

(Bulletin of Concerned Asian Scholars, tháng 9 năm 1973, pp 2-15), Gareth Porter cho rằng

Hoàng Văn Chí dịch không đúng bài viết của Võ Nguyên Giáp về việc thú nhận có sai lầm trong

việc thi hành “cải cách ruộng đất” Porter nêu ra rằng chữ “xử trí” Giáp dùng phải dịch là

“discipline” Gareth Porter cũng nêu lên lời tướng Giáp rằng “Chúng ta không chú trọng đề

phòng lệch lạc” mà theo Porter phải dịch đúng là “We did not pay attention to precautions

against deviation”

Theo Hoàng Văn Chí, đó là chủ trương của Hồ Chí Minh theo đúng bài học của Mao: “phải làm

cho quá độ để cho dân khiếp sợ, như cái cây muốn uốn phải bẻ cong hết sức để đến khi nó thẳng

lại thì vừa” [5]

Hoàng Văn Chí đã viết “chúng ta phạm quá nhiều lệch lạc” (We made too many deviations) bởi theo ông, Việt Nam không có giai cấp địa chủ và Hồ Chí Minh, Trường Chinh và Võ Nguyên Giáp đã cố tình “bẻ cong” (deviate) định nghĩa “địa chủ” để giết dân và đảng hóa ruộng đất” [4]

Năm 1985, trong tác phẩm “No More Vietnams”, Cựu Tổng thống Hoa Kỳ Richard Nixon đã

viết rằng các điều Hoàng Văn Chí nêu ra là bài học lớn cho giới truyền thông ngoại quốc [5]

Ghi chú

1 ^ Bernard B Fall, The China Quarterly No 24 (Oct-tháng 12 năm 1965) pp 185-187

2 ^ Daniel Ellsberg, Secrets: A Memoir of Vietnam and the Pentagon Papers, New York: Viking,

2002 498 pages

3 ^ Hoàng Văn Chí, ‘

4 ^ Hoàng Văn Chí, Từ Thực dân đến Cộng sản

5 ^ Richards Nixon, No More Vietnams, New York: Arbor House, 1985

Nguồn: http://vi wikipedia org/wiki/Ho%C3%A0ng_V%C4%83n_Ch%C3%AD

*

Từ Thực Dân Đến Cộng Sản

Một kinh nghiệm lịch sử của Việt Nam

(Nguyên tác Pháp ngữ)

Mạc Định dịch từ bản Anh ngữ

Mục lục

Giới thiệu tác giả và tác phẩm

Lời giới thiệu của giáo sư P J Honey

Lời tựa của tác giả

Phần 1 Cái vinh và cái nhục của một tiểu nhược quốc

Chương 1 Sứ mạng lịch sử của dân tộc Việt Nam

Chương 2 Việt Nam trong lịch sử hiện đại

Phần 2 Nước mất lại còn

Chương 3 “Bác Hồ”, vị cứu tinh của dân tộc

Chương 4 Cộng sản xuất hiện

Chương 5 Có công mài sắt, có ngày nên kim

Phần 3 Chuẩn bị thành lập chế độ độc tài

Chương 6 Bần cùng hoá toàn dân

Chương 7 “Đấu chính trị”

Chương 8 Danh sách Việt gian

Phần 4 Cải tạo tư tưởng

Chương 9 Công tác tư tưởng

Chương 10 Kiểm thảo

Chương 11 Chỉnh huấn

Chương 12 Năm bài học

Phần 5 Cải cách ruộng đất

Chương 13 Đại cương về cải cách ruộng đất hương 14 Chiến dịch giảm tô

Chương 15 Cải cách ruộng đất đích thực

Chương 16 Sửa sai

Chương 17 Chống đối chế độ

Chương 18 Con đường thắng tới cộng sản chủ nghĩa

Nguồn: Nhà xuất bản Chân Trời Mới, Sài Gòn 1964 Bản điện tử do talawas thực

hiện, với một số sửa đổi theo quy định chính tả của talawas, từ văn bản do ông

Nguyễn Quang Duy cung cấp, từng được công bố trên mạng

Giới thiệu Tác giả Tác phẩm

Các bạn đọc có thể ngạc nhiên khi thấy một cuốn sách tiếng Việt, tác giả là người

Việt, mà lại là bản dịch Trường hợp có hơi bất thường nhưng lý do là tại tác giả,

ông Hoàng Văn Chí đã viết nguyên bản bằng tiếng Anh, xuất bản ở ngoại quốc để

trực tiếp trình bày vấn đề Việt Nam với độc giả quốc tế và phổ biến kinh nghiệm

Việt Nam rộng ra khắp thế giới tự do

Ông Hoàng, hiện còn bôn ba ở hải ngoại, đã tự giao cho mình trọng trách này vì

trước khi rời khỏi Bắc Việt, năm 1955, ông đã hứa với các bạn bè trong hàng ngũ

trí thức kháng chiến là ông sẽ cố gắng nói lên tâm trạng đau thương của họ và của

toàn thể nhân dân miền Bắc đương quằn quại dưới chế độ cộng sản Sau mười năm

cặm cụi theo đuổi mục đích, ông Hoàng đã hoàn tất một phần lớn nhiệm vụ tinh

thần kể trên vì như ông P J Honey, giáo sư đại học đường ở Luân Đôn đã công

nhận, chính nhờ ở các tác phẩm của ông Hoàng mà thế giới bên ngoài đã biết nhiều

về nội tình Bắc Việt và chiến thuật Mao Trạch Đông Thực sự, không một tác

phẩm nào của ông không được phổ biến khắp thế giới tự do, dịch ra năm bảy thứ

tiếng, từ tiếng Đan Mạch đến các thổ ngữ Ấn Độ, từ các tiếng Á Đông đến tiếng I-

pha-nho ở Nam Mỹ Hiện nay ông là nhà văn Việt Nam có nhiều độc giả nhất ở

ngoại quốc

Sinh tại Thanh Hoá năm 1913 trong một gia đình Nho giáo có truyền thống cách

mạng, ông đã từng tham gia cuộc bãi khoá năm 1926, phong trào “Le Travail” năm

1936, hoạt động trong Đảng Xã hội SFIO năm 1937–39, và tham gia kháng chiến

chống Pháp từ đầu đến cuối (1946-54) Ông giúp chính phủ kháng chiến với chức

vụ một chuyên viên, phụ trách đúc tiền, làm giấy in bạc, chế tạo hoá chất cho quốc

phòng Nhưng sau Hiệp định Genève, mặc dù đã được ông Hồ Chí Minh tuyên

*

dương công trạng trong toàn quốc, ông quyết tâm rời bỏ Bắc Việt, di cư vào Nam

Trong bốn năm ở Sài Gòn, ông đã để lại nhiều bài báo bằng tiếng Việt, Anh, Pháp,

Hoa và đặc biệt là tập truyện ngắn, vừa hài hước vừa chua chát, nhan đề Phật rơi

lệ, và một thiên khảo cứu về phong tục học nhan đề Đính chánh một định kiến sai

lầm về nguồn gốc dân tộc Việt Nam đăng trong báo Ngày mới xuất bản tại Sài Gòn

năm 1958 Vì một sự nhầm lẫn nào đó, bài này đã được dịch ra Anh văn và đăng

trong tạp chí Asian Culuture của Hội Liên lạc Văn hoá Á châu, năm 1961, ký tên

ông Nguyễn Đăng Thục, Hội trưởng Hội Văn hoá kể trên

Chúng tôi được quen ông Hoàng Văn Chí hồi chúng tôi nhờ ông đề tựa cuốn Trăm

hoa đua nở trên đất Bắc, do chúng tôi soạn năm 1959 Nhưng chỉ mấy tháng sau,

ông tình nguyện đi Ấn Độ, giữ chức phó lãnh sự tại New Delhi Ra sân bay, ông có

tâm sự với chúng tôi là mục đích của ông không phải là làm ngoại giao mà là để có

dịp nói lên sự thực của cả hai chế độ: Hồ Chí Minh và Ngô Đình Diệm Quả nhiên

ông chỉ ở Ấn Độ đúng một năm, đủ thì giờ để kết giao với một số nhà báo, nhà văn

Ấn Độ Năm 1960, ông sang Thuỵ Sĩ, sang Anh và lưu trú 5 năm tại Paris, nơi mà

ông viết cuốn sách này Sách đồng thời xuất bản ở Luân Đôn, Nữu Ước, New

Delhi, bản dịch tiếng I-pha-nho xuất bản ở Buenos Aires và có nhà xuất bản đã

mua bản quyền tiếng Nhật, Triều Tiên, Thái, Mã Lai, v v Nhận thấy không lẽ một

tác phẩm hoàn toàn bằng tiếng Việt phát hành khắp thế giới mà nhân dân Việt Nam

không có dịp thưởng thức, nên chúng tôi yêu cầu tác giả cho phép dịch ra tiếng

Việt Bản dịch này được tác giả duyệt lại, sửa chữa một vài sơ suất trong bản tiếng

Anh in tại Luân Đôn và thêm bớt một vài câu cho bớt tính chất văn dịch

Sau cùng chúng tôi xin lưu ý các bạn đọc về một điểm sau đây: Vì mục đích của

cuốn sách là trình bày chiến thuật Mao Trạch Đông áp dụng tại Bắc Việt, hướng về

các độc giả ngoại quốc, nên phần nhắc lại lịch sử dân tộc và lịch sử cách mạng

Việt Nam chỉ tóm tắt qua loa, vừa đủ để người ngoại quốc chưa hề biết đến nước ta

có thể nắm được đại cương vấn đề Vì tóm tắt nên không thể trình bày đầy đủ chi

tiết, do đó độc giả trong nước có thể có cảm tưởng là quá sơ sài và thiếu chính xác

Về điểm này, thay lời tác giả, chúng tôi xin thành thực xin lỗi các bạn đọc

Mạc Định

Dịch từ nguyên bản tiếng Anh nhan đề: From Colonialism to Communism, xuất

bản năm 1964 đồng thời tại: Anh (The Pall Mall Press Ltd 77–79 Charlotte Street,

London W I ), Hoa Kỳ (F A Praeger inc, Publisher III, 4th Ave New York,

N Y ), Ấn Độ (The Allied Publishers, 13-14 Asaf Road, New Delhi) Cùng với bản

tiếng Việt này đã có những bản dịch sau đây: Tiếng Bồ Đào Nha (Nhà xuất bản

GRD, Rio de Janeiro, Brésil), tiếng I-pha-nho (Nhà xuất bản Editorial SUR,

*

Buenos Aires, Argentine), tiếng Pháp (Nhà xuất bản MAME, Tours, Pháp)

Lời chú thích của dịch giả

Tất cả các đoạn văn trích trong báo chí Bắc Việt đều là nguyên văn, trừ hai bản báo

cáo của Trường Chinh, vì không có nguyên bản tiếng Việt nên tác giả đã dịch ra

Anh văn từ bản tiếng Pháp do Bắc Việt xuất bản Chúng tôi cũng dịch theo bản

tiếng Pháp ấy

Do lời yêu cầu của chúng tôi, cũng như của nhà xuất bản tiếng Pháp và tiếng I-pha-

nho, tác giả đã viết lại Chương 18 (Chương cuối) để trình bày thêm về tình hình

Bắc Việt từ 1962 đến 1965

Lời giới thiệu của giáo sư P J Honey

Trước Thế chiến thứ Hai, không mấy ai ở thế giới bên ngoại biết đến nước Việt

Nam và dân tộc Việt Nam và hoạ chăng chỉ nghe nói đến Đông Pháp, trong đó có

xứ “An Nam” Ngoại trừ người Pháp, không mấy người Tây phương biết đến Việt

Nam là một quốc hiệu, và số du khách có dịp ghé qua Việt Nam lại càng hiếm hơn

Vì vậy, năm 1945, dư luận thế giới rất đỗi ngạc nhiên khi báo chí loan tin có một

chính phủ mệnh danh là “Việt Nam Dân chủ Cộng hoà” tuyên bố độc lập đối với

Pháp Nhưng vì đồng thời, việc chấm dứt chiến tranh với Nhật Bản gây nên nhiều

biến cố khác, nên dư luận thế giới lại lãng quên vấn đề Việt Nam, cho mãi đến cuối

năm 1946, khi chiến tranh bùng nổ giữa Pháp và Việt Nam, báo chí thế giới một

lần nữa lại nói đến Việt Nam Nhưng dư luận hồi ấy cho rằng quân đội Việt Nam

thiếu luyện tập và chỉ có những vũ khí thô sơ, nên không thể kháng cự nổi với đội

quân viễn chinh hùng hậu của Pháp, và chẳng bao lâu sẽ bị dẹp tan

Nhưng chiến cuộc mỗi ngày một lan rộng, vì Pháp tỏ ra bất lực không dẹp nổi

phong trào kháng chiến Việt Nam, hồi đó thường gọi là Việt Minh Nhiều người

Tây phương, và đặc biệt những người Mỹ quan tâm đến thời cuộc Viễn Đông, cho

rằng chiến tranh ở Việt Nam là do những phần tử quốc gia lãnh đạo, với mục đích

giành lại độc lập cho quốc gia họ Hoa Kỳ không trực tiếp can thiệp, nhưng một

phần nào, có thiện cảm với Việt Minh Vì chiến tranh “lạnh” mỗi ngày một bành

trướng nên dần dần các quốc gia Tây phương mới thấy rõ âm mưu sâu rộng của

cộng sản Lúc bấy giờ Hoa Kỳ mới ngả theo quan điểm của Pháp, nhận định Việt

*

Minh không phải là một phong trào thuần tuý quốc gia, mà thực sự là một phong

trào cộng sản chiến đấu với mục đích thiết lập chế độ cộng sản trên một phần đất Á

châu Vì vậy nên Hoa Kỳ bắt đầu viện trợ mỗi ngày một nhiều cho quân đội Pháp

và quân đội Quốc gia Việt Nam mới thành lập Mặc dù vậy, Việt Minh vẫn thắng

trận Trận Điện Biên Phủ kết thúc chiến cuộc, và hội nghị quốc tế họp ở Genève,

đầu năm 1954, mang lại hoà bình ở Việt Nam

Chiếu theo hiệp định Genève thì Việt Nam bị chia đôi dọc theo vĩ tuyến 17, miền

Bắc đặt dưới quyền kiểm soát của cộng sản, và miền Nam vẫn thuộc quyền phe

quốc gia Đây là lần đầu tiên một quốc gia cộng sản xuất hiện ở Đông Nam Á ,và

sự kiện này vô cùng quan trọng Từ ngàn xưa con đường từ Đông Á xuống Đông

Nam Á vẫn xuyên qua Việt Nam, và trong lịch sử hiện đại, chính vì Nhật Bản

chiếm cứ được miền này năm 1941, nên trong chớp nhoáng Nhật Bản đã thôn tính

được toàn thể Đông Nam Á Không ai không nhìn thấy âm mưu của khối Cộng sản

là sử dụng Bắc Việt như một bàn đạp để tràn xuống phía Nam Hoa Kỳ đã phải rút

khỏi nước Lào, và chiến tranh hiện nay đương tiếp diễn tại Nam Việt Chiến cuộc

ở Việt Nam có thể mở đầu cho một cuộc xâm lăng rộng lớn của cộng sản

Muốn ngăn cản cuộc xâm lăng kể trên một cách hữu hiệu, công việc đầu tiên là

phải tìm hiểu chiến lược và chiến thuật của cộng sản thì mới có thể dự đoán được

kế hoạch của họ và dự trù biện pháp đối phó Nhưng vì cộng sản Việt Nam rất ít

sáng kiến về quân sự và chính trị, nên thực sự việc ấy không khó khăn như thoạt

đầu nhiều người tưởng tượng Họ chỉ ưa bắt chước và áp dụng những chiến thuật

đã được thử thách ở các nước đàn anh Bác sĩ Nguyễn Ngọc Bích, một nhà học giả

Việt Nam rất uyên thâm, đã phê bình cộng sản Việt Nam như sau: “Bất cứ sau một

biến cố hay một hành động nào, Việt cộng cũng tổ chức kiểm thảo để tìm ưu

khuyết điểm Mục đích của kiểm thảo là để tránh những sai lầm cũ, không phải để

hoạch định kế hoạch cho tương lai Nhưng vì thiếu sáng kiến nên mỗi lần hoạch

định kế hoạch cho tương lai, Việt cộng thường ưa áp dụng những biện pháp đã

từng mang lại thắng lợi trong quá khứ Họ không đủ sáng suốt để nhận định rằng

mỗi tình hình mới đòi hỏi một kế hoạch thích ứng và hoàn toàn mới Chính vì vậy

mà Việt cộng thường bị phê bình, mặc dù có đôi khi quá đáng, là chỉ ưa bắt chước

và áp dụng những chiến thuật cũ kỹ, không hề sáng tác được chiến thuật nào có thể

gọi là mới”

Chỉ có những lãnh tụ cộng sản mới biết rõ những giai đoạn họ đã vượt qua để lên

nắm chính quyền ở Bắc Việt, và cũng chỉ có họ mới biết rõ họ đã trù tính và ấn

định mỗi giai đoạn phải như thế nào Tuy nhiên những người trong hàng ngũ kháng

chiến họ có đủ kiến thức và óc quan sát để nhận định những sự việc xảy ra xung

quanh họ, phân tích chính sách, đường lối từ trên ban xuống, rất có thể nghiên cứu

*

và trình bày những sự việc đã qua với một độ chính xác rất cao

Với hoài bão tranh đấu cho nền độc lập của xứ sở, ông Hoàng Văn Chí, tác giả

cuốn sách này, đã tham gia kháng chiến ngay từ phút đầu Mặc dù ông không phải

là môn đồ của chủ nghĩa Mác-xít, và ông thừa biết phong trào kháng chiến đã bị

Việt cộng lũng đoạn, ông vẫn tích cực tham gia, vì ông cho rằng, nếu những phần

tử quốc gia không tham gia kháng chiến sẽ thất bại, và Pháp sẽ có cơ hội đặt lại

nền đô hộ trên đất nước Việt Nam Nhưng sau khi Pháp đã thất bại, ông Hoàng

Văn Chí không do dự đứng về phe quốc gia để chống cộng sản

Trong thời gian kháng chiến, ông Hoàng có điều kiện thuận tiện để nghiên cứu

chiến thuật và lập luận của cộng sản Ông đã chứng kiến việc cán bộ Trung Quốc

bắt buộc Bắc Việt phải tuân theo đường lối của họ Mao, và ông đã dự nhiều cuộc

đấu tố trong dịp “Cải cách ruộng đất” mà vô số nhân dân Bắc Việt đã bị giết chóc

một cách tàn khốc

Phần lớn những sự việc tường thuật trong cuốn sách này do chính ông Hoàng, nghe

tận tai, thấy tận mắt Phần còn lại là kết quả một công cuộc sưu tầm sâu rộng của

ông Trong suốt cuốn sách, tác giả tường thuật một cách cặn kẽ cộng sản đã lợi

dụng và thao túng phong trào ái quốc giành độc lập như thế nào, và đã thành lập

chế độ cộng sản ở Bắc Việt như thế nào Chỉ riêng về phương diện này cuốn sách

cũng đã là một công cuộc khảo cứu hết sức quan trọng về chiến thuật hiện đại của

cộng sản Nhưng, hơn nữa, là vì chính những chiến thuật ấy lại đương được áp

dụng ở Nam Việt, và rất có thể trong tương lai, ở nhiều nước khác thuộc Đông

Nam Á, nên chắc chắn tác phẩm của ông Hoàng sẽ trở thành một cuốn sách giáo

khoa mà mọi người có ít nhiều trách nhiệm chống cộng ở Á châu đều cần phải

nghiên cứu

Bằng những tác phẩm Anh văn đã từng xuất bản, ông Hoàng Văn Chí đã cống hiến

cho thế giới bên ngoài rất nhiều kiến thức về cộng sản Việt Nam, và gần đây, trong

bài báo mới nhất của ông, nhan đề “Sản xuất lúa gạo dưới chế độ nông nghiệp tập

thể”, đăng trong tạp chí China Quarterly, số 9, tháng 2 năm 1962, ông đã giải thích

tại sao nông nghiệp không những thất bại ở Bắc Cao Theo thiển ý của tôi thì tác

phẩm này sẽ là một trong những tác phẩm tiêu chuẩn về cộng sản Á châu

P J Honey

Giáo sư Trường Nghiên Cứu Á Phi của Luân Đôn Đại Học Đường

Lời tựa của Tác Giả

Tường thuật giai đoạn cuối cùng của cuộc cách mạng phản đế quốc ở Việt Nam,

cuốn sách này chuyên nghiên cứu một chiến thuật thường được mệnh danh là “Cải

cách ruộng đất”, một chiến thuật mà các lãnh tụ cộng sản Bắc Việt đã áp dụng để

biến cuộc chiến đấu ái quốc giành độc lập thành một công cuộc thiết lập chế độ vô

sản chuyên chính Đấy là một chiến thuật tinh vi, lợi dụng tâm lý quần chúng đến

triệt để, có thể coi là phần đóng góp lớn nhất của Mao Trạch Đông đối với lý

thuyết Mác-xít-Lê-nin-nít Theo thiển ý của tác giả thì “Cải cách ruộng đất” là một

trong những sáng kiến quan trọng nhất trong lịch sử hiện đại

Bắt nguồn từ chủ trương căn bản của họ Mao là cách mạng vô sản có thể dùng

nông dân làm lực lượng căn bản, “Cải cách ruộng đất” đã được mang ra thử thách

lần đầu tiên, dưới một hình thức thô sơ, trong cuộc nông dân bạo động ở Hồ Nam

năm 1926 Sau khi cuộc bạo động này thất bại và cộng sản Trung Hoa phải ấn náu

ở Diên An, trong hơn mười năm, họ Mao đã nhân đó mà sửa chữa lại đường lối và

kiện toàn lại toàn bộ chiến thuật của ông ta Nhờ vậy mà sau khi nắm được chính

quyền ở Trung Hoa lục địa, ông Mao đã tiêu diệt được tất cả các phong trào chống

đối, và những thất bại liên tiếp trong các phong trào “nhảy vọt”, hoặc tiến, hoặc

thoái, không lay chuyển nối chế độ do ông thành lập

Chiến thuật “Cải cách ruộng đất” mà ông Mao áp dụng trên toàn thể lãnh thổ

Trung Hoa lục địa ngay sau khi Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa được thành lập là

dựa theo hoàn cảnh xã hội và tinh thần của nhân dân Trung Hoa Chỉ vài năm sau

là chiến thuật ấy được mang áp dụng ở Bắc Việt, dưới sự lãnh đạo của một số cố

vấn Trung cộng

Nhân sống ở khu Bốn, là miền cộng sản kiểm soát từ đầu đến cuối, tôi được dịp

chứng kiến phong trào “Cải cách ruộng đất”, vừa thán phục vừa kinh hoàng

Trong những trang sau đây tôi cố gắng diễn tả những gì tôi đã thấy – hoặc đôi khi

đã tham dự – với mục đích nhỏ mọn là đóng góp chút ít vào công cuộc phát triển

khoa học xã hội, và đồng thời cống hiến cho các tác giả ngoại quốc thường viết về

Việt Nam hoặc về Á Đông, một vài chi tiết mà từ trước tới nay họ chưa từng biết

Toàn bộ vấn đề không thể thu gọn trong một cuốn sách nhỏ, nên ở đây tôi chỉ nêu

lên một cách hết sức khách quan một vài yếu tố chính của vấn đề Việt Nam Tôi

cũng muốn nhấn mạnh là tôi không định tâm bênh vực hoặc đả phá một lý thuyết

hay một chế độ chính trị nào, vì tôi quan niệm tất cả đều lỗi thời Tôi không có

*

hoài bão nào khác là trình bày đúng đắn những kinh nghiệm xưa và nay của Việt

Nam để góp phần xây dựng cho mai hậu, một triết lý hoàn toàn mới, phù hợp với

những phát minh mới nhất của khoa học và kỹ thuật hiện đại

Paris, tháng 6, 1962

Hoàng Văn Chí

Phần 1 – Cái vinh và cái nhục của một tiểu nhược quốc

“Một việc phi thường mà không một sử gia nào có thể giải thích một cách thoả

đáng – mặc dầu đã nghiên cứu rất nhiều – là: tại sao, sau hàng ngàn năm đô hộ,

dân tộc Việt Nam vẫn không bị đồng hoá, và Việt Nam vẫn còn là một quốc gia

biệt lập ”

Joseph Buttinger (The Smaller Dragon)

Chương 1 – Sứ mạng lịch sử của dân tộc Việt Nam

Việt Nam là một phần đất của Á châu Vị trí địa lý của Việt Nam đối với lục địa Á

châu quyết định một phần lớn tiền đồ cũng như sứ mạng mà lịch sử đã giao phó

cho dân tộc Việt Nam trong mấy ngàn năm nay

Chúng ta hãy so sánh Âu châu Âu châu là một đơn vị địa lý duy nhất, không núi

cao, sông không rộng nên trong nội địa Âu châu văn hoá thường được trao đổi và

các nòi giống thường được pha trộn một cách tương đối dễ dàng Địa lý Á châu có

một điểm trái ngược với Âu châu Lục địa Á châu bị dãy núi Hi-ma-lay-a, và tiếp

theo là dãy Trường Sơn phân chia thành hai đơn vị địa lý văn hoá riêng biệt Đơn

vị phía Bắc thuộc ảnh hưởng Trung Quốc, đơn vị phía Nam chịu ảnh hưởng Ấn

Độ

Việc phân chia địa lý này có rất nhiều ảnh hưởng Trong khi một vài tư tưởng và

đạo lý có thể truyền bá từ Nam lên Bắc và một vài bộ lạc có thể từ từ di chuyển từ

Bắc xuống Nam, qua dẫy Hi-ma-lay-a, dãy núi này vẫn là một “Vạn lý trường

*

thành” chặn đứng không cho bên nào tấn công quân sự bên nào Chính nhờ vậy mà

Ấn Độ và các quốc gia khác thuộc Nam Á đã duy trì được nền văn hoá, tổ chức xã

hội và chính trị riêng của họ, không bị văn hoá Hán tộc xâm nhập và không hề bị

binh mã của “Thiên triều” quấy nhiễu Ngay cho tới ngày nay, dãy trường thành

này vẫn đóng một vai trò tối quan trọng Nếu một ngày kia Ấn Độ và Trung cộng

có thể thoả thuận công nhận giới tuyến Mac Mahon là biên giới thiên nhiên giữa

hai nước, và nếu Hoa Kỳ đủ sức bảo vệ Việt Nam Cộng hoà và duy trì một nền

trung lập chân chính ở Lào thì dãy Hi-ma-lay-a-Trường Sơn, chạy dài từ Kashmir

ở phía Tây đến Việt Nam ở phía Đông, sẽ là bức bình phong đứng giữa hai khối:

khối Cộng sản và khối Không cộng sản trên lục địa Á châu Chỉ vị kỵ binh của

Hán, Nguyên, và Thanh triều không hề vượt qua dãy núi này, vì không vượt nổi,

nên nhiều chính khách ở Nam và Đông Nam Á đã nhẹ dạ tin tưởng ở cái mà họ

mệnh danh là “tình hữu nghị cổ truyền với Trung Quốc” Khi họ đề ra thuyết trung

lập và sống chung hoà bình, họ đã trông cậy quá nhiều vào dãy núi này coi như

một cái mốc che chở cho xứ sở của họ

Nhưng những biến cố gần đây đã chứng tỏ rằng bức trường thành thiên tạo này

không còn hiệu nghiệm như xưa, không chặn nổi sự xâm nhập và cả những cuộc

tấn công quân sự của cộng sản Về phía Tây thì Ấn Độ hiện đương lo phòng thủ

biên thuỳ Ấn-Hoa, còn về phía Đông, Hoa Kỳ đương ra sức bảo vệ Việt Nam Cộng

hoà và Thái Lan khỏi bị rơi vào tay cộng sản Nhưng so sánh thì các nước ở phía

Đông bị đe doạ nhiều hơn các nước ở phía Tây, vì dãy Trường Sơn phân cách Lào

và Việt không cao và hiểm trở bằng dãy Hi-ma-lay-a phân cách Ấn Độ và Tây

Tạng Hơn nữa, Bắc Kinh nối liền với Hà Nội bằng một đường xe lửa, mà trái lại,

đường bộ từ Bắc Kinh đến Lhasa, thủ đô Tây Tạng, thì khó khăn, hiểm trở Vì vậy

nên hiện nay cũng như từ ngàn xưa, Trung Quốc vẫn coi Việt Nam là con đường

thuận tiện nhất cho mọi cuộc Nam tiến

Nhìn vào bản đồ hai nước (trang 16), chúng ta có thể ví Trung Quốc với một cái

loa phễu khổng lồ, mà Việt Nam là cái cuống phễu vừa hẹp vừa dài Hình ảnh cái

phễu khổng lồ trên đây có thể giải thích một phần lớn đặc điểm của nền bang giao

Hoa-Việt, nếu chúng ta hình dung Trung Hoa như một chất lỏng chứa đựng trong

loa phễu, và suốt trong lịch sử lúc nào cũng muốn chảy dọc theo cái cuống phễu để

tràn xuống những miền đồng bằng phì nhiêu thuộc Đông Nam Á Lịch sử đã giao

phó cho Việt Nam nằm ở đầu cuống phễu, một trách nhiệm nặng nề: ngăn chặn

*

không cho quân lực Trung Hoa tràn qua để xuống tới các đồng bằng kể trên Dân

tộc Việt Nam đã làm tròn nhiệm vụ ấy, và đã đánh bật trở lại tất cả các cuộc chinh

phạt liên tiếp của các triều đại, Hán, Nguyên, Minh, Thanh, đặc biệt nhất là các

đoàn kỵ binh hùng hậu của Hốt Tất Liệt mà từ Đông sang Tây không một quốc gia

nào kháng cự nổi Hoàn thành được nhiệm vụ lịch sử kể trên, dân tộc Việt Nam

không những đã bảo toàn được nền tự chủ của mình, mà còn giữ cho tất cả các dân

tộc khác ở Đông Nam Á khỏi bị Hán hoá

Theo Hán sử thì ngày xưa, ở phía Nam sông Dương Tử có một trăm bộ lạc, gọi là

Bách Việt Các bộ lạc này đều bị Hán hoá hoàn toàn, bắt đầu từ cuộc chinh phạt

của Tần Thuỷ Hoàng, thế kỷ thứ 3 trước Tây lịch Theo nhiều học giả chuyên về

nhân chủng và phong tục học thì phần lớn các bộ lạc này thuộc chủng tộc

Inđônêsia Dân tộc Việt Nam cũng thuộc về khối này Theo một truyền thuyết –

một truyền thuyết đã trở thành định kiến – nhiều người Việt Nam hiện còn tin rằng

tổ tiên của họ ngày xưa cũng là một trong các bộ lạc Bách Việt, nhưng đã may mắn

thoát khỏi nạn Hán hoá mà tất cả các bộ lạc khác phải chịu

Về truyền thuyết này, có một câu chuyện khá lý thú đáng được ghi lại Sau cuộc

Cách mạng Tân Hợi (1911), và sau khi nhường chức Tổng thống cho Viên Thế

Khải Ông Tôn Văn sang viếng thăm Nhật Bản, với tư cách là đảng trưởng Quốc

dân Đảng Trung Hoa, và được ông Khuyển Dương Nghị, đảng trưởng Quốc dân

Đảng Nhật, thết tiệc khoản đãi Giữa bữa tiệc, lừa khi ông Tôn Văn bất ý, ông

Khuyển Dưỡng Nghị đột nhiên hỏi: “Tôi được biết tiên sinh đã có dịp qua Hà Nội,

xin tiên sinh cho biết tôn ý về dân tộc Việt Nam?” Bị hỏi một cách bất thình lình,

ông Tôn Văn đáp: “Người Việt Nam vốn nô lệ căn tính Ngày xưa họ bị chúng tôi

đô hộ, ngày nay họ lại bị người Pháp đô hộ Dân tộc ấy không có tương lai” Được

dịp, ông Khuyển Dưỡng Nghị nói tiếp: “Về điểm này tôi xin phép không đồng ý

với tiên sinh Ngày nay họ thua người Pháp, vì họ thiếu khí giới tối tân, nhưng cứ

xét lịch sử thì trong số Bách Việt chỉ có họ là thoát khỏi, không bị Hán hoá Tôi tin

rằng một dân tộc đã biết tự bảo vệ một cách bền bỉ như vậy thì thể nào sớm muộn

cũng sẽ lấy lại được quyền tự chủ” Ông Tôn Văn đỏ mặt không trả lời vì biết mình

đã nói hớ Ông hiểu ý ông Khuyển Dưỡng Nghị muốn châm chọc, cho rằng ông là

người Quảng Đông, tổ tiên cũng là “Việt” nhưng kém xa dân tộc Việt Nam vì đã bị

đồng hoá hoàn toàn, không còn chút gì là “Việt” nữa Sau buổi tiệc, ông Khuyển

Dưỡng Nghị gọi dây nói mời mấy học sinh Việt Nam tị nạn ở Nhật đến kể chuyện

*

cho nghe tỏ ý hớn hở đã thắng nhà chính khách Trung Hoa trong cuộc đối thoại

Trong số những người được ông Khuyển Dưỡng Nghị mời đến và thuật lại câu

chuyện có cụ Lê Dư Chính cụ Lê Dư đã kể lại câu chuyện này cho tác giả

Trong hơn hai ngàn năm, dân tộc Việt Nam đã giữ một vai trò y hệt dân Sparte ở ải

Thermopile Công nghiệp của dân tộc Việt Nam đối với các lân bang ở Đông Nam

Á chưa được các sử gia công nhận một cách đầy đủ Có một điểm cần nêu lên là

những Hoa kiều hiện nay đang sống đông đảo ở Singapore, Malaysia và Inđônêsia

đều tới định cư ở những nơi này bằng đường biển, và mới gần đây Họ được di cư

tới các xứ này một cách dễ dàng vì các chính quyền thực dân Anh, Pháp, Hà Lan

thấy họ cần cù và khéo hơn dân bản xứ

Trở lại hình ảnh cái phễu khổng lồ, chúng ta có thể hình dung dân tộc Việt Nam

như một cái nút bông ngăn chặn quân lực Trung Hoa không cho tràn qua, nhưng

vẫn để văn hoá Trung Quốc, ví như nước trong, thấm dần qua cái cuống phễu Dân

tộc Việt Nam thấm nhuần nền văn hoá phong phú này và sử dụng nó như một lợi

khí để tự bảo vệ, và đồng thời Nam tiến chinh phục Chiêm Thành Nước này bị

xâm chiếm theo kiểu tằm ăn lá dâu và biến khỏi lịch sử năm 1697 Sau khi đã tiến

đến miền cực nam của bán đảo Đông Dương, dân tộc Việt Nam bắt đầu vòng

quanh dãy núi Trường Sơn để tiến vào nội địa Cam-bốt, nhưng muộn quá, vì người

Pháp đã tấn công và chặn lại bắt đầu từ năm 1858 Mặc dầu là nạn nhân của đế

quốc Trung Hoa, người Việt đã có tinh thần đế quốc không kém ai, và dân Cam-

bốt thực sự đã chịu ơn người Pháp cứu họ khỏi bị Việt hoá, mãnh liệt không kém

Hán hoá

Về ảnh hưởng của văn hoá Trung Quốc, có hai điểm đáng được nêu lên một cách

khách quan: đấy là thái độ của thượng lưu trí thức Việt Nam đối với Trung Hoa và

nền văn hoá Hán tộc

Nói chung thì người Việt vẫn coi người Tầu là kẻ thù lịch sử (mười lăm cuộc xâm

chiếm trong hai ngàn năm, và một ngàn năm Bắc thuộc), nhưng mỗi khi có nội

biến hay ngoại xâm, thường có nhiều người vội vã chạy sang Trung Quốc để khẩn

cầu ngoại viện; và mỗi lần như vậy là một lần đại binh mã Trung Quốc kéo sang và

ngang nhiên chiếm đóng cho tới khi bị đánh bật ra khỏi

*

Gần đây, ông Hồ Chí Minh có nhận viện trợ của ông Mao, nhưng, để bào chữa thái

độ của ông, ông nói: “Nhân dân Việt Nam và nhân dân Trung Quốc bao giờ cũng

coi nhau như anh em Chỉ có phong kiến Trung Quốc là kẻ thù của cả hai”, lý luận

của ông Hồ rất thông, nhưng giới trí thức kháng chiến thường không chấp nhận

Họ phê bình là nguỵ biện

Một điểm thứ hai đáng được nêu lên là từ ngàn xưa sĩ phu Việt Nam thường

ngưỡng mộ văn hoá Trung Quốc một cách quá mức Ngay trong thời kỳ tự chủ, các

nho sĩ Việt Nam thường học thuộc lòng từng câu, từng chữ, trong các kinh, các

sách của các vị “thánh hiền” Trung Quốc mà không hề suy luận, phê phán Họ

sùng bái văn học Trung Quốc đến nỗi họ gọi “chữ Nho” – chữ của người Tầu – là

“chữ ta”, mà chính tiếng Việt, họ lại gọi là “tiếng nôm” Vì quá lệ thuộc vào nền

văn hoá Trung Quốc nên ngay trong thời đại tự chủ, Việt Nam vẫn là một chư hầu

văn hoá của nước láng giếng phương Bắc Cũng vì vậy mà số phận Việt Nam bị

gắn liền vào số phận Trung Quốc Cả hai đều bị phá sản trước sự tấn công của các

học thuyết Tây phương và Mác-xít

Để sáng tỏ thêm vấn đề, chúng ta có thể đối chiếu Việt Nam với Nhật Bản Trước

kia cả hai đều là đệ tử của nền văn hoá Trung Quốc, nhưng dù vậy, thái độ của mỗi

nước đối với Trung Hoa có khác Trong khi các sĩ phu Việt Nam coi trọng văn học

Trung Quốc như chính của nước mình thì người Nhật, vì là dân đảo quốc, vẫn coi

Trung Quốc là ngoại bang và triết học Trung Quốc là một thứ hàng nhập cảng Vì

vậy mà người Nhật duy trì được tinh thần phê phán, có thể lựa chọn và hấp thụ một

số học thuyết cũng xuất xứ từ Trung Quốc, nhưng bị Trung Quốc coi là tà thuyết

và bác bỏ Trong số những học thuyết này có học thuyết Lương tri của Vương

Dương Minh (1472-1528) mà các triết gia cận đại coi là một giải thích Khổng giáo

hướng theo thực tế

Học thuyết này được truyền sang Nhật vào thế kỷ thứ 17 Chính vì đã hấp thụ được

học thuyết Lương tri mà nho sĩ Nhật giữ được một phần nào sáng suốt, không đến

nỗi quá hủ lậu như giới Tống nho Trung Quốc và Việt Nam, và do đó, họ dễ dàng

công nhận giá trị của kỹ thuật Tây phương Nhờ sự phản ứng kịp thời của sĩ phu

Nhật Bản mà các lãnh chúa Nhật phải thay đổi chính sách, giao thương với Tây

phương và thực hiện cuộc cách mạng Minh Trị (1876) tiến đến công cuộc canh tân

toàn bộ đời sống

*

Cũng nên nhắc lại là cũng vào thời kỳ này, học thuyết Lương tri đã có cơ truyền

sang Việt Nam nhưng không thành Hồi đó một môn đệ của Vương Dương Minh là

Chu Chi Dư hiệu là Thuần Thuỷ, trốn khỏi Trung Quốc sau khi Trung Quốc bị

Mãn Thanh chiếm đóng, và sang tị nạn ở Hội An Chúa Hiền biết ông là người hay

chữ nên thường mời ông vào cung đàm đạo về văn chương chữ nghĩa Đấy là một

dịp rất tốt cho nhà triết học Trung Hoa truyền bá học thuyết của mình, nhưng điều

rất không may là chúa Hiền không đủ học vấn đề nhận định những sai lầm của học

thuyết Chu Hy và công nhận những điểm hay của học thuyết Lương tri, và trong

khi đó thì các triều thần, thấy chúa coi trọng ông Chu, cũng tìm cách làm thân,

nhưng chỉ hỏi ông về lý số Sau khi trú ngụ trên đất Việt Nam trong mười năm mà

không truyền bá được tư tưởng của mình, Chu tiên sinh bèn nghe lời một lái buôn

Nhật, lên thuyền của họ di cư sang Nhật Ông là một trong những người đã có công

truyền bá học thuyết Vương Dương Minh trên đất Nhật

Chỉ vì tôn sùng văn hoá Hán tộc một cách quá đáng mà mãi cho tới khi mất nước

hàng chục năm rồi, các nho gia Việt Nam mới nhận thấy Tây phương cũng có một

nền văn hoá không kém và đáng được noi theo Cho đến cuối thế kỷ thứ 19, họ

nhất định không chịu quan sát thế giới bên ngoài và không bận tâm đến những phát

minh khoa học và kỹ thuật của Tây phương Trong khi dân tộc Phù tang hối hả

canh tân đảo quốc của họ thì vua Tự Đức vẫn điềm nhiên xướng hoạ với mấy vị

đại thần Tám bản “điều trần” của Nguyễn Trường Tộ (1853-1871) lần lượt bị bác

bỏ, mà trong khi ấy thì Pháp chiếm Hội An (1858), Nam Việt (1862-1867), Hà Nội

(1873-1882) và hoàn thành cuộc đô hộ năm 1884

Nhìn lại lịch trình tiến hoá của dân tộc Việt Nam chúng ta phải công nhận với sử

gia Trần Trọng Kim là sở dĩ Việt Nam giành lại được quyền tự chủ và xây dựng

được một cơ cấu xã hội, chính trị, có nền tảng vững chắc, là nhờ ở sự hấp thụ và

tiêm nhiễm văn hoá Hán tộc, mà bộ phận chính là Khổng giáo với tinh thần duy lý

Tuy nhiên chúng ta cũng phải nhận định thêm rằng Việt Nam chỉ thực sự phú

cường dưới triều đại Lý, Trần, là thời kỳ mà Phật giáo được coi là quốc giáo; và

trái lại, Việt Nam bắt đầu suy nhược từ cuối Trần, sau khi Khổng giáo đã chiếm địa

vị độc tôn, đánh bật Phật giáo ra ngoài vòng chính trị Theo thiển ý của tác giả thì

có hai nguyên nhân chính Một là từ Tống trở đi, học phái Chu Hy được coi là học

phái chính thống đã đưa Khổng giáo vào một khuôn khổ chật hẹp, hủ lậu và hai là

*

chế độ thi cử dành cho Khổng giáo không đủ sức hấp dẫn để huy động quảng đại

quần chúng tham gia kháng chiến Vì vậy nên những vị anh hùng cứu quốc từ Lê

Lợi đến Nguyễn Huệ, đều không phải là những người xuất thân ở cửa Khổng sân

Trình Nói về lịch sử hiện đại thì mất nước với Pháp vào cuối thế kỷ trước, và đất

nước tan tành trong hoàn cảnh hiện nay cũng chung một nguyên nhân: Tinh thần

nô lệ đối với “Trung Hoa vĩ đại” Về điểm này sử gia Trần Trọng Kim đã phê bình

như sau:

“… Mà sự học của mình thì ai cũng yên trí rằng cái gì đã là của Tầu là hay, là tốt

hơn cả: từ tư tưởng cho chí công việc làm, điều gì mình cũng lấy Tầu làm gương

Hễ ai bắt chước được Tầu là giỏi, không bắt chước được là dở”

Những sự việc trình bày sau đây sẽ chứng minh hậu quả tai hại của tinh thần

hướng ngoại kể trên

Nguồn: Nhà xuất bản Chân Trời Mới, Sài Gòn 1964 Bản điện tử do talawas thực

hiện, với một số sửa đổi theo quy định chính tả của talawas, từ văn bản do ông

Nguyễn Quang Duy cung cấp, từng được công bố trên mạng www thuvienvn com,

nay không còn tồn tại

Chương 2 -Việt Nam trong lịch sử hiện đại

Mất nước với Pháp

Nghe theo mưu kế của một giáo sĩ đạo Gia tô tên là Pigneau de Béhaine, thường

gọi là Bá Đa Lộc, Pháp bắt đầu can thiệp vào nội tình Việt Nam, năm 1787, dưới

hình thức một giao ước ký với vị giáo sĩ này, đại diện cho Nguyễn Ánh, hứa việc

viện trợ cho Nguyễn Ánh một số thuyền bè và vũ khí để kháng cự với Tây Sơn

Điều kiện bắt buộc là nếu thắng, Nguyễn Vương sẽ phải cống nạp hàng năm, giúp

Pháp khuyếch trương buôn bán, chinh phục thêm đất đai ở Viễn Đông và nhường

đứt cho Pháp cửa Hội An và quần đảo Côn Lôn Nhưng ngay sau khi ký, Pháp

ngần ngại không viện trợ và chỉ hai năm sau cuộc đại cách mạng Pháp bùng nổ,

Pháp đình bị lật đổ nên tờ giao ước “bán nước” trở thành giấy lộn Suốt trong nửa

thế kỷ sau không một chính phủ Pháp nào dám chủ trương chinh phục Việt Nam vì

sợ quá mạo hiểm Cuộc thôn tính Việt Nam sau này một phần lớn là do sự vận

*

động của một số võ quan “hiếu động” và của các giáo sĩ Gia tô muốn mượn gươm

súng để khuyếch trương địa vực của Cơ đốc giáo

Vì vậy nên cuộc xâm chiếm của Pháp có tính cách chập chờn, xúc tiến trong những

lúc tình hình chính trị và kinh tế của Pháp tương đối ổn định, và tạm thời trì hoãn

mỗi khi Pháp có nội biến hoặc ngoại xâm Mãi đến năm 1880, vì uy tín quốc gia và

vì muốn đua tranh với các liệt cường khác, Pháp mới ấn định một chương trình

cướp đất có quy củ và quyết tâm thôn tính nốt toàn cõi Việt Nam

Nhưng Pháp chiếm Việt Nam không phải chỉ vì Việt Nam mà dụng tâm của Pháp

là dùng Việt Nam như chiếc bàn đạp để bành trướng thế lực ở Viễn Đông, chờ dịp

cấu xé Trung Hoa là miếng mồi ngon hơn Pháp bắt đầu chiếm đóng Nam Kỳ với

chủ tâm ngược sông Cửu Long để tiến lên phía Bắc, nhưng vì sông Cửu Long

không lưu thông được nên Pháp chiếm Bắc Kỳ, hy vọng sẽ tới được Vân Nam

bằng sông Nhị Hà Cuối cùng Pháp chiếm nốt Trung Kỳ để nối liền Nam, Bắc, và

chiếm luôn cả Lào và Cam-bốt mà Pháp coi là thuộc quốc của Việt Nam

Từ ngàn xưa, Trung Hoa vẫn mưu tràn qua Việt Nam để Nam tiến Lần này, ngược

lại, Pháp chủ trương Bắc tiến bằng cách chui qua cái cuống phễu Việt Nam để

thông lên cái loa phễu Trung Hoa Nhưng tuy không đủ sức để kháng cự quân đội

viễn chinh Pháp, nhân dân Việt Nam cũng nổi loạn liên miên khiến Pháp phải hao

binh tổn tướng, mất nhiều thì giờ vào công cuộc bình định và đặt nền cai trị, nên

Pháp lỡ mất cơ hội Bắc tiến Trung Hoa đã bừng tỉnh giấc mơ và thực hiện cuộc

cách mạng Tân Hợi (1911), và Nhật bản, với oai phong một đại cường quốc đã coi

toàn thể Đông Nam Á là “Khối Thịnh vượng chung” của mình Năm 1940 quân

đội Nhật Hoàng tiến vào Đông Dương và tháng 3, 1945, Nhật lật đổ Pháp, kết thúc

80 năm đô hộ của Pháp ở Đông Dương

Liên bang Đông Pháp

Trước khi hoàn toàn mất nước, 1884, Việt Nam đã lập ngoại giao với nhiều cường

quốc như Anh, Pháp, I-pha-nho, Hà Lan, Hoa Kỳ, Nhật Bản, v v nhưng sau khi

mất nước, thế giới bên ngoài quên đứt hai chữ Việt Nam, vì Pháp đã cố ý cắt đứt

quốc gia Việt Nam thành ba “Kỳ” riêng biệt Người Việt sinh đẻ ở mỗi “kỳ” mang

*

theo một “quốc tịch” và bị đặt dưới một chế độ cai trị khác nhau Dân “Nam Kỳ”

được coi là “thuộc dân” và được hưởng chế độ “thuộc địa” tương đối rộng rãi hơn

chế độ “trực tiếp bảo hộ”, hoặc “gián tiếp bảo hộ” dành cho Bắc Kỳ và Trung

Kỳ Toà án Nam Kỳ xử theo bộ luật “Dân luật Giản yếu 1883” do Pháp soạn thảo,

còn Bắc Kỳ và Trung Kỳ vẫn theo luật vừa lạc hậu, vừa nghiêm khắc bội phần

Thực dân Pháp duy trì luật cũ của Nam triều và bộ máy quan lại để dùng làm công

cụ đàn áp gián tiếp, với dụng tâm lẩn tránh trách nhiệm trước dư luận Dĩ nhiên các

cấp bậc quan lại và triều đình Huế chỉ là cái bung xung để che đậy cho chính

quyền thực dân nấp sau lưng, nắm trọn quyền cai trị Năm “xứ” Trung Kỳ, Bắc Kỳ,

Nam Kỳ, Ai-lao và Cam-bốt gộp lại thành Liên bang Đông Pháp, đặt dưới quyền

cai trị của một viên toàn quyền Pháp, vì Pháp nhận thấy Việt, Miên, Lào, mặc dầu

có điểm dị đồng về chủng tộc và văn hoá vẫn có thể hợp thành một khối địa lý

chiến thuật duy nhất Và quả thực, nếu so sánh Đông Pháp với thân thể một con

người thì, trên bản đồ, dẫy Trường Sơn in hệt xương sống, và sông Cửu Long, nếu

chế ngự được, sẽ là động mạch chính của toàn thể bán đảo Bao gồm trong Liên

bang Đông Pháp, ba nước đã có dịp trao đổi văn hoá và kinh tế, và cả ba đã đồng

đều phát triển

Có một điểm chúng ta nên khách quan công nhận là mặc dầu đã gây nên nhiều tai

hoạ không cần phải nhắc tới, đế quốc chủ nghĩa cũng có lưu lại một công trình hữu

ích Đế quốc đã gộp nhiều tiểu quốc hoặc nhiều bộ lạc nhỏ thành những đơn vị

rộng lớn hơn Liên bang Xô viết là nước rộng nhất thế giới chẳng qua là con đẻ của

đế quốc Nga-la-tư, và nếu họ Mao tự cho mình quyền mang quân đội chiếm đóng

Tây Tạng và đòi “thu hồi” cả Đài Loan, chẳng qua là vì họ Mao đã tự nhận là kẻ

“thừa tự” của các đấng “Thiên Tử” thuở xưa Một số khá đông các quốc gia hiện

nay có chân trong Liên hiệp quốc đã được hình thành dưới chế độ thực dân của các

đế quốc Tây phương

Nhưng ngay về điểm này Liên bang Đông Pháp cũng không được may mắn như

các cựu thuộc địa khác vì ngay sau khi chính quyền thực dân bị lật đổ thì ba quốc

gia liên hiệp lập tức ly khai Sở dĩ như vậy, một phần lớn là tại chính quyền thực

dân chỉ liên kết ba nước để tiện việc hành chính và quân sự, trong khi vẫn ngấm

ngầm chia rẽ và gây thù oán giữa người Việt, Miên, Lào và ngay cả giữa người

Nam Việt và Bắc Việt Tuy nhiên, lỗi không phải hoàn toàn ở người Pháp, vì đứng

vào địa vị thống trị, họ phải áp dụng phương ngôn “chia để trị” và nhân danh là

*

nước “bảo hộ” họ phải ngăn chặn không cho người Việt tràn vào Miên, Lào Pháp

tìm mọi cách khó dễ không cho dân Trung, Bắc Kỳ di cư sang Miên, Lào và ngay

cả vào Nam Kỳ Trái lại, để giải quyết nạn nhân mãn ở Bắc kỳ, họ có ý định đưa

bớt dân Bắc Kỳ sang tận một nơi không ai nghĩ đến là xứ Cameroun thuộc Phi

châu Để thực hiện chương trình này, năm 1938, Pháp cử một phái đoàn sang thăm

dò điều kiện định cư ở Cameroun, nhưng chẳng may vừa mới tới, một nhân viên

phái đoàn là bác sĩ Trần Văn Lai đã mắc ngay bệnh “sốt rét vàng”, nên toàn bộ kế

hoạch phải gác bỏ

Chỉ vì chính sách “chia để trị” mà sự nghiệp to lớn nhất của Pháp ở Viễn Đông tức

là Liên bang Đông Pháp đã bị tan rã Bây giờ thêm nạn cộng sản đã nắm chính

quyền ở Bắc Việt, xâm nhập Ai-lao và đang muốn thôn tính Nam Việt, nền tự chủ

của các quốc gia trên bán đảo Đông Dương đương bị đe doạ một cách trầm trọng

Sát nách sáu, bảy trăm triệu người Tàu, hiện nay hung hăng hơn bao giờ hết, hai

trăm triệu nhân dân vùng Đông Nam Á khó tránh nạn diệt vong, nếu họ không

đồng tâm nhất trí tìm cách tự vệ Muốn như vậy, họ phải trông thấy nguy trước

mắt, gác bỏ những tị hiềm cũ và liên kết dưới một hình thức nào đó Nhưng khốn

thay việc này rất khó thực hiện vì các dân tộc tản mát ở vùng này không chịu quên

những xích mích cũ và vẫn đương đố kỵ lẫn nhau Vì tình trạng ấy nên lửa chiến

tranh vẫn đang âm ỉ ở Đông Dương, nơi mà nhiều người coi là gót chân Achille

của Thế giới Tự do

Công cuộc chống Pháp

Suốt trong thời kỳ đô hộ, không lúc nào phong trào chống Pháp ngừng hẳn và ngay

trong những khoảng thời kỳ không có vũ trang kháng cự, cuộc tranh đấu cũng vẫn

tiếp tục dưới hình thức công khai Thời kỳ ổn định nhất là từ 1918 đến 1929, cũng

là thời kỳ mà việc kinh doanh của thực dân phát triển đến mức cao độ nhất Mặc

dầu, giữa thời đại “hoàng kim” này của chế độ thực dân, một liệt sĩ Việt Nam là

Phạm Hồng Thái cũng ném được một quả bom, mưu giết viên toàn quyền Merlin

trong một bữa tiệc ở Sa Diện, hồi viên toàn quyền này viếng thăm Quảng Châu,

năm 1924

*

Ngoại trừ phong trào cộng sản (1925-45) tất cả các phong trào chống Pháp khác

đều theo tôn chỉ quốc gia Theo thứ tự thời gian, chúng ta có thể liệt kê mấy phong

trào chính như sau: phong trào Cần Vương (1885-1912), phong trào Văn Thân

(1907-08), phong trào Đông Du (1905-39) và Việt Nam Quốc dân Đảng (1925-22

và 1945-46)

Trong những trang sau đây chúng tôi xin lược qua mấy phong trào quốc gia, còn

phong trào cộng sản sẽ xin kể riêng trong Phần 2

Phong trào Cần Vương

Phong trào Cần Vương bao gồm nhiều vụ nổi loạn liên tiếp hoặc đồng thời, nhưng

rời rạc không liên kết, như vụ Tôn Thất Thuyết chống Pháp và mang vua Hàm

Nghi ra khỏi kinh thành (1885-88), vụ Phan Đình Phùng khởi nghĩa (1885-95), vụ

Bãi Sậy (1885-89), vụ Hoàng Hoa Thám xưng hùng ở Yên Thế (1890-1913) Tất

cả những vụ nổi loạn kể trên có thể coi là tiếp tục võ trang chống Pháp và đã lần

lượt thất bại vì những người cầm đầu là vua quan hoặc nho sĩ, không hiểu biết về

quân sự tối tân Một yếu tố thất bại là dưới chế độ Nho giáo phong kiến người dân

không hề được tham gia quốc sự Đối với họ, sơn hà Việt Nam là của riêng của vua

chúa nhà Nguyễn và việc phòng giữ đất nước là nhiệm vụ riêng của triều đình

Quan lại xuất thân trong Nho giáo quen thói sống xa nhân dân hống hách khinh

miệt quần chúng nên gặp lúc quốc gia lâm nguy không khai thác được lực lượng

hùng hậu của nhân dân Vì vậy nên tinh thần yêu nước của nhân dân không trỗi

dậy và chỉ riêng giới sĩ phu thức thời mới nhận thấy mối hiểm hoạ của nền đô hộ

ngoại bang

Phong trào Văn Thân

Trong mấy chục năm đầu dưới chế độ cai trị của Pháp, nho sĩ Việt Nam, không

khác nho sĩ Trung Quốc, vẫn đinh ninh văn hoá Tây phương kém xa văn hoá Trung

Quốc Vì vậy nên họ nhất định không cho con cái theo học Pháp văn Về phía

người Pháp, họ thấy cũng chẳng cần phải khuyến khích, vì quan lại họ tiếp tục

tuyển mộ theo lối khoa cử vẫn có thể cai trị đắc lực dưới sự điều khiển của họ, qua

*

việc thông dịch của một vài thông ngôn Pháp chỉ lo đào tạo một số ít nhân viên

tòng thuộc cần thiết cho một vài cơ quan chuyên môn

Nên nhắc lại là thời kỳ ấy chính quyền thuộc địa hết sức giấu kín những tư tưởng

dân chủ do các triết gia Pháp, như Rouseeau, Voltaire, Montesquieu đề xướng

Đồng thời trong mấy cuốn sách giảng dạy ở các trường Pháp Việt những đoạn nói

về cuộc đại cách mạng Pháp 1789 cũng chỉ phớt qua Mãi về sau, vì đọc những bản

dịch sang chữ Hán, xuất bản ở Thượng Hải, các nho gia Việt Nam mới nhận thấy

triết học Tây phương cũng có nhiều điểm thiết thực hơn triết học Đông phương

Bừng mắt tỉnh dậy, các cụ bèn đốc thúc con cái nộp đơn xin vào các trường Pháp

Việt mà trong suốt một thế hệ các cụ đã tích cực tẩy chay Vì trường ốc quá ít ỏi

mà chính quyền thuộc địa không muốn mở thêm, nên các cụ tự ý mở trường để phổ

biến kiến thức Tây phương, kể cả các lý thuyết về kinh tế chính trị (1907) Chính

quyền thuộc địa ra lệnh đóng cửa trường và bỏ tù những người đứng ra tổ chức

Sang năm sau, các cụ Văn Thân bèn mở rộng diện đấu tranh, huy động nông dân

biểu tình trước dinh công sứ các tỉnh, đòi giảm thuế và mở thêm trường học Cuộc

biểu tình ở Quảng Nam bị đàn áp đẫm máu: nhiều nho sĩ bị hành quyết tù đầy

Mãi sau thế chiến thứ nhất, Pháp mới cảm thấy phải thực hiện chút ít nhiệm vụ

“khai hoá” của mình Họ mở thêm nhiều trường Pháp Việt, tuyển lựa một số học

sinh con nhà quyền quý vào trường Trung học Albert Sarraut ở Hà Nội, bãi bỏ thi

cử khoa bảng (1917) và mở trường Cao đẳng Hà Nội (1918) Việc phát triển giáo

dục cần thiết cho sự phát triển kinh doanh của Pháp, làm cho một số sĩ phu Việt

Nam tin rằng, bằng cách đề huề hợp tác với Pháp cũng có hi vọng canh tân được

xứ sở và dân chủ hoá được chế độ Người chủ xướng phong trào là cụ Phan Chu

Trinh bị đày ra Côn Đảo, nhưng sau được Hội Nhân quyền can thiệp và đưa sang

Paris năm 1911 Cụ truyền bá lý tưởng dân chủ và kịch liệt lên án Nam triều,

nhưng mặc dầu lời kêu gọi của Cụ được giới trí thức nhiệt liệt hoan nghênh, cuộc

đấu tranh của Cụ vẫn chẳng mang lại được mảy may thay đổi về chính sách cai trị

của người Pháp Cụ về nước và mất ở Sài Gòn tháng 3 năm 1926 Được tin cụ

Phan từ trần, học sinh trong toàn quốc mặc tang phục để tang Cụ Pháp ra lệnh

khủng bố, học sinh bãi khoá để phản kháng, nên Pháp lại càng khủng bố thêm

Phong trào Đông Du

*

Cũng vào khoảng đầu thế kỷ, một số các nhà nho khác lại cho rằng không thể nào

đề huề hợp tác được với thực dân Pháp mà phải đấu tranh bằng vũ khí để giành lại

chủ quyền, mới có cơ hội canh tân xứ sở Hồi đó phong trào cách mạng đang sôi

nổi ở Hoa Nam và tin Nhật Bản chiến thắng Nga-la-tư làm cho giới nho sĩ Việt

Nam tin tưởng ở tinh thần đoàn kết Á châu và mang lại cho họ hoài bão Á châu sẽ

tự giải phóng dưới sự lãnh đạo của Nhật Bản Cụ Phan Bội Châu trốn sang Tầu,

sang Nhật và cổ động thanh niên bí mật xuất dương Cụ tổ chức Việt Nam Quang

phục Hội, đặt trụ sở ở Quảng Châu, và thiết lập một hệ thống bí mật từ Nam chí

Bắc Cụ bôn ba khắp Viễn đông và cùng mấy vị lãnh tụ Á châu khác thành lập

Đông Á Đồng minh Hội

Cụ có dịp giao du với Tôn Văn, Khuyển Dưỡng Nghị, và nhiều lãnh tụ Trung,

Nhật khác, cùng lý tưởng như cụ và quyên được nhiều tiền cho hội không kể tiền

quyên trong nước, nhiều nhất là ở Nam Việt gởi qua Cụ xin được học bổng cho

một số đông thanh niên Việt Nam sang nghiên cứu quân sự và chính trị ở Nhật và

ở Tàu Cụ đưa được chừng bốn chục người vào đại học quân sự Nhật và một số

khác, tác giả chỉ được biết có hai người là cụ Lê Dư và cụ Bùi Uyên vào đại học

Waseda ở Tokyo, và vài chục người khác vào trường Trung ương chính trị quân sự

Hoàng phố Về sau, những học sinh tốt nghiệp các trường này về nước tổ chức

cuộc bạo động ở Nam kỳ vào năm 1913, tấn công đồn Tà Lùng với khí giới nhận

được của lãnh sự Đức ở Bangkok, xúi giục binh sĩ nổi loạn ở Thái Nguyên, và cuối

cùng là cuộc khởi nghĩa ở Lạng Sơn năm 1940

Giữa lúc phong trào Quang phục Hội đang gặp khó khăn nhưng chưa tan rã hẳn thì

cụ Phan bị ông Nguyễn Ái Quốc lập mưu bán cho Pháp lấy 10 vạn đồng (hồi ấy

một con trâu trị giá 5 đồng) Cụ Phan vốn biết ông Nguyễn Ái Quốc là cộng sản,

nhưng Cụ cho rằng cộng sản cũng nhiệt tình yêu nước như quốc gia, nên Cụ quý

trọng và hoàn toàn tín nhiệm ông Nguyễn Cụ theo lời ông đến một địa điểm ở

Thượng Hải mà Cụ không biết là thuộc tô giới Pháp Cụ bị cảnh sát Pháp bắt và

đưa về Việt Nam để xử tội Giới cách mạng Việt Nam ở Trung Quốc đều biết rõ

việc này, và một người đồ đệ của ông Nguyễn Ái Quốc đã thuật lại với chúng tôi

rằng sau vụ này ông đã giải thích hành động của ông như sau: Cụ Phan đã già lẫn,

không còn ích lợi cho cách mạng; việc Pháp bắt Cụ và xử án Cụ tất nhiên sẽ gây

phong trào phản đối trong quốc nội, rất có lợi cho tinh thần cách mạng; sau hết,

*

tiền nhận được của Pháp sẽ dùng để đưa thêm thanh niên trong nước xuất ngoại

Việc này ông Nguyễn Ái Quốc đồng mưu với Lâm Đức Thụ [1] (tên thật là

Nguyễn Công Viễn) một thời là đại diện cho cụ Phan ở Hồng Kông và sau theo

cộng sản Hai người chia đôi số tiền nhận được của Pháp Về phần ông Nguyễn Ái

Quốc thì quả thật ông dùng tất cả phần tiền của ông để chi phí cho Thanh niên

Cách mệnh Đồng chí Hội do ông tổ chức ở Quảng Châu, nhưng còn Lâm Đức Thụ

thì hắn tiêu xài hết phần tiền của hắn vào cuộc đời sa đoạ ở Hồng Kông

Việc buôn bán cách mạng này tiếp tục trong nhiều năm Mỗi thanh niên Quang

phục Hội đưa sang Tàu phải nộp cho Lâm Đức Thụ ở Hồng Kông hoặc cho đại

diện của hắn ở Quảng Châu hai bức hình nói là để lập hồ sơ xin vào trường Hoàng

Phố Đến ngày những sinh viên này tốt nghiệp, sẵn sàng lên đường về nước để hoạt

động cách mạng thì số phận của mỗi người đã được định sẵn Những người đã

nghe theo tuyên truyền cộng sản và đã gia nhập Thanh niên Cách mệnh Đồng chí

Hội thì được an toàn trở về quê hương để hoạt động bí mật Còn những người vẫn

khăng khăng giữ vững lập trường quốc gia thì hễ qua khỏi biên giới là bị mật thám

Pháp đón bắt, theo ám hiệu của cộng sản, vì họ không thu phục được Những thanh

niên này bị bắt và đưa dần vào tù, khiến phong trào quốc gia ở Việt Nam mất liên

lạc với trụ sở ở Quảng Châu Những người trong nước phái ra liên lạc với bên

ngoài cũng hoặc bị cộng sản thu hút, hoặc bị Pháp bắt vào tù Tình trạng cứ tiếp

diễn đến nỗi những sinh viên tốt nghiệp Hoàng Phố mà không chịu theo cộng sản

thường không dám về nước và chỉ còn cách là gia nhập quân đội Quốc dân Đảng

Tàu Dần dà phong trào quốc gia mỗi ngày mỗi suy sụp và phong trào cộng sản

mỗi ngày một bành trướng

Vì đưa thanh niên ra ngoài để sau ít năm bán cho Pháp nên Lâm Đức Thụ được

mệnh danh là “lái thanh niên” Hắn trở nên cực kỳ giàu có và sống rất sa hoa ở

Hồng Kông Nhưng chỉ mấy năm sau, vì không còn thanh niên để bán nên Thụ hết

tiền, không còn phương tiện sinh nhai, phải xin Pháp trợ cấp và che chở cho về

Nam Vang, và sau cùng về sinh quán ở Thái Bình Gặp cuộc khởi nghĩa Việt Minh,

Thụ hoảng sợ, nhưng để thoát thân, hắn bí mật đến yết kiến ông Hồ, lúc ấy đã trở

thành Chủ tịch chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Ông Hồ hứa che chở cho

Thụ, nhưng bảo Thụ phải về sống yên ổn ở làng, không được tiết lộ những hoạt

động của hai người lúc còn ở Hồng Kông Thụ về Kiến Xương sống yên ổn trong

*

mấy năm liền, nhưng vào khoảng năm 1950, khi quân đội Pháp tiến gần đến huyện,

thì cán bộ Việt Minh theo cẩm nang của Đảng đã giao sẵn từ trước, bỏ Lâm Đức

Thụ vào rọ mang trôi sông Thụ để lại một người vợ Tàu và mấy đứa con lai

Nói về cụ Phan, thì sau khi cụ bị bắt, cụ bị mang ra xử ở Hà Nội, và kết án tử hình

Đúng theo lời tiên đoán của ông Nguyễn Ái Quốc, tin cụ bắt và bị kết án làm sôi

sục dư luận từ Bắc chí Nam Nhờ phong trào phản đối, và cũng nhờ chính phủ

Cartel de Gauche lên cầm quyền ở Pháp, viên Toàn quyền Alexandre Varenne,

đảng viên Đảng Xã hội Pháp, ân xá cho cụ, nhưng bắt cụ phải cấm cố tại Huế Cụ

mất ngày 20 tháng 10 năm 1940, vài ngày sau khi quân đội Nhật đổ bộ vào Việt

Nam, việc mà cụ Phan vẫn ước mong trong suốt đời bôn ba của Cụ Cụ tin tưởng

Nhật Bản sẽ thực tình giúp Việt Nam giành lại độc lập

Nhật Bản bắt đầu tấn công Pháp ở Lạng Sơn tháng 9 năm 1940 và giúp nhóm cựu

đảng viên Quang phục Hội nổi lên chống Pháp Nhưng chỉ vài ngày sau, vì chính

phủ Pháp ở Vichy nhượng bộ Nhật, nên Nhật giao trả Lạng Sơn cho Pháp và sau

đó, Pháp triệt hạ những người thân Nhật chống Pháp Cuộc chiến tranh Trung-Nhật

đã làm cho cụ Phan thất vọng từ mấy năm trước, nhưng trong khi Cụ nằm trên

giường bệnh, tin những đồ đệ cuối cùng của Cụ bị Nhật bỏ rơi và Pháp xử bắn ở

Lạng Sơn hình như hối hả cái chết của Cụ Mấy ngày trước khi Cụ từ trần, viên

khâm sứ Pháp đến tán tỉnh Cụ và đưa Cụ ký một bức thư cổ vũ Pháp-Việt đề huề

Không ai rõ vì Cụ đã phủ nhận đường lối đấu tranh của Cụ hay vì ốm đau mà Cụ

mất minh mẫn, nhưng dù sao nhân dân Việt Nam vẫn coi Cụ là một anh hùng dân

tộc trong lịch sử hiện đại

Phong trào Việt Nam Quốc dân Đảng

Ba phong trào kể trên bao gồm những thế hệ ra đời trước khi mất nước, hoặc khi

mới mất nước Các nhân vật lãnh đạo đều xuất thân trong Nho giáo và không biết

hoặc biết rất ít về Tây học Phong trào thứ tư khác hẳn mấy phong trào trước ở

điểm các nhân vật tham gia đều sinh vào đầu thế kỷ, được đào tạo ở các trường

Pháp Việt và có tiêm nhiễm chút ít Tân học Thế hệ mới này đứng giữa thế hệ cựu

học và thế hệ Tân học hiện nay Họ giống thế hệ trước về tinh thần bài Pháp và

giống thế hệ sau về tinh thần dân chủ Nhưng trái lại họ vẫn không khác các bực

*

tiền bối ở chỗ họ không vọng ngoại, và lập trường của họ không khác lập trường

của phong trào “Tự lập” (Sein-Fein) ở Ái Nhĩ Lan

Nhưng vì thiếu kiến thức chính trị và kinh nghiệm cách mạng nên họ không thắng

nổi đối thủ là cộng sản và kẻ thù là thực dân Hồi ấy cộng sản đã lôi kéo được phân

nửa các phần tử yêu nước, và thực dân, với màng lưới mật thám dầy đặc, đã thừa

sức đàn áp Chung quy, phong trào quốc gia có thể coi là hậu quả của cuộc đàn áp

thanh niên hồi cụ Phan Bội Châu bị bắt và cụ Phan Chu Trinh từ trần Phong trào

quốc gia phát sâu từ lòng căm hờn cao độ bộc phát trong tâm hồn giới tiểu trí thức

đã giác ngộ chính trị nhân dịp sinh viên bãi khoá Sinh viên bắt đầu bãi khoá năm

1925 khi cụ Phan Bội Châu bị bắt Bị đàn áp, phong trào lại trỗi dậy vào dịp để

tang cụ Phan Châu Trinh Nhiều học sinh, sinh viên bị đuổi khỏi trường và cấm

không được thi cử Phần lớn thuộc giai cấp trung lưu, họ là từng lớp thanh cao nhất

của xã hội Việt Nam thuở ấy Sau Thế chiến thứ nhất, giai cấp thượng lưu (quan lại

và tư sản) đã mất tiết tháo vì bị sa vào vòng quyền lợi của thực dân ban bố, và lối

sống sa đoạ của Tây phương mang lại Họ không còn đủ chí khí để hi sinh cho

cách mạng Tuy nhiên một số con cháu họ có tâm hồn lý tưởng như phần lớn con

nhà giàu có hướng theo một tín ngưỡng mới là chủ nghĩa Mác và lãnh đạo cuộc

cách mạng cộng sản sau này

Người chủ xướng và lãnh đạo phong trào quốc gia là Nguyễn Thái Học, một cựu

sinh viên trường Sư phạm Những đảng viên khác phần đông là tiểu thương, tiểu

công chức, tư chức và hạ sĩ quan trong quân đội Một thiểu số là công nhân và phụ

nữ cũng đóng một vai trò quan trọng

Điều đáng chú ý là Nguyễn Thái Học và các đồng chí của ông có phần gần vô sản

hơn là các lãnh tụ cộng sản Sự thực thì không một đại điền chủ, đại tư sản, hay

một đại trí thức nào gia nhập phong trào quốc gia, mà trái lại, phần lớn các lãnh tụ

cộng sản đều là con cái quan lại hoặc đại địa chủ Nhiều ông là cựu sinh viên

trường Cao đẳng Hà Nội hoặc đã từng du học tại Pháp

Phần lớn những người tham gia phong trào quốc gia năm 1930 thuộc thành phần

trung lưu Họ là những người trực tiếp bị thực dân bạc đãi hoặc đàn áp nên nóng

lòng muốn lật đổ chế độ Trái lại, những người theo cộng sản là con nhà khá giả,

có học thức, có điều kiện để chờ đợi, đủ kiến thức để nhìn rộng trông xa, nên họ tin

*

tưởng ở một “lý thuyết khoa học” mà họ cho rằng tất nhiên phải toàn thắng

Năm 1927, Nguyễn Thái Học và mấy người bạn của ông thành lập Nam Đồng Thư

xã, một nhà xuất bản ở Hà Nội với định ý kiếm lợi để hoạt động chính trị và đồng

thời giác ngộ nhân dân Việt Nam về chính trị quốc tế, truyền bá tư tưởng dân chủ

bằng sách vở báo chí Chẳng bao lâu Nam Đồng Thư xã bị nhà cầm quyền ra lệnh

đóng cửa nhưng căn nhà vẫn dùng làm nơi tụ họp và rốt cuộc, toàn nhóm quyết

định thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng

Vì thiếu kiến thức chính trị nên họ chỉ biết theo gương cách mạng Trung Quốc Bắt

đầu bằng cách dùng ba chữ Quốc dân Đảng và dựa theo chủ nghĩa Tam dân của

Tôn Dật Tiên

Để đánh lạc hướng mật thám Pháp, Nguyễn Thái Học có một mưu mẹo sau này tỏ

ra khá có hiệu lực Ông chia Quốc dân Đảng thành hai nhóm riêng biệt, một nhóm

bán công khai và một nhóm hoàn toàn bí mật Nhóm bán công khai gồm nhiều

nhân vật mà mật thám Pháp vừa biết mặt vừa quen tên, chỉ có nhiệm vụ là gây

nhiệt khí trong nhân dân Họ thường xuyên lai vãng Việt Nam Hotel, một quán

cơm của Đảng thành lập ngay giữa phố Hàng Bông, Hà Nội

Hoạt động ngay trước mặt mật thám Pháp và không làm gì trái pháp luật, họ làm

chiếc bình phong che đậy cho nhóm thứ hai hoạt động bí mật Vì chiến thuật này

nên Việt Nam Quốc dân Đảng bành trướng rất nhanh Ở Hà Nội không ai không

biết Việt Nam Hotel và đến tháng Giêng năm 1929 Đảng có tới 120 tiểu tổ bí mật,

gồm 1500 đảng viên, trong số có hơn một trăm binh lính Nguyễn Thái Học và các

lãnh tụ Việt Nam Quốac dân Đảng hi vọng tiếp tục như vậy trong ít năm nữa, vừa

bán công khai vừa bí mật, để chờ thời cơ, đủ lực lượng khởi nghĩa trước khi có đủ

thì giờ sửa soạn

Tối hôm mùng 9 tháng 2 năm 1929, tên trùm thực dân Pháp là René Bazin, chuyên

việc mộ phu Bắc Kỳ cho các đồn điền cao su Nam kỳ, bị một thanh niên Việt Nam

bắn chết ngay trước nhà hắn

Vụ này hiện còn là một bí mật Chàng thanh niên đón Bazin trước cửa và khi hắn

xuống xe thì giao cho hắn một bức thư Trong khi Bazin đương loay hoay mở bao

*

thư thì chàng thanh niên rút súng sáu bắn chết tại chỗ Bazin lăn quay ra giữa

đường, nằm trong tay một mảnh giấy có mấy dòngg chữ “mày là tên thực dân hút

máu Việt Nam” Mật thám Pháp không tìm ra hoặc tìm ra nhưng không công bố

đích danh thủ phạm Về vụ này một sử gia Mác-xít là ông Lê Thành Khôi ghi rằng

(trong cuốn Le Việt Nam, Paris 1955, tr 439) thủ phạm là một tay sai (agent

provocateur, của sở mật thám Pháp Lối giải thích của ông Khôi có hơi khó tin vì lẽ

dưới chế độ Pháp thuộc, và hồi đó thực dân vẫn nắm trọn quyền cai trị, không lẽ

nào bè lũ thực dân phải hi sinh tính mạng một phần tử trong bọn để kiếm cớ đàn

áp Có một giả thuyết nghe xuôi hơn là vụ ám sát này do cộng sản chủ trương, vì

cộng sản nhắm hai mục tiêu Một là làm tan vỡ chương trình của Quốc dân Đảng,

hai là gây ảnh hưởng đối với công nhân các đồn điền cao su của Pháp

Pháp phản ứng tức khắc bằng cách bắt bớ tất cả những phần tử bán công khai của

Việt Nam Quốc dân Đảng và đưa một số đi Côn Đảo Nhưng về sau, vì thiếu bằng

cớ nên chừng hai trăm người được tha về Nguyễn Thái Học vẫn không bị bắt,

nhưng về sau vụ án Bazin, mật thám Pháp biết có nhóm Quốc dân Đảng bí mật và

sợ rằng không hành động ngay thì quá muộn, nên Nguyễn Thái Học ra lệnh tích

cực sửa soạn tổng khởi nghĩa

Một trong những việc sửa soạn là chế tạo bom, nhưng vì giao phó công việc pha

chế chất nổ cho một học sinh trường Bưởi mới 17 tuổi [2] , nên nhiều vụ nổ đã xẩy

ra, khiến Mật thám Pháp biết rõ công cuộc đang tiến hành Nhiều đảng viên quan

trọng bị bắt và Nguyễn Thái Học cũng bị theo rõi Trong tình thế bắt buộc, “không

thành công cũng thành nhân”, Nguyễn Thái Học ra lệnh tổng khởi nghĩa và ngày

10/2/1930 Nhưng sau ông lại ra lệnh hoãn đến 15 tháng 2 Vì giao thông khó khăn

nên lệnh hoãn không tới kịp đồn Yên Bái Kết quả đồn này khởi nghĩa đúng ngày

10 tháng 2

Dĩ nhiên là Pháp thẳng tay đàn áp Làng Cổ Am là nơi các lãnh tụ họp bị ném bom,

và chỉ trong vài tuần là tất cả guồng máy lãnh đạo bị bắt gần hết Ngày 17/7/1930

mười ba chiếc đầu rơi ở Yên Bái, trước khi hô to “Việt Nam muôn năm” Cô

Giang, ý trung nhân của Nguyễn Thái Học, trà trộn vào đám đông để chứng kiến

vụ hành quyết Sau đó cô về làng họ Nguyễn, ngồi dưới gốc cây đa đầu làng và

dùng súng lục tự vẫn [3]

*

Nhưng một số đảng viên cũng trốn thoát sang Tàu và thành lập lại Việt Nam Quốc

dân Đảng Nhân dịp Nhật đầu hàng, họ trở về nước và cùng một lúc chiến đấu

chống Việt Minh mới nhanh tay cướp chính quyền, và chống Pháp đương ra sức

chiếm lại Việt Nam Họ chiến đấu với một tinh thần vô cùng anh dũng nhưng vì

cấp lãnh đạo thiếu đường lối chính trị nên không được đa số nhân dân ủng hộ Họ

được quân đội Lư Hán tích cực giúp đỡ nhưng sau khi quân đội này đột nhiên rút

khỏi Việt Nam, họ bị cộng sản tức khắc tấn công và tiêu diệt Theo lời ông J H

Brimmel, tác giả cuốn Communism in South East Asia, trang 181, thì Pháp không

những để mặc mà còn giúp cộng sản phương tiện để tấn công phe quốc gia vì cộng

sản đã thoả thuận nhường cho Pháp một vài thuận lợi nào đó

Bị đánh bật sang Tàu, nhóm Việt Nam Quốc dân Đảng lại tổ chức lại, nhưng chẳng

bao lâu Hồng quân của họ Mao đã tràn qua sông Dương Tử tiến xuống Hoa Nam

Vị lãnh tụ mới là Vũ Hồng Khanh mang một vạn quân, phần lớn là người Tàu, trở

về Việt Nam Việt Minh tránh đường cho toán quân này kéo qua, nhưng Pháp

mang lục quân và không quân ngăn chặn, bắt họ phải thừa nhận uy quyền của

chính phủ Bảo Đại Từ đó Việt Nam Quốc dân Đảng không còn là một đảng chính

trị có tổ chức [4]

Phần 2 – Nước mất lại còn

Dẫu cường nhược có lúc khác nhau

Song hào kiệt đời nào cũng có

(“Bình Ngô đại cáo”, 1427)

Chương 3 – “Bác Hồ, vị cứu tinh của dân tộc”

Nhìn một cách tổng quát thì có thể nói Cách mạng Việt Nam bắt đầu bằng phong

trào quốc gia và kết thúc với chế độ cộng sản Trong hai thế hệ liên tiếp những

người Việt Nam yêu nước đã đấu tranh giành độc lập quốc gia Họ không thành

*

công nhưng họ giữ ngọn lửa cách mạng không lúc nào tắt hẳn, và những kinh

nghiệm xương máu của họ đã giúp cho cộng sản chiến thắng với danh nghĩa giải

phóng quốc gia, sau một thời kỳ hoạt động trong bóng tối tương đối ngắn hơn So

với phe quốc gia, cộng sản ít bị thiệt hại hơn, và đã thành công tương đối dễ dàng

vì nhiều lý do Trước hết là nhờ sự lãnh đạo khôn khéo của Đệ Tam Quốc tế và hai

là nhờ lòng quả cảm của các đảng viên cộng sản Hơn nữa, vì chủ nghĩa Mác-xít có

tính cấp tiến nên cộng sản đã thu hút được những phần tử trí thức có lý tưởng,

đồng thời huy động được đông đảo quần chúng bằng cách hứa hẹn một con đường

tắt đưa tới mức sống cao hơn Vì tất cả những yếu tố này mà cộng sản mỗi ngày

một mạnh thêm, trong lúc phong trào quốc gia mỗi ngày một suy yếu dần Nhưng

cuối cùng sở dĩ cộng sản đã thành công, phần lớn là nhờ những chiến thuật hết sức

biến ảo, lúc thì hiện hình là cộng sản, lúc thì tự nhận là quốc gia, tuỳ theo tình thế

đổi thay mà vẫn giữ kín mục tiêu chiến lược bất di bất dịch của mình

Cộng sản bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam từ 1925, là năm ông Hồ Chí Minh thành

lập Thanh niên Cách mệnh Đồng chí Hội, tuyển mộ các đảng viên đầu tiên trong

nhóm thanh niên Việt Nam mà phe quốc gia đã đưa sang Trung Hoa Hai mươi

năm sau, khi lên nắm chính quyền ở Hà Nội, năm 1945, dưới ngọn cờ Việt Minh,

Hồ Chí Minh vẫn còn đội lốt một nhà lãnh tụ quốc gia

Đối với Việt cộng, chiêu bài đấu tranh giai cấp chỉ mang lại cho họ một chút ảnh

hưởng trong quần chúng mà không giúp cho họ đạt được thắng lợi to lớn nào cả

Chỉ những khi họ đội lốt quốc gia đấu tranh chống thực dân Pháp mới đạt được

những thắng lợi quan trọng, chứng cớ là trong khoảng thời gian từ năm 1946 đến

năm 1951 Đảng Cộng sản Việt Nam đã phải tuyên bố tự giải tán và rút lui vào

bóng tối, mặc dầu họ vẫn kiểm soát nhân dân và quân đội Ở một nước bán khai

như Việt Nam không có lấy một người xứng danh là tư bản thì dĩ nhiên đấu tranh

giai cấp chẳng có lợi mấy cho cộng sản, còn giai cấp vô sản vì quá ít ỏi nên thực ra

chẳng đóng một vai trò nào đáng kể trong sự xuất hiện của chủ nghĩa cộng sản

Những yếu tố sau này đã giúp cho cộng sản nhiều nhất chính là những yếu tố mà

trong hoàn cảnh bình thường đáng lẽ đã đưa đến một cuộc cách mạng thuần tuý

quốc gia Những yếu tố đó là chế độ thuộc địa của Pháp, đặt trên nền móng bất

bình đẳng dân tộc, và tính chất hà lạm của quan lại phong kiến gây bất mãn trong

nhân dân và tiêu huỷ mọi hy vọng canh tân và dân chủ hoá chế độ Cộng sản thành

công chỉ vì quốc gia bất lực không hoàn thành nổi sứ mạng lịch sử của mình

*

Thẳng thắn mà nói, phong trào quốc gia thất bại một phần vì không đủ sức chống

lại sự đàn áp của thực dân, nhưng một phần cũng vì bị cộng sản xâm lấn và làm

cho tiêu hao lực lượng bằng mọi mánh khoé và cuối cùng bị tiêu diệt bằng võ lực

Trong hoàn cảnh ấy lãnh đạo cộng sản Việt Nam không cần phải là một lý thuyết

gia uyên thâm mà là một nhà “xách động chuyên nghiệp” có đủ tài ba để giả dạng

làm một lãnh tụ quốc gia Năm 1926, Đệ tam Quốc tế đã giao cho ông Hồ Chí

Minh công tác khó khăn này, và ông đã thành công vì ông có đủ những đức tính

cần thiết để đóng vai một lãnh tụ nửa cộng sản nửa quốc gia

Nhân dân Việt Nam bắt đầu nghe tên Hồ Chí Minh từ tháng 8 năm 1945 Ngày 28

tháng 8 năm đó (nghĩa là ngay sau ngày Việt Minh cướp chính quyền) báo chí Hà

Nội công bố thành phần Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hoà mới

thành lập do ông Hồ Chí Minh làm chủ tịch Trước đấy, chưa ai nghe đến tên Hồ

Chí Minh bao giờ, và mọi người đều thắc mắc về cái tên hơi kỳ lạ đó Nhiều người

cho rằng cái tên đó văn hoa quá không phải là tên thật mà chỉ là tên hiệu

Dư luận bàn tán về lý lịch ông Hồ Chí Minh, nhất là các nhân viên trong tân chính

phủ hồi ấy lại càng băn khoăn hơn, và tất cả đều nóng lòng muốn biết rõ ông Hồ là

ai và tên thật là gì Nhưng rồi cũng chẳng phải chờ lâu, vì chỉ mấy hôm sau bắt đầu

có tin đồn Hồ Chí Minh là tên mới của Nguyễn Ái Quốc, con người bí mật đã từng

“khai sinh ra Đảng Cộng sản Việt Nam”

Khi nghe tin đồn này, sở Mật thám Pháp đã lập tức lục lại hồ sơ để tìm ảnh Nguyễn

Ái Quốc Theo hồ sơ chính thức thì Nguyễn Ái Quốc đã chết ở Hồng Kông năm

1933 Khi đem so sánh bức ảnh đã phai nhạt của Nguyễn Ái Quốc với những tấm

ảnh của ông Hồ bán đầy đường Hà Nội, sở Mật thám Pháp mới biết họ Nguyễn vẫn

còn sống, và sau 10 năm ẩn náu trong bóng tối đã trở lại chính trường dưới cái tên

Hồ Chí Minh Các chuyên viên sở Mật thám Pháp quyết đoán Hồ Chí Minh chính

là Nguyễn Ái Quốc mặc dầu sau 20 năm gian khổ, vóc dáng và nét mặt họ Nguyễn

có thay đổi rất nhiều Bằng cớ là vành tai phải của hai bức ảnh đều nhọn, trong khi

tai bên trái vẫn đều đặn Nhưng ông Hồ cứ chối như Cuội, nói rằng mình không

phải là Nguyễn Ái Quốc Ngay cả khi tướng Salan, đại diện Pháp dự cuộc đàm

phán năm 1946, hỏi thẳng vào mặt ông Hồ, ông vẫn một mực chối cãi

*

Riêng đối với người Việt thì ông Hồ không chối thẳng nhưng cứ trả lời loanh

quanh Thí dụ như trong năm 1946, ông đáp tầu Dumont D’Urville trở về Hải

Phòng sau hội nghị Fontainebleau Cùng đi trên chuyến tàu này có bốn chuyên gia

Việt Nam mà ông Hồ đón từ Paris về nước Một trong bốn ông là ông Võ Quý

Huân, có hỏi ông Hồ: “Thưa chủ tịch, chủ tịch có biết ông Nguyễn Ái Quốc hiện

nay ở đâu không ạ?” Ông Hồ chỉ mỉm cười và đáp: “Chú tìm ông ấy mà hỏi, tôi

đâu biết”

Không những ông Hồ chỉ giữ kín lý lịch của ông mà đến quê quán gốc tích của

ông, ông cũng hết sức bí mật Trong một bản danh sách ứng cử quốc hội năm

1946, ông khai sinh quán ở Hà Tĩnh; nhưng hiện nay ai cũng biết rõ ông sinh quán

ở Nghệ An Việc này được phơi bày công khai năm 1958 khi một phái đoàn nhân

viên sứ quán các nước xã hội chủ nghĩa viếng thăm quê hương ông Hồ Sau cuộc

viếng thăm, báo chí Hà Nội đã thú nhận ông Hồ Chí Minh chính là Nguyễn Ái

Quốc Tạp chí Tranh ảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hoà do Việt Nam Thông tấn xã

(Bắc Việt) ấn hành, trong số tháng 8 năm 1960, có đăng bức ảnh Nguyễn Ái Quốc

với dòng chữ chú thích “Đồng chí Nguyễn Ái Quốc (Hồ Chí Minh) năm 30 tuổi,

đang bôn ba hoạt động ở hải ngoại”

Mặc dầu lý lịch của ông Hồ đã được xác định rõ rệt, thế giới tự do vẫn không biết

mấy về con người kỳ lạ ấy, và phần lớn những hoạt động của ông Hồ vẫn chỉ có

Đệ Tam Quốc tế biết rõ mà thôi Tất cả những điều ghi chép về ông Hồ chỉ là dựa

vào tập hồ sơ mong manh của mật thám Pháp, Anh và những lời thuật lại của một

vài người đã có dịp gặp ông

Trong lúc người Pháp đang ngắm nghía những bức ảnh của ông Hồ và dùng kính

viễn vọng để nhìn mặt ông mỗi khi ông ra mắt công chúng thì tất cả nhân dân Việt

Nam đều nhất nhất coi ông Hồ Chí Minh là Nguyễn Ái Quốc vì họ không tin được

rằng trong cùng một thời đại mà một nước lại có thể sinh ra hai người có tài trí như

ông Hồ Ông Hồ nói lưu loát hàng chục thứ tiếng và đã từng chu du khắp thế giới

dưới nhiều biệt danh, nửa đời sống trong khám đường – có thể cả khám đường Xô-

viết – và nửa đời hoạt động chính trị trong bóng tối Ông hơn hẳn các đối thủ chính

trị của ông về cả chiến thuật cách mạng lẫn kinh nghiệm chính trị Hồi thiếu thời

ông đã đọc rất nhiều cổ thư Trung Hoa và sau đó tiếp tục tự học trong khi bôn ba

khắp châu Âu và châu Mỹ Suốt trong thời kỳ ấy, ông hoạt động quan sát và học

*

hỏi ở bạn bè cũng như trong sách báo Cuối cùng ông đã được Đệ Tam Quốc tế

huấn luyện một cách kỹ lưỡng và có quy củ: do đó ông đã hấp thụ được ba nguồn

văn hoá khác nhau nhưng có giá trị tương đương; văn hoá Đông phương, Tây

phương và Mác-xít Ông nói chuyện lưu loát với bất cứ ai, dù là nông dân Việt

Nam, quân phiệt Trung Hoa, triết gia Ấn Độ hay là nhà báo Tây phương

Trong suốt thời kỳ hoạt động chính trị trong bóng tối ông Hồ đã phải dùng nhiều

mánh khoé, mưu mẹo, để trốn tránh cạm bẫy của công an và phá hỏng kế hoạch

của kẻ thù Nhờ sự tập dượt ấy mà ông Hồ đã trở lên một địch thủ vô song, vì qua

bao nhiêu năm trời, ông đã học được cái tài đánh lạc hướng bất cứ ai muốn theo

dõi ông Ông đã nhiều lần trốn thoát khỏi tay quốc gia Việt Nam, Trung Hoa Quốc

dân Đảng và các cơ quan tình báo Anh, Mỹ

Ngoài trí thông minh xuất chúng, ông Hồ còn có một nhân phẩm rất cao Nói tóm

lại, ông có đủ những đức tính cần thiết của một nhà lãnh tụ Nếp sống thanh bạch,

lòng nhẫn nại, ý chí sắt đá và sự tận tâm của ông đối với cách mạng là một nguồn

phấn khởi cho tất cả những ai đã làm việc dưới quyền ông và phụng sự đất nước

nói chung Nhiều người cho rằng ông Hồ đã thừa hưởng tinh thần cách mạng của

tổ phụ và của những người đồng hương Nhẫn nại, thanh đạm và cần cù là những

đức tính thường thấy ở người dân Nghệ An, nơi sinh quán của ông Hồ Ông Hồ đã

phát huy những đức tính người Nghệ, gần giống đức tính của người Nhật Bản,

nhưng khác ở chỗ là nói chung người Nhật hết sức có kỷ luật, còn người Nghệ An

thì thường có khuynh hướng chống lại tất cả mọi chính quyền Trong suốt thời kỳ

Pháp thuộc, Nghệ An vẫn là đất cách mạng, và cách đây chưa đầy 10 năm, vào

năm 1956 Nghệ An đã là trung tâm cuộc khởi nghĩa của nông dân chống lại chính

chế độ của ông Hồ

Nhờ tuyên truyền khôn ngoan và những câu chuyện truyền kỳ thêu dệt, mà trong

những năm kháng chiến, trước khi xảy ra những vụ đấu tố trong phong trào “Cải

cách ruộng đất”, ông Hồ Chí Minh đã được dân chúng coi là thánh sống Trên bàn

thờ gia đình nào cũng có ảnh của ông Hồ, và riêng ở một vài nơi như ở Quảng

Ngãi chẳng hạn, nông dân thường vái chân dung ông Hồ mấy cái vái trước khi ra

đồng làm việc

Ông Hồ sống rất thanh đạm, những gì là xa xỉ không cần thiết không bao giờ ông

*

dùng đến Ông chỉ có mỗi tật là nghiện thuốc lá Mỹ và ông hút luôn mồm Trong

nhiều năm trời, ông ăn mặc in hệt một nông dân, bên ngoài khoác một chiếc

“Blouson” Gia-nã-đại và đi dép cao su lốp ô tô Nhìn cách ăn mặc của ông, ai cũng

biết ông đã hiến cuộc đời của ông để phục vụ nhân dân Ông Hồ đã bỏ nhà ra đi từ

ngày trẻ tuổi, và không có vợ con, cho nên không ai có thể gán cho ông chủ trương

gia đình trị hoặc tệ tham nhũng được Ông Paul Mus, sứ giả của chính phủ Pháp

đến gặp ông Hồ vào năm 1947 để đàm phán ngưng chiến, đã có nói như sau: “Ông

Hồ Chí Minh là một nhà cách mạng cương trực và thanh liêm không khác Saint

Just”

Câu so sánh này là một lời khen vàng ngọc đối với bất cứ một chính khách nào, vì

trong thời đại này, nhất là ở cái nước kém mở mang, hiếm có những chính trị gia

hoàn toàn thanh liêm Thành thử, riêng về phương diện đạo đức, ông Hồ đã được

toàn dân Việt Nam kính mến trọng vọng Ông thành công phần lớn là nhờ nổi tiếng

cần kiệm liêm chính, vì ở Việt Nam cũng như ở nhiều nước khiếm khai thác, quần

chúng thường tin tưởng ở nhân phẩm và tác phong của vị lãnh tụ, hơn là ở chương

trình chính trị của các đảng phái

Nhìn lại quá khứ, ta thấy không một đối thủ nào của ông Hồ có cơ thắng ông cả

Ông Nguyễn Hải Thần, đồng chí và là người kế vị của Phan Bội Châu, là một nhà

ái quốc chân chính, nhưng trong 40 năm lưu vong ở Trung Quốc, ông không may

đã bị nghiện thuốc phiện Cựu hoàng Bảo Đại, mà người Pháp tái phong làm

“Quốc trưởng” năm 1949 đã mang tiếng là một người chơi bời, sống một cuộc đời

truỵ lạc trong hơn 20 năm Sau chót là ông Ngô Đình Diệm, nhờ áp lực của Mỹ mà

cầm quyền ở Miền Nam Việt Nam từ 1954 đến 1963 Ông Diệm và ông Hồ khác

nhau về mọi mặt Trong lúc ông Hồ từ bỏ gia đình từ hồi thanh niên thì trái lại, ông

Diệm lúc nào cũng đùm bọc anh em và họ hàng thân thích, giao cho họ quyền cao

chức trọng trong chính phủ và trong quân đội Trong khi ông Hồ chuyện trò thân

mật với thợ thuyền và dân quê thì ông Diệm ngồi bảnh choẹ trên chiếc ghế mạ

vàng, thò chân cho các tù trưởng dân tộc thiểu số hứng lấy để rửa, y hệt vua chúa

thuở xưa nhận lễ quy thuận của người Thượng

Một điểm quan trọng mà các quan sát viên ngoại quốc thường không để ý đến là sự

phẫn nộ của nhân dân Việt Nam trước nạn tham nhũng của quan lại mà chính

quyền thực dân vẫn hay dung túng Chỉ riêng nạn quan lại tham nhũng cũng đủ là

*

một động cơ thúc đẩy nhiều người hướng theo cách mạng Bất cứ người nào mưu

loạn, không cần biết họ theo tôn chỉ, lý thuyết nào, cũng được nhân dân Việt Nam

hâm mộ “coi là một đấng trượng phu quả cảm đứng ra bênh vực lẽ phải và công

lý” Đối với nhân dân Việt Nam, bọn quan lại làm tay sai cho thực dân để lên xe

xuống ngựa, “tối rượu sâm banh, sáng sữa bò” sống xa hoa giữa một xã hội đói

rách, không những có tội “mãi quốc cầu vinh” mà còn làm gai mắt thiên hạ vì thói

“no lưng ấm cật” Có nhiều nguyên nhân gây lên cách mạng, nhưng ở Việt Nam,

nguyên nhân chính là lòng dân khao khát muốn diệt trừ quan lại tham nhũng và

cường hào ác bá Theo sự suy xét của người thường dân Việt Nam thì cách mạng là

đấu tranh giữa “liêm” và “vô liêm”, giữa “chính” và “bất chính”, còn vấn đề chủ

nghĩa mà sau này cộng sản gài thêm vào chỉ là yếu tố phụ Cứ xét theo điểm này,

cũng đủ biết viên cựu hoàng đế Bảo Đại cũng như viên cựu quan lại Ngô Đình

Diệm không tài nào địch nổi Hồ Chí Minh, con người cách mạng thuần tuý, điển

hình đạo đức, hay theo lời Paul Mus: Saint Just của thế kỷ thứ 20

Ông Hồ sinh tại làng Kim Liên huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, vào ngày tháng

nào không ai biết mà có lẽ cũng không nhớ, nhưng sau khi làm chủ tịch, ông nhận

đại là ngày 19 tháng 5 năm 1890, vì năm 1946, đúng ngày 19/05 Cao uỷ của Pháp

là D’Argenlieu tới Hà Nội Ông Hồ lấy cớ là ngày sinh nhật của ông để buộc

D’Argenlieu phải thân hành đến chúc thọ ông trước Theo tục lệ ngày xưa ông Hồ

được cha mẹ lần lượt đặt cho hai tên Một tên “cúng cơm” lúc nhỏ và một tên “bộ”

khi đến tuổi đi học Tên cúng cơm của ông là “Côông” Sự thực là Cung, nhưng vì

muốn sau này con cháu khỏi phải kiêng chữ “cung” nên đặt chệch ra là “Côông”

Tên “bộ” của ông là Nguyễn Tất Thành Sau này, ông còn tự đặt nhiều tên, nào là

Nguyễn Ái Quốc, Lý Thuỵ, Victor, Song Man Tcho, Vương Sơn Nhi, Hồ Chí

Minh, v v , cốt để thay hình đổi dạng tuỳ theo công tác bí mật của ông

Ông xuất thân trong một gia đình Nho giáo, tiểu địa chủ và tiểu quan lại như đa số

những người có chữ nghĩa thời ấy Ông nội đỗ cử nhân được bổ làm tri huyện triều

Tự Đức nhưng vì gàn bướng nên bị cách chức Thân phụ ông đậu phó bảng, tên là

Nguyễn Sinh Huy, sau đổi là Nguyễn Tất Sắc, thường gọi là cụ Bảng Sắc Cụ

không làm quan và tham gia phong trào Văn Thân Bị đày ra Côn Đảo vài năm rồi

đưa về cầm cố ở Sài Gòn Trong thời kỳ này cụ làm nghề bồi thuốc, và theo nhiều

người kể lại thì cụ không lấy tiền, chỉ cần một ngày hai bữa do gia đình bệnh nhân

cung phụng, như tục lệ bấy giờ Sáng sớm cụ thường ngồi trước cửa chợ Bến

*

Thành, chờ người mời đi chữa bệnh Nhưng một hôm cụ ngồi suốt từ sáng đến

chiều mà không được ai mời cả Mãi gần tối, một ông bạn đi qua thấy cụ vẫn cứ

ngồi yên, mới nhắc cụ là Mồng một Tết, không ai rước thầy lang về nhà Cụ mới

nhớ ra và nhận lời ông bạn mời về nhà dùng cơm

Ông Hồ là con út trong gia đình Khác các anh chị, ông Hồ được theo học trường

Pháp Việt vì một ông cố đạo khuyên cụ Bảng như vậy Ông đậu bằng Cơ Thuỷ

năm 1907 và được bổ làm hương sư nên thường gọi là cậu giáo Thành Phong trào

Văn Thân thức tỉnh lòng ái quốc của ông và sau khi nghe nói cụ Bảng được đưa về

Sài Gòn, ông bỏ việc vào thăm cụ

Bà chị ông Hồ là Bạch Liên, cũng nổi tiếng là một phụ nữ có khí phách cách mạng

Hồi còn trẻ bà đính hôn với Mai Ngọc Ngôn, người đã đỗ tú tài, nhưng chưa kịp

cưới thì vị hôn phu của bà bị bắt đưa ra Côn Đảo và chết ngoài đó Bà ở vậy,

không lấy chồng và mất vào khoảng năm 1953

Anh ruột ông Hồ là Nguyễn Tất Đạt, thường gọi là ông Cả Đạt Ông học tài thi

phận nên kiếm ăn bằng nghề gõ đầu trẻ Năm 1946, nghe tin ông Hồ đã trở thành

chủ tịch chính phủ, hay nói đúng hơn, chủ tịch Hồ Chí Minh chính là em ruột ông,

ông đáp tàu ra Hà Nội mong gặp em sau hơn 30 năm xa cách Nhưng hồi ấy ông

Hồ còn đang dấu tung tích nên không dám tiếp ông anh ở Bắc Bộ phủ Ông gửi

ông Đạt ở nhà một người đồng hương là ông Mai Ngọc Thiệu, và tối ông đến thăm

Hai anh em trò chuyện hồi lâu, sau đó ông Đạt lẳng lặng về Nghệ Chừng hai năm

sau ông Đạt mất, không có dịp gặp ông Hồ trở lại

Sau khi ông Hồ vào Sài Gòn thăm cha, cụ Bảng Sắc bàn bạc với mấy cụ cách

mạng khác và quyết định tìm cách cho ông Hồ sang Pháp Mấy cụ thu xếp cho ông

Hồ xuống làm “bồi” dưới tàu La Touche – Treville chạy đường Sài Gòn –

Marseille Năm 1912 ông Hồ xách khăn gói xuống tàu, mang theo một bức thư cụ

Bảng viết cho cụ Phan Chu Trinh, hồi đó ở Paris, mà cụ quen ngày ở Côn Đảo Cụ

Bảng ngỏ ý muốn nhờ cụ Phan dìu dắt ông, lúc bấy giờ còn là một thiếu niên mới

lớn lên Cụ cũng căn dặn ông Hồ phải hết sức nghe lời cụ Phan

Tới Paris, ông Hồ đưa trình cụ Phan bức thư giới thiệu của cụ Bảng, và ở với cụ

Phan trong một thời gian Nhưng ít lâu sau ông Hồ không tán thành chính kiến của

*

cụ Phan, nhất là chủ trương đề huề hợp tác với Pháp Thất vọng, ông Hồ trở lại làm

“bồi tàu”, bôn ba khắp năm châu bốn bể, trước khi dừng chân ở Luân Đôn Trong

một chuyến đi ông Hồ có ghé qua Sài Gòn thăm cha là cụ Bảng Hai cha con chưa

kịp hàn huyên thì cụ Bảng đã vác gậy rượt đuổi theo ông Hồ, vì từ trước cụ Phan

đã biên thư cho cụ Bảng kể chuyện bất đồng chính kiến giữa cụ và ông Hồ ở Paris

Ông Hồ bèn trở xuống tàu, và từ đây ông không gặp cụ Bảng một lần nào nữa Có

thể vì câu chuyện này mà một phần nào ông Hồ đã quyết tâm cắt đứt mọi liên hệ

với gia đình Ngày nay dòng dõi cụ Bảng sắc chỉ còn một mình ông Hồ, vì ông Cả

Đạt có lấy vợ nhưng không có con [5]

Ông Hồ ở Luân Đôn từ 1913 đến 1917, làm phụ bếp cho khách sạn Carlton dưới

quyền một người đầu bếp Pháp nổi tiếng, tên là Escoffier Ngoài giờ làm việc ở

khách sạn ông hoạt động cho Liên hiệp Công nhân Hải ngoại, một tổ chức bí mật

chống thực dân do công nhân Hoa kiều và Ấn kiều thành lập ở Luân Đôn Hồi Thế

chiến thứ nhất sắp kết thúc, bạn bè ở Luân Đôn khuyên ông nên sang Pháp tổ chức

một phong trào tương tự vì ở Pháp hồi đó có 60 000 Việt kiều cư ngụ (hoặc đi lính

Pháp) Tại Paris, ông gặp Nguyễn Thế Truyền, một kỹ sư hoá học Ông Truyền

giới thiệu ông Hồ với một nhóm ái quốc thuộc các thuộc địa khác của Pháp hồi ấy

cũng đang lưu vong ở Ba Lê Nhóm này thành lập một hội mệnh danh là “Liên

hiệp Thuộc địa”, xuất bản một tờ báo lấy tên là Le Paria; đồng thời ông Hồ và ông

Truyền cũng bí mật xuất bản tờ Việt Nam hồn, nhờ những người Việt Nam “làm

tàu” lén đưa về Việt Nam Một mặt khác, dựa vào những tài liệu do Liên hiệp

Thuộc địa cung cấp, ông Hồ viết cuốn Le Procès de la Colonisation Franciaise

(Bản án chế độ thực dân Pháp) Nguyễn Thế Truyền đề tựa cuốn sách, hồi ấy ông

Truyền đã nổi tiếng trong giới khuynh tả ở Pháp Ông Truyền còn giúp ông Hồ

soạn thảo bản “Chương trình 8 điểm” mà ông Hồ mang vào Versailles, định đưa

cho tổng thống Woodrow Wilson, nhân dịp ông này đến Versailles để ký hoà ước

với Đức Trong “Chương trình 8 điểm” ông Hồ đòi tự trị, tự do dân chủ, ân xá các

chính trị phạm, bình đẳng Pháp-Nam, và bãi bỏ chế độ “làm xâu”, thuế muối và

chính sách bắt dân tiêu thụ rượu ty Nhưng lính Pháp không cho ông Hồ vào gặp

tổng thống Wilson Do đó ông không có dịp vận động Hoa Kỳ ủng hộ cách mạng

Việt Nam Về Paris, ông Hồ đăng “Chương trình 8 điểm” trên tờ Việt Nam hồn,

làm chấn động dư luận ở Việt Nam khi tờ báo về tới nới Những bài ông viết ông

đều ký tên Nguyễn Ái Quốc, cái tên rất nhiều người biết cho đến ngày ông đổi

thành Hồ Chí Minh

*

Ông Nguyễn Thế Truyền cũng giới thiệu ông Hồ với nhiều nhân vật khuynh tả ở

Paris, như Léon Blum, Marcel Cachin, Marius Moutet v v Chịu ảnh hưởng của

mấy người này, ông Hồ gia nhập đảng Xã hội Pháp, và viết bài báo cho tờ Le

Populaire, cơ quan ngôn luận của Đảng Được tham dự đại hội đảng ở Tours năm

1920, ông Hồ bỏ phiếu tán thành việc thành lập Đệ tam Quốc tế và chủ nghĩa cộng

sản Và ngay từ lúc ấy ông ly khai với Nguyễn Thế Truyền và mấy người quốc gia

khác ở Paris Những người này vẫn tiếp tục đấu tranh cho quốc gia dân tộc, còn

riêng ông Hồ, ông hiến hẳn đời ông cho cộng sản quốc tế

Năm 1960, nhân dịp sinh nhật thứ 70 của ông, và sau khi đã tự nhận là Nguyễn Ái

Quốc, ông Hồ có giải thích sự biến chuyển tư tưởng của ông như sau:

“Lúc đầu, chính chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủ nghĩa cộng sản đã đưa tôi

tin theo Lê-nin, tin theo Quốc tế Thứ ba Từng bước một, trong cuộc đấu tranh, vừa

nghiên cứu lý luận Mác-Lê, vừa làm công tác thực tế, dần dần tôi hiểu được rằng

chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp

bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách nô lệ

Ở Việt Nam cũng như ở Trung Hoa có chuyện cẩm nang thần kỳ Hễ gặp khó khăn

chỉ việc mở cẩm nang ra là biết cách xử trí Đối với cách mạng Việt Nam và dân

tộc Việt Nam, chủ nghĩa Mác-Lê không những là một cẩm nang thần kỳ, một địa

bàn chỉ hướng, mà còn là mặt trời soi sáng con đường thẳng tới thắng lợi cuối

cùng, tới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản”

Xem giọng văn kể trên, ta thấy rõ thoạt tiên ông Hồ chỉ coi chủ nghĩa cộng sản như

một lợi khí dùng để tranh đấu cho nền độc lập quốc gia; nhưng sau khi “ăn phải

bả” ông bèn coi chủ nghĩa cộng sản là một cứu cánh Đây là trường hợp thông

thường của những người say mê chủ nghĩa cộng sản, nhưng những danh từ ông

dùng như “cẩm nang thần kỳ” và “mặt trời soi sáng” chứng tỏ ông tin ở chủ nghĩa

Mác-Lê một cách cuồng tín, y hệt tín đồ tin ở đấng “chí tôn” của mình

Ông Hồ sang Nga lần thứ nhất năm 1922 với tư cách đại biểu thuộc địa lần đầu

tiên tham dự Đại hội Thứ tư của Đệ tam Quốc tế

*

Năm 1923, ông Hồ lại sang Nga, tham dự Đại hội Nông dân Quốc tế, và đến năm

1924, ông trở lại lần nữa để theo học tại trường đại học Công nhân Đông phương

Lần này, ông ở lại Nga hơn một năm trời, nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lê và các

chiến thuật Bônsêvich Hồi ấy muốn sang Nga các đảng viên cộng sản Việt Nam ở

Pháp thường mua giấy thông hành của sứ quán Trung Hoa ở Paris, bằng giá rất rẻ,

giả dạng là Hoa kiều muốn hồi hương qua đường Moscou và Hải Sâm Uy

Năm 1925, ông Hồ được phái sang Quảng Châu với công tác truyền bá chủ nghĩa

cộng sản vào Việt Nam Ngày ông lên đường sang Trung Quốc chính là ngày bắt

đầu một giai đoạn khác trong sự nghiệp cách mạng của ông Sự nghiệp này kết

thúc khi ông biệt tăm trên chính trường Á Đông vào năm 1933 Vì tất cả những

hoạt động của ông Hồ trong khoảng thời gian này đều trực tiếp và mật thiết liên hệ

với các biến cố ở Việt Nam, nên chúng tôi sẽ đề cập đến trong Chương 4 nhân dịp

trình bày sự phát triển của chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam

________________________________________

[1]Có hai người nữa cùng bị tình nghi về vụ này là Nguyễn Thượng Huyền con cụ

Nguyễn Thượng Hiền và Tổng Oánh, rể cụ Phan, nhưng Tổng Oánh hết sức chối

cãi

[2]Ông Trịnh Văn Yên, sau này có công chế tạo thuốc nổ và nhiều hoá chất cho

chính quyền Việt Minh

[3]Sở dĩ cô Giang về tận quê nội Nguyễn Thái Học để tự tử vì cô muốn bắt buộc

các nhà chức trách địa phương phải chôn cất cô ngay tại đây, gần nghĩa địa của

họ Nguyễn Cô tự coi là vợ chính thức của Nguyễn Thái Học, tức là con dâu họ

Nguyễn nên cô muốn “sống không có dịp làm dâu thì chết cũng nhất thiết làm

dâu” họ Nguyễn Điều đáng tiếc là khi chép vụ này, sứ gia Lê Thành Khôi đã dựng

đứng câu chuyện là cô Giang đã tự tử dưới gốc cây đa, vì trước kia hai người đã

tình tự nơi đây Ông Khôi sinh sau đẻ muộn nên không biết Nguyễn Thái Học quê

ở Vĩnh Yên và cô Giang quê ở Bắc Giang, đã gặp nhau ở Hà Nội trong dịp cùng

hoạt động cách mạng Dựng nên câu chuyện “tình tự dưới gốc cây đa” hình như

nhà viết sử Mác-xít muốn hạ giá cô Giang từ một liệt nữ xuống hạng một cô giáo

lãng mạn

[4]Sự kiện này được rút ra trong quyển Forces politiques du Vietnam của Pierre

Dabezies, quyển này chỉ mới in Ronéo chưa xuất bản

[5]Theo nhiều nguồn tin thì, hồi ở Hồng Kông, ông Hồ có một người vợ Tàu, sinh

*

được một người con gái Hồi năm 1950, ông có nhờ đảng bộ Đảng Cộng sản ở

Hồng Kông tìm giùm nhưng không thấy

Chương 4

Cộng sản xuất hiện

Lịch trình phát triển của cộng sản ở Việt Nam, kể từ ngày có những tiểu tổ cộng

sản đầu tiên trên đất Việt cho đến ngày toàn thể Bắc Việt nằm dưới chế độ vô sản

chuyên chính, có thể tạm chia làm sáu giai đoạn, mỗi giai đoạn là một phong trào

đấu tranh thuận theo hoàn cảnh và tình hình lúc bấy giờ Vì vậy nên mỗi phong

trào có một khẩu hiệu, một chương trình giai đoạn và một chiến lược khác nhau

Việc điều khiển từ bên ngoài cũng thay đổi mỗi thời kỳ một khác Có khi Việt

cộng trực tiếp nhận huấn thị từ Moscou hoặc Bắc Kinh, có khi phải thông qua một

trạm liên lạc đặt ở Quảng Châu, Thượng Hải, Bangkok, hoặc Paris Đại để thì sau

mỗi cuộc đấu tranh rầm rộ, hoặc bị khủng bố quá nặng nền, hoặc vì chia rẽ nội bộ,

phong trào lại tạm lắng yên trong một thời gian Sáu phong trào chính, đáng nêu

lên là:

1 Phong trào Thanh niên (1925-1929)

2 Phong trào Xô viết Nghệ An (1930–1932)

3 Phong trào Mặt trận Bình dân (1936-1937)

4 Phong trào Việt Minh (1941-1946)

5 Phong trào Kháng chiến (1946-1954)

6 Phong trào Cải cách ruộng đất (1953-1956)

Mục đích của phong trào Cải cách ruộng đất là thiết lập nền “vô sản chuyên

chính” Sự thực thì phong trào này đã được bố trí từ năm 1951 bằng đạo luật Ban

bố Thuế nông nghiệp và cuộc đấu tranh chính trị (xem Chương 7) Trong chương

này chúng tôi chỉ kể qua năm phong trào đầu với mục đích làm sáng tỏ phong trào

thứ sáu mà chúng tôi sẽ trình bày cặn kẽ trong các chương sau, vì phong trào thứ

sáu này mới thực sự áp dụng chiến thuật Mao Trạch Đông để thiết lập chế độ cộng

sản ở Việt Nam

*

Phong trào Thanh niên

Chỉ mấy tháng sau khi ông Hồ được Đệ tam Quốc tế phái sang Quảng Châu, năm

1925, là ông tổ chức ngay Việt Nam Thanh niên Cách mệnh Đồng chí Hội Giả

dạng là người Tàu, ông Hồ theo chân phái bộ Nga sang Quảng Châu với chức vụ

công khai là thông dịch viên cho phái bộ, nhưng kỳ thực ông không có trách nhiệm

nào khác là tìm cách truyền bá chủ nghĩa cộng sản vào nội địa Việt Nam Ông

mang thông hành Tàu, ghi tên là Lý Thuỵ, nhưng đối với một số Việt kiều ở Quảng

Châu ông nói thực là người Việt Ông lấy bí danh là Vương Sơn Nhi nên nhiều

người thường gọi ông là ông Vương Có một điều đáng chú ý là thuở ấy, vì mới bắt

đầu hoạt động cách mạng, nên ông đã dùng lối “triết tự” vì ba chữ Vương Sơn Nhi

gộp lại thành chữ Thuỵ Vì vậy nên những người Việt có học chữ Nho biết ngay

Vương Sơn Nhi với Lý Thuỵ chỉ là một Cũng vì sơ hở nên chẳng bao lâu mọi

người đều biết ông là Nguyễn Ái Quốc, một cán bộ cộng sản đã từng nổi tiếng ở

Pháp 15 năm sau, ông trở lại vùng này với một tên khác là Hồ Chí Minh, nhưng

ông hết sức bí mật nên không ai đoán được tông tích của ông, kể cả ông Nguyễn

Tường Tam cùng bị giam trong một nhà tù

Quảng Châu là trung tâm cách mạng của Tôn Dật Tiên và hồi ấy hãy còn là thủ đô

chính trị và hành chánh của chính phủ Quốc dân Đảng Việc thiết lập trường Trung

ương quân sự chính trị ở Hoàng Phố, gần đấy, biến Quảng Châu thành một trung

tâm phản đế thu hút một số thanh niên ở khắp Đông Nam Á, tới đấy để nghiên cứu

chính trị và luyện tập quân sự Việt Nam chiếm đa số trong nhóm này

Tới Quảng Châu vào đầu năm 1925, ông Hồ bắt đầu tổ chức Việt Nam Thanh niên

Cách mệnh Đồng chí Hội để tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản Nhưng vì những

người Việt Nam lưu vong ở Quảng Châu đã có chân trong các đoàn thể quốc gia có

sẵn từ trước, nên ông Hồ phải tự nhận là quốc gia, làm thân với mấy lãnh tụ quốc

gia với mục đích thu hút những đảng viên thanh niên trong mấy tổ chức này Ông

Hồ biết rõ những người Việt lớn tuổi đã có căn bản Nho giáo vững chắc, khó lòng

tin theo chủ nghĩa Mác-xít, nên ông chỉ chú trọng đến những phần tử thanh niên,

cựu học sinh các trường Pháp Việt và do đó đã hấp thụ được ít nhiều Tây học Rất

may mắn cho ông là chỉ một năm sau, hàng trăm thanh niên bãi khoá năm 1925, bị

khủng bố, chạy trốn sang Tàu Trong số những thanh niên mới xuất ngoại này, ông

Phạm Văn Đồng, hiện nay là thủ tướng Bắc Việt là người học cao nhất Ông Đồng

*

đang học trường Bưởi, sửa soạn thi tú tài thì bãi khoá và bị đuổi Những thanh niên

khác đều học ở các lớp dưới, nhưng tất cả đều có một điểm giống nhau: họ không

có lấy một chút Nho học, mặc dầu họ đều xuất thân trong các gia đình Nho học

Ông Hồ giảng dạy cho các đồng chí thanh niên của ông một số bài về cách mạng

Nga, lý thuyết Mác-xít về đấu tranh giai cấp và một vài tác động cách mạng Ông

dạy họ cách in truyền đơn bằng thạch, cách vận động dân chúng biểu tình, xúi giục

công nhân đình công, v v Chương trình huấn luyện của ông chỉ có sáu tháng là

xong Cuối năm 1925, ông đã huấn luyện xong một khoá, tuyển lựa những người

xuất sắc vào ban lãnh đạo thanh niên còn những người khác thì phải về Việt Nam

tuyên truyền tôn chỉ của hội và bí mật tuyển mộ thêm hội viên Trụ sở của hội đặt

ở Quảng Châu Ban trung ương phụ trách xuất bản tờ báo lấy tên là Thanh niên và

phiên dịch những tài liệu cộng sản từ chữ Tàu sang tiếng Việt Những loạt tài liệu

đầu tiên này thường dịch không sát nghĩa, vì ngay những người Tàu dịch từ

nguyên bản tiếng Nga hoặc tiếng Đức sang tiếng Tàu đã dịch sai rồi, đến khi dịch

từ tiếng Tàu sang tiếng Việt lại sai thêm một lần nữa Có nhiều danh từ người Tàu

dịch sai như cộng sản (của chung) hoặc vô sản (không có của) vẫn còn dùng cho

đến ngày nay, nhưng dùng mãi nên quen Vì dịch không đúng nên hồi ấy các tài

liệu nói về chủ nghĩa Mác-xít rất khó hiểu Mãi mấy năm nay, khi có những tài liệu

cộng sản xuất bản ở Pháp sang tới Việt Nam, nhiều người mới có dịp nghiên cứu

cặn kẽ chủ nghĩa Mác-xít

Vì ông Hồ đã được huấn luyện chính trị ở Moscou trong những năm Stalin mới

cầm quyền nên ông hết sức tin tưởng hai nguyên tắc căn bản của lý thuyết Stalin-

nít

1 Muốn thành lập vô sản chuyên chính nhất thiết phải trải qua hai giai đoạn, một

cuộc cách mạng tư sản dân quyền trước, rồi một cuộc cách mạng vô sản sau Cách

mạng tư sản dân quyền dọn đường cho cách mạng vô sản

2 Chỉ có giai cấp công nhân mới có đủ tài đức để lãnh đạo cách mạng Giai cấp

nông dân, vì bản chất hẹp hòi hám lợi, nên chỉ có thể coi là “bạn lâu dài” của cách

mạng

Vì gắn bó với nguyên tắc thứ nhất, nên trong thời kỳ đầu ông Hồ trông chờ một

phần nào ở sự thành công của phe quốc gia, ông đợi họ bắc một nhịp cầu để ông

bước qua tiến tới cách mạng vô sản, y hệt như Lê-nin đã thực hiện ở Nga Vì vậy

nên coi những phần tử quốc gia như “bạn giai đoạn”, mặc dầu ông vẫn tìm hết cách

*

để lấn át Thực dân Pháp trông thấy cộng sản tranh chấp với quốc gia và nhiều lần

phản bội phe quốc gia, nên nhẹ tay một phần nào với cộng sản Pháp trông thấy ở

cộng sản một địch thủ lợi hại đối với quốc gia và hy vọng cộng sản sẽ tiêu huỷ phe

quốc gia mà Pháp ghét nhất vì Pháp cho họ là những phần tử “cực đoan chống

Pháp” Tuy những khẩu hiệu của cộng sản cũng chống đối thực dân, nhưng tương

đối không dữ dội bằng khẩu hiệu của phe quốc gia

Vì tin ở nguyên tắc thứ hai nên trong thời kỳ đầu, ông Hồ chú trọng tuyên truyền

và tổ chức công nhân, nhiều hơn nông dân Ông chủ trương huấn luyện chủ nghĩa

Mác-xít cho một số trí thức nửa mùa rồi dùng họ để tuyên truyền và tổ chức công

nhân ở mấy trung tâm kỹ nghệ, thành lập những tiểu tổ cộng sản

Chương trình của ông Hồ và của Đệ tam Quốc tế là như vậy Nhưng có nhiều biến

cố xảy ra khiến cộng sản mất uy tín đối với nhân dân và đưa lại những hậu quả

không tính trước

Việc đầu tiên là các tiểu tổ cộng sản thiếu tiền để hoạt động, và muốn “kinh tài”,

họ tổ chức “tống tiền” các nhà giàu Vì chỉ mới được huấn luyện qua loa nên

những đảng viên cộng sản đầu tiên coi bất cứ người khá giả nào cũng là “kẻ thù”

của “vô sản” Giới tư sản lúc đầu có cảm tình với cộng sản, nhưng sau vì bị tống

tiền nhiều quá nên hết tín nhiệm

Vì cộng sản tống tiền khắp nơi, nên chính quyền thuộc địa cũng được dịp khép cán

bộ cộng sản vào tội “cướp của giết người” và giam họ cùng với thường phạm

Việc thứ hai là vụ ông Hồ chủ trương bắt cụ Phan nộp cho Pháp khiến cho phe

quốc gia bắt đầu ngờ vực và cắt đứt mọi liên lạc

Việc không ngờ thứ ba là năm 1927, đột nhiên Tưởng Giới Thạch trở tay “phản

cộng”, bất thình lình tiêu diệt đồng minh cộng sản đương cộng tác với ông trong

cuộc hành quân Bắc phạt Việc “trở mặt” của họ Tưởng chặn đứng công cuộc vận

động của Nga ở Trung Hoa và ở khắp Á Đông Trưởng phái bộ Nga là Michael

Borodin đã từng làm cố vấn chính trị cho Trung Hoa Quốc dân Đảng từ thời ông

Tôn Văn phải vội vã rời khỏi Trung Hoa, mang theo tất cả nhân viên phái bộ, trong

số có ông Hồ

*

Hôm Tưởng Giới Thạch ra lệnh giết cộng thì ông Hồ đang huấn luyện chính trị cho

các đảng viên thanh niên Ông đình ngay lớp học và khuyến cáo các đảng viên ai

nấy nên tìm cách thoát thân về nước Hôm sau, một đảng viên gặp ông ở Quảng

Châu, tỏ ý lo ngại và vấn kế ông Ông Hồ lấy bút chì viết vào mảnh giấy bốn chữ

“Tuế hàn tùng bá” và trao cho anh ta Ý ông Hồ muốn nói là trong cơn khủng bố,

những người cách mạng phải giữ vững tinh thần và chỉ có những lúc cách mạng

điêu đứng mới rõ ai là người vững tinh thần cũng như mùa đông rét mướt mới thấy

rõ cây tùng và cây bá vẫn giữ được mầu xanh, lâu hơn các cây khác

Từ Quảng Châu Borodin chạy lên Hán Khẩu để hội đàm với Uông Tinh Vệ, vì họ

Uông cũng chống Tưởng và chiếm cứ Hán Khẩu, thành lập chính phủ Vũ Hán

Borodin hứa Liên Xô sẽ giúp Uông chống Tưởng đến cùng, nên Uông bằng lòng

thực hiện cải cách ruộng đất để lôi kéo nông dân Nhưng rốt cuộc, Uông không

nghe lời Borodin và đầu hàng Tưởng Sau đó toàn thể phái đoàn Nga, trong số có

ông Hồ phải lên đường về Moscou Từ ngày ấy trở đi, phong trào cộng sản Á châu

chuyển sang một hướng mới, không theo ý muốn của Đệ tam Quốc tế

Trước khi lên đường về Nga, ông Hồ chọn người lớn tuổi nhất trong đám thanh

niên, tức là ông Hồ Tùng Mậu, để thay thế ông điều khiển Thanh niên Cách mệnh

Đồng chí Hội Ông Mậu là người rất xứng đáng vì ông cũng khôn ngoan và cẩn

thận như ông Hồ Ông Hồ dặn ông Mậu nhất thiết phải bám sát đường lối đã vạch

sẵn, nghĩa là tiếp tục truyền bá chủ nghĩa Mác dưới hình thức chống thực dân Ông

Hồ cũng dặn là nên tránh những khẩu hiệu quá khích, có tính cách đấu tranh giai

cấp và có thể gây ảnh hưởng xấu đối với giai cấp tư sản Việt Nam mà cộng sản còn

đang cần sự ủng hộ Ông Mậu theo đúng lời ông Hồ dặn nhưng chẳng may chỉ một

năm sau, ông Mậu bị Quốc dân Đảng Tàu bắt Người thay thế ông Mậu là Lâm

Đức Thụ, và tư cách ông Lâm Đức Thụ như thế nào chúng ta đã thấy rõ trong

Chương 2

Tháng 5, 1927, Thụ triệu tập Toàn quốc Đại hội tại Hồng Kông Trong nước phái

đại biểu sang dự, nhưng ba đại biểu tỏ ý bất bình vì nhận thấy Thụ sinh sống một

cách quá xa hoa Hắn ở một khách sạn vào bực sang nhất, uống rượu whisky và hút

xì gà Manila loại hảo hạng Họ trông rõ tổng bộ ở Hồng Kông đã “hủ hoá” và “hữu

khuynh” nên khi họ đề nghị bỏ Thanh niên, lập Cộng sản, và đề nghị của họ bị Thụ

*

bác bỏ, họ đập cửa ra về Về tới quốc nội, họ tự động thành lập một đảng cộng sản,

mệnh danh là Đông Dương Cộng sản Đảng Thấy đảng này phát triển mạnh, Thụ

thấy cần phải đổi Thanh niên Cách mệnh Đồng chí Hội thành một đảng cộng sản

khác, mà Thụ đặt tên là An Nam Cộng sản Đảng Cùng lúc ấy, một số đảng viên

Tân Việt tả khuynh cũng lập một đảng cộng sản thứ ba, lấy tên là Đông Dương

Cộng sản Liên đoàn Như vậy là cùng một lúc, trong nước có đến ba đảng cộng sản

tranh chấp với nhau Pháp được dịp đàn áp và không bao lâu hầu hết các đảng viên

ba đảng đều bị bắt, và phong trào cộng sản hoàn toàn suy sụp

Phong trào Xô-viết Nghệ An

Về tới Moscou, ông Hồ được Đệ tam Quốc tế phái sang Berlin hoạt động cho Liên

hiệp Phản đế, nhưng chẳng bao lâu, ông lại được phái sang Bangkok là nơi Đệ tam

Quốc tế mới đặt trụ sở Nam Hải Vụ Ông Hồ làm việc dưới sự chỉ huy của một

đảng viên cộng sản Pháp tên là Hilaire Noulens Ông phụ trách tuyên truyền và tổ

chức Việt kiều ở mấy tỉnh đông bắc nước Xiêm, gần biên giới Lào Việt kiều ở

Xiêm khá đông và gồm có hai loại Một loại gọi là “An Nam cũ” là con cháu

những người theo chúa Nguyễn chạy sang Xiêm từ cuối thế kỷ thứ 18 Loại thứ hai

là “An Nam mới” gồm những người buôn bán ở Lào, có dịp sang Xiêm, rồi thấy ở

Xiêm dễ sinh nhai, nên ở luôn bên ấy, ngoài ra còn một số người cách mạng trốn

Pháp, chạy sang Lào rồi qua Xiêm Nhiều người đã quên tiếng Việt và đã sinh hoạt

y hệt người Thái, nhưng họ vẫn tha thiết với quê hương đất tổ Đối với họ, ông Hồ

lại tái diễn chiến lược của ông đã áp dụng với Việt kiều ở Tàu

Một hôm ông Hồ đang hoạt động ở miền đông bắc nước Xiêm thì một người lái

buôn cùng làng bắt gặp và nhận ra ông Người này về kể chuyện lại với người làng

và khi tin này đến tai nhóm cộng sản ở Nghệ An, họ bèn cử người sang tìm ông

Hồ, khẩn khoản yêu cầu ông tìm cách giải quyết vấn đề chia rẽ nội bộ, hiện rất

trầm trọng Ông Hồ nhận lời, nhưng mãi một năm sau ông mới được Đệ tam Quốc

tế cho phép

Một điều đáng chú ý là ông Hồ đã từng hoạt động ở Trung Hoa mà nay lại phải đổi

sang Xiêm, thuộc một khu vực văn hoá khác hẳn Việc này cũng như nhiều việc

khác chứng tỏ, sau khi thất bại thảm hại ở Trung Hoa và nhất là sau khi Mao Trạch

*

Đông đi trái đường lối của Đệ tam Quốc tế, Stalin đã tỏ ý chán ghét cộng sản Tàu

Vì bỏ rơi Trung cộng, nên Stalin cũng bỏ rơi luôn cả Việt cộng mà Stalin coi là

một chi nhánh Nhận định rằng cộng sản da trắng ngoan ngoãn hơn và trung thành

hơn cộng sản da vàng, Stalin đưa ra kế hoạch “tập hậu” các đế quốc tư bản bằng

cách ra lệnh cho các đảng cộng sản Pháp, Anh, Hà Lan tổ chức cộng sản ở các

thuộc địa của mấy nước này ở Đông Nam Á Vì vậy nên Nam Hải Vụ càng ngày

càng quan trọng hơn Đông Á Vụ Nhưng từ 1930 trở đi, Stalin lại nhận thấy rằng

cộng sản không thể bành trướng ở mấy thuộc địa này, nếu không có sự tham gia

của Hoa kiều, vì hồi đó Hoa Kiều tương đối giác ngộ chính trị nhiều hơn dân địa

phương Trụ sở liên lạc lại đưa trở về Thượng Hải, và sau này về Hồng Kông

Trong khi ấy thì Mao Trạch Đông đã tiến dần về phía Tây, bỏ trống miền duyên

hải Thấy không còn ảnh hưởng của họ Mao, Stalin lại để ý đến miền này vì là

miền khá nhiều công nghệ và công nhân, và cử một phái đoàn tới Thượng Hải để

lo xây dựng lại phong trào Nhờ chủ trương mới này, ông Hồ mới có dịp trở về

Hoa Nam, gặp lại các đồng chí cũ của ông mà trong mấy năm liền ông không được

phép liên lạc

Ngày 6 tháng Giêng năm 1930, ông Hồ triệu tập đại biểu ba đảng cộng sản đến

Hồng Kông, “đả thông tư tưởng” và hợp nhất ba đảng làm một lấy tên là “Đảng

Cộng sản Việt Nam”, nhưng mười tháng sau đổi lại là “Đảng Cộng sản Đông

Dương”, có ý bao gồm cả Lào và Cam-Bốt Để đi sát với phong trào trụ sở của

Tổng bộ cũng đưa về quốc nội, đặt tại Hải Phòng Sau công tác này, ông Hồ được

chỉ định làm Vụ trưởng Đông Á vụ và giữ việc liên lạc giữa Moscou và tất cả các

cơ quan hoạt động của Đệ tam Quốc tế tại Đông và Đông Nam Á châu

Vì trách nhiệm quá lớn, và bao biện nhiều việc nên ông Hồ phải uỷ thác phong trào

Việt Nam cho các đồ đệ của ông Những người này đều là thanh niên chưa chín

chắn như ông Hồ, và vì phần đông đã được huấn luyện bên Tàu nên họ dễ bị ảnh

hưởng của cộng sản Trung Hoa Vì được chứng kiến vụ Quảng Châu Công xã, vụ

nông dân bạo động ở Hồ Nam, nên phấn khởi muốn noi gương bạo động của

Trung cộng Việc Việt Nam Quốc dân Đảng bị thất bại đau đớn năm 1930 cũng

kích thích họ muốn làm hơn phe quốc gia Một mặt khác, nạn kinh tế khủng hoảng

trên thế giới đã tràn tới Việt Nam và làm cho nông dân Việt Nam điêu đứng Năm

nào cũng được mùa mà thóc thừa thãi, nhưng gạo không xuất cảng được khiến từ

địa chủ đến bần cố nông đều sống dở chết dở Nông thôn bị kiệt quệ khiến thương

*

gia ở thành thị cũng bị phá sản Tất cả mọi từng lớp nhân dân đều “méo mặt” duy

chỉ có công chức là, trái lại, phong lưu hơn trước Vì lương vẫn y nguyên, vì nạn

giảm phát, giá trị đồng bạc tăng lên 4, 5 lần Công nhân những xí nghiệp lớn cũng

được coi là may mắn vì số lương tuy có bị giảm đi ít nhiều, nhưng dù sao cũng còn

“đồng ra đồng vào”, không như các tầng lớp khác trong dân gian, không chạy đâu

ra tiền đong gạo và đóng thuế

Vì công nhân và công chức tự thấy may mắn hơn người khác nên phải cố bám lấy

việc làm Vì vậy Việt cộng không thể vận động họ đấu tranh theo đúng chủ trương

của Đệ tam Quốc tế Ngược lại, vì nông dân mỗi ngày một điêu đứng nên tình hình

nông thôn sẵn sàng bùng nổ Họ chết đói trong khi gạo phải dùng để đốt “xúp de”

Đứng trước tình trạng ấy, Việt cộng không kìm hãm nổi ý thích bắt chước Trung

cộng tổ chức nông dân khởi loạn Nhân ngày 1-5-1930, họ huy động nông dân kéo

đến huyện lỵ biểu tình đông như kiến Chính phủ thuộc địa dùng lính Lê dương

đàn áp, nã liên thanh vào đoàn người biểu tình Bị thất bại, các lãnh tụ cộng sản ở

Nghệ An rút lui về một vài căn cứ và tuyên bố thành lập chính quền Xô-viết, theo

in hệt kế hoạch của Mao Trạch Đông đã từng áp dụng ở Hồ Nam từ bốn năm trước

Nhưng sở dĩ ông Mao còn duy trì được phong trào vì ông đã tổ chức Hồng quân để

kháng cự với quân đội “Tàu phù” của Tưởng Giới Thạch, không lấy gì làm oai

hùng lắm Còn Việt cộng thì hồi đó chưa hề tổ chức dân quân nên không thể nào

chống cự nổi sự đàn áp của lính Lê dương Vài tháng sau phong trào Xô-viết Nghệ

An hoàn toàn tan vỡ và đến cuối năm 1931 tất cả các đảng viên cộng sản đều bị

Pháp bắt và đưa đi tù đày

Về phần ông Hồ thì ông bị người Anh bắt ở Hồng Kông cuối năm 1931 Được tha,

có lẽ là vào khoảng năm 1932 (không có tài liệu đích xác về ngày ông được tha)

ông đi Singapore, bị bắt tại đấy rồi điệu trở về Hồng Kông Vì bị bệnh lao, hoặc

khai là vậy, ông được đưa về bệnh viện rồi đột nhiên ông mất tích Chính quyền

Anh ở Hồng Kông không hề tuyên bố về việc ông Hồ đã biến mất trong trường

hợp như thế nào, nhưng có dư luận ngờ rằng ông đã bí mật thoả thuận với mật

thám Anh là nếu để ông thoát, ông sẽ giúp họ một việc quan trọng nào đó Việc

này cũng rất có thể vì trước kia ông Hồ đã từng thoả thuận như vậy với mật thám

Pháp (Chương 2) Báo Daily Worker, cơ quan của Đảng Cộng sản Anh đăng một

tin vắn tắt, nói ông Hồ đã chết vì bệnh lao trong khám đường Hồng Kông nên cả

mật thám Pháp lẫn cộng sản Việt Nam đều tin là thực Năm 1933, mật thám Pháp

*

ghi vào hồ sơ Nguyễn Ái Quốc là đã chết ở Hồng Kông Không ai biết ông Hồ đi

đâu, nhưng có điều chắc là từ ngày ông biến khỏi Hồng Kông cho đến năm 1941

ông im hơi lặng tiếng trên trường chính trị, không hề liên lạc với Đảng Cộng sản

Đông Dương [1]

Ngoài ông Hồ và một số nhân viên cao cấp trong điện Kremlin, không ai có thể

biết ông ở đâu và làm gì trong thời gian tám năm ông biệt tích Ngay đến Nguyễn

Khánh Toàn, dạy Việt văn ở Moscou từ 1927 cũng tin là ông Hồ đã chết thực Sau

khi về nước, Toàn có tâm sự với một số bạn bè nỗi ngạc nhiên khi thình lình thấy

ông Hồ tới nhà, vào đầu năm 1941 Ông Hồ đến để rủ Toàn về nước hoạt động

cách mạng Toàn đồng ý và chỉ mấy ngày sau, giấy tờ làm xong, hai người đáp tàu

xuyên Si-bê-ri về Diên An

Toàn cũng tiết lộ một câu chuyện về đời tư của ông Hồ Toàn nói, mấy giờ sau khi

hai người lên đường, một thiếu phụ người Nga đến gõ cửa, nói là đã làm vợ ông

Hồ trong khi ông lưu trú tại Moscou Đối với những người quá bí mật như ông Hồ

thì ai nói gì chúng ta hẵng biết làm vậy, không nên tin hẳn mà cũng không nên gạt

hẳn Nhưng xét cho cùng thì câu chuyện của Toàn cũng không phải hoàn toàn vô

lý, vì chính ngay Toàn, đã có vợ Nga và có con ở Mosocou, mà khi ghé qua Diên

An cũng “có” ngay một cô vợ Tàu, đẻ luôn hai con Rồi khi về Việt Nam năm

1946, lại về một mình, và hai năm sau “chính thức” lấy một con gái điền chủ mới

17 tuổi (hồi ấy Toàn đã 50) Hình như Đệ tam Quốc tế có lệ cung cấp “vợ giai

đoạn” cho những cán bộ quốc tế vì thường xuyên phải lưu động và giữ tông tích bí

mật nên không mang gia đình theo được Những “vợ” của các cán bộ đi, lại được

“gán” cho các cán bộ đến, thành một thứ “vợ luân chuyển” Việc thiếu tướng

Nguyễn Sơn sau khi bỏ vợ ở Diên An về nước được Hội Phụ nữ Cứu quốc gán hết

nữ cán bộ này đến nữ cán bộ khác cho phép chúng ta ngờ rằng những việc “kiếm

vợ” cho các cán bộ lưu động thuộc trách nhiệm các đoàn thể phụ nữ địa phương

Việc Toàn rất đỗi ngạc nhiên khi thấy ông Hồ đột nhiên đến nhà tăng thêm giá trị,

giả thuyết ông Hồ đã bị “cấm cố” tại một địa điểm nào đó trong nội địa Liên Xô từ

1933 đến 1941 Đấy chỉ là một giả thuyết, nhưng có một điều chắc chắn là năm

1941 ông đến Diên An với Toàn lần đầu tiên Giả thuyết ông bị Stalin đưa đi cấm

cố cũng dựa trên một lý luận khác nữa Hồi phong trào Xô-viết Nghệ An phát khởi,

thái độ của ông Hồ không được rõ rệt Hình như ông không tán thành, nhưng ông

*

không hề ngăn cản, hoặc ngăn cản không nổi Trong khoá chỉnh huấn năm 1953-

54, Đảng uỷ có giảng là ông Hồ bỏ phiếu chống việc phát động nhân dân bạo động,

theo kiểu Mao Trạch Đông mà Stalin cho là phản lại đường lối Lê-nin, nhưng vì

chỉ có một mình ông chống, nên vì thiểu số, ông phải phục tùng đa số, câu chuyện

này cốt ý đề cao tinh thần phục tùng đa số của ông Hồ Dù ông Hồ không ngăn

cản, hoặc ngăn cản không nổi, đấy cũng là lần đầu tiên ông phạm khuyết điểm về

lãnh đạo, và không làm tròn nhiệm vụ Stalin và Đệ tam Quốc tế đã giao phó cho

ông Có lẽ vì ông Hồ phạm khuyết điểm về phong trào Xô-viết Nghệ An nên Stalin

mới quyết định giao trách nhiệm lãnh đạo Đảng Cộng sản Đông Dương lại cho

Maurice Thorez, lãnh tụ cộng sản Pháp Stalin phải “đưa” ông Hồ đi khuất một

chỗ, nếu không phải là để trừng phạt, thì cũng là để Thorez có điều kiện nắm trọn

quyền, vì nếu ông Hồ còn lảng vảng ở Á Đông, thì rất có thể Việt cộng vẫn tiếp tục

nghe theo ông Hồ mà không chịu tuân lệnh Thorez Vắng mặt ông Hồ, Đảng Cộng

sản Pháp nghiễm nhiên làm trung gian giữa Mouscou và Việt cộng Thể thức này

tồn tại trong mười năm, cho đến ngày Thế chiến thứ Hai cắt đứt mọi giao thông

giữa Pháp và Việt Nam

Chính sách dùng cộng sản “mẫu quốc” thay mặt Moscou điều khiển cộng sản

“thuộc quốc” bắt buộc Đệ tam Quốc tế phải thay đổi chiến lược Vì cộng sản thuộc

quốc từ nay phải tuân theo lệnh cộng sản mẫu quốc nên Đệ tam Quốc tế không cho

đề cao tinh thần dân tộc và bắt phải gác bỏ các khẩu hiệu chống thực dân, thay thế

bằng những khẩu hiệu chống tư bản Từ đấy, tuyên truyền cộng sản không đả kích

chính quyền thuộc địa mà chỉ đả kích tư bản Pháp và Việt

Đệ tam Quốc tế cũng thu xếp cho Việt cộng ở Pháp và một số ở Nga lên đường về

nước Phần lớn về Nam Kỳ vì nhờ có chế độ thuộc địa tương đối rộng rãi hơn chế

độ bảo hộ nên họ dễ bề hoạt động hơn Họ xúi giục công nhân các xí nghiệp và các

đồn điền đấu tranh chống “bọn sài lang da trắng và da vàng” đang hút máu mủ giai

cấp công nhân Phong trào phát triển rất mạnh, nhưng lần này cộng sản Đệ tam

không nắm được độc quyền vận động vì cộng sản Đệ tứ cũng ở Pháp về cạnh tranh

với họ rất gắt gao Nói chung cộng sản Đệ tứ gồm nhiều trí thức xuất sắc hơn, nên

được giới trí thức và tiểu tư sản Nam Kỳ hâm mộ hơn Nhưng phần đông quần

chúng vẫn do cộng sản Đệ tam nắm vững

Đồng thời các đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương còn đang bị giam trong các

*

nhà tù dùng thì giờ nhàn rỗi để trau dồi lại lý thuyết Mác-Lê và giảng dạy chính trị

cho nhau Nhiều cựu đảng viên Việt Nam Quốc dân Đảng như Trần Huy Liệu

chẳng hạn, quay theo cộng sản trong dịp này Họ ùa theo cộng sản quá nhiều đến

nỗi một cựu đảng viên Việt Nam Quốc dân Đảng ở Côn Đảo tập hợp các đồng chí

cũ lại rồi tự đâm cổ để cảnh cáo họ về tội phản bội tôn chỉ quốc gia và làm hổ uy

danh của các bậc tiền bối Nhưng dần dà, lý tưởng quốc gia cũng bị coi là hẹp hòi,

lỗi thời và phần đông cho rằng số phận Việt Nam sau này hay, hay dở, là do ở sự

thành bại của các đảng tả phái bên Pháp Vì vậy nên khi Mặt trận Bình dân lên nắm

chính quyền ở Pháp, họ lại càng tin tưởng và phấn khởi

Vì ở mẫu quốc chính quyền đột nhiên thay đổi, nên chính phủ Đông Dương bị bỡ

ngỡ, không biết nên xử trí với cộng sản ra sao Tiếp tục khủng bố thì sợ trái với

chính sách mới của mẫu quốc, mà không khủng bố thì sợ cộng sản làm già Vì

chính quyền địa phương do dự nên phong trào bộc phát rất nhanh chóng Trong

Nam, Stalin-nít và Tờ-rốt-kít thi nhau hoạt động Nhưng vì Tờ-rốt-kít không phục

cộng sản Pháp và không tín nhiệm Mặt trận Bình dân nên có thể công kích chính

quyền thuộc địa dữ dội hơn cộng sản Đệ tam, và vì vậy nên được dân chúng hâm

mộ hơn Vì phải tuân lệnh Moscou, không được phép đả kích thực dân nên cộng

sản Đệ tam khó ăn khó nói Ở ngoài Bắc thì trí thức thuộc mọi xu hướng chính trị

tập hợp, xuất bản một tờ báo tiếng Pháp lấy tên là Le Travail, vì chỉ có báo viết

bằng Pháp văn mới được xuất bản không cần phải xin phép và không bị kiểm

duyệt Nhóm Le Travail gồm nhiều người yêu nước không đảng phái, một số Đệ

tam mới ở tù ra, một cộng sản Đệ tứ (Đệ tứ rất bành trướng trong Nam nhưng hầu

như không có ở ngoài Bắc) và hai cựu đảng viên Tân Việt là Đặng Thai Mai và Võ

Nguyên Giáp Hai người này đã gia nhập Đông Dương Cộng sản Liên đoàn từ

1930 [2]

Trong mấy tháng đầu, nhóm Le Travail hợp tác chặt chẽ và gây nhiều hào hứng

trong nhân dân Sau đó, những người Pháp có chân trong Đảng Xã hội S F I O

thành lập hai chi nhánh của Đảng, một ở Hà Nội và một ở Sài Gòn, thu nhận người

Việt làm đảng viên Vì họ trực thuộc đảng Xã hội Pháp đang nắm chính quyền bên

mẫu quốc nên chính quyền thuộc địa tỏ ý kính nể và để mặc họ đấu tranh bênh vực

thợ thuyền và chống những bất công xã hội Cộng sản đứng ngoài tiếp tay bằng

cách huy động công nhân biểu tình, đình công để ủng hộ những yêu sách của Đảng

Xã hội Một kết quả tưng bừng của cuộc hợp tác này là lễ kỷ niệm ngày 1 tháng 5,

*

1937 Đảng Xã hội đứng lên tổ chức, nhưng cộng sản huy động hai vạn quần

chúng tới dự và biểu tình, tuần hành khắp Hà Nội

Sau khi Mặt trận Bình dân lên nắm chính quyền ở Pháp được ít lâu thì chính quyền

Đông Dương ra lệnh ân xá cho tất cả chính trị phạm Được thả ra, các đảng viên

cộng sản lập tức hoạt động lại Nhưng lần này họ rất thận trọng Họ chia làm hai

nhóm, một nhóm chuyên về hoạt động công khai (Đặng Xuân Khu, Hạ Bá Cang

[3] , v v ) một nhóm bí mật (Phạm Văn Đồng, Lê Văn Hiến, v v ) phụ trách việc

xây dựng lại các tiểu tổ Nhóm công khai do Đặng Xuân Khu lãnh đạo, xâm nhập

báo Le Travail và mưu đả phá nhóm Tờ-rốt-kít Nhưng chẳng bao lâu tờ báo cũng

bị kiện và đóng cửa Sau đó, cộng sản Đệ tam tổ chức một nhóm riêng, xuất bản

hai tờ báo, một tờ tiếng Pháp lấy tên là Rassemblement, và một tờ báo tiếng Việt

lấy tên Tin tức, nhưng cả hai đều nặng mùi cộng sản và không có trí thức ngoài

đảng tham gia nên bán không chạy

Dần dần nhân dân mất hào hứng Chính phủ Mặt trận Bình dân tỏ ra không kém

thực dân hơn các chính phủ trước Chương trình “cách mạng” của Mặt trận chỉ

biểu lộ bằng những lời hứa hão, và nếu cần vẫn áp dụng chính sách khủng bố Sau

khi Mặt trận Bình dân ở Pháp tan rã thì phong trào Mặt trận Bình dân ở Việt Nam

cũng tiêu tan và tiếp đến là Thế chiến thứ hai Đảng Xã hội ngừng hoạt động, còn

cộng sản thì lẳng lặng lui vào bóng tối Vì giao thông giữa Pháp và Việt Nam bị cắt

đứt, nên đảng cộng sản Pháp không thể nào chỉ huy cộng sản đàn em ở Việt Nam

được nữa

Tuy không bạo động, Mặt trận Bình dân cũng ảnh hưởng rất nhiều đến chuyển biến

sau này của cách mạng Việt Nam Chính nhờ dịp này mà lần đầu tiên báo chí, sách

vở cộng sản xuất bản ở Paris và ở Moscou tràn ngập các hiệu sách Việt Nam và

cũng là lần đầu tiên mà trí thức và tiểu tư sản Việt Nam có tài liệu chính xác về lý

thuyết Mác-xít Hệ thống tư tưởng Mác-xít bắt đầu thay thế cho ý niệm thô sơ của

xu hướng quốc gia Công chúng quan tâm nhiều đến chế độ dân chủ hơn là độc lập

quốc gia, và theo quan niệm của nhiều người thì cộng sản là một thứ dân chủ tuyệt

đối

Vì được thụ hưởng ít nhiều quyền lợi dưới thời Mặt trận Bình dân nên công nhân

coi cộng sản là kẻ chính thức đứng ra bênh vực họ Nông dân hồi đó chưa biết đọc,

*

biết viết nên không hiểu Mác-xít, Stalin-nít là nếp tẻ gì cả, nhưng họ cũng lấy làm

bùi tai khi nghe cán bộ cộng sản hứa sẽ chia đều ruộng đất Cộng sản tuyên truyền

để họ gia nhập những hội tương thân, tương trợ do cán bộ cộng sản kiểm soát

Những đảng viên cộng sản hồi đó phần lớn thuộc thành phần khá giả trong nông

thôn, địa chủ, hoặc phú nông không có địa vị trong làng, xã và thường bị quan lại

áp bức

Cộng sản lui vào bí mật nhưng vẫn nắm vững các tiểu tổ gồm 1 vạn đảng viên thực

thụ và số cảm tình còn đông hơn Nhưng 1939 cho đến 1941 cộng sản mất dần uy

thế, một phần vì chính quyền khủng bố, một phần vì sau khi quân đội Nhật kéo vào

Việt Nam, nhân dân Việt Nam bỗng nhiên quay lại xu hướng quốc gia Một mặt

khác, vì Liên Xô ký hiệp ước bất xâm phạm với Đức Quốc xã và giữ thái độ trung

lập đối với Nhật nên Việt cộng, cũng như cộng sản tất cả các nước khác đều lúng

túng không biết làm ăn sao, nói làm sao Nhưng mặc dầu ngậm miệng, họ vẫn giữ

vững lòng tin và nắm vững quần chúng của họ không cho lý tưởng quốc gia xâm

nhập Sau cùng, họ gặp hai may mắn là Nhật Bản trịnh trọng tuyên bố tôn trọng

chủ quyền thực dân của Pháp ở Đông Dương và Liên Xô, bị Đức tấn công, nghiễm

nhiên trở thành đồng minh của các nước dân chủ Tây phương Việt cộng liền đưa

ngay ra khẩu hiệu “tiêu diệt cả thực dân Pháp lẫn phát xít Nhật” Khi Nhật bị yếu

thế và các lãnh tụ cộng sản trốn sang Tàu trở về với danh nghĩa “giải phóng”, uy

tín cộng sản lại lên rất cao Đấy là phong trào Việt Minh

Chương 5

Có công mài sắt, có ngày nên kim

Việc Việt cộng cướp được chính quyền ở Việt Nam có thể coi là một hậu quả của

Thế chiến thứ hai Nhiều tác giả đã trình bày cặn kẽ về vụ này, nên trong cuốn sách

nhỏ này chúng tôi chỉ lược kê lịch trình tổng quát, thay vì nghiên cứu tỉ mỉ, vì

chúng tôi muốn dành chỗ để nói nhiều hơn về một điểm mà chưa ai nói tới Ấy là

việc Việt cộng áp dụng chiến lược Mao Trạch Đông để thành lập chế độ vô sản

chuyên chính tại Việt Nam Về một vài sự việc nào đó, sự trình bày của chúng tôi

*

có thể khác với sự trình bày của một quan sát viên từ ngoài nhìn vào Sở dĩ như

vậy là vì chúng tôi chỉ căn cứ vào những sự tai nghe mắt thấy trong thời gian tham

gia kháng chiến, không dựa vào những tài liệu của cộng sản hoặc của Pháp, vì

những tài liệu đó thường mâu thuẫn và nhiều khi không xác thực

Phong trào Việt Minh

Năm 1940, ba tháng sau khi Pháp bị bại trận thì quân đội Nhật kéo vào Việt Nam

Vì đã ký một hiệp ước bất xâm phạm với Đức Quốc xã, nên Nga giữ thái độ trung

lập, mặc cho hai phe, “đế quốc” và “phát xít” đánh nhau Nhưng ngồi xa nhìn rõ,

có lẽ Đệ tam Quốc tế đã dự đoán hậu quả của việc Nhật chiếm đóng Đông Dương

và tiên kiến việc Nhật lật đổ chính quyền thực dân Pháp và có lẽ cả việc Nhật bại

trận Moscou nhận định tình hình Việt Nam rất thuận lợi cho một cuộc cách mạng

vô sản Ông Hồ từ một nơi khuất nẻo nào đó được gọi về Moscou và được phái

sang Hoa Nam để tiếp tục một sứ mạng mà ông đã phải bỏ dở trong ngót mười

năm

Như đã tường thuật trong Chương 3, ông Hồ lên đường sang Trung Hoa vào mùa

xuân năm 1941; cùng đi với ông có Nguyễn Khánh Toàn Nhưng cùng ngồi trên xe

lửa, ông Hồ nhận thấy Toàn đã mất hết tác phong cách mạng, một điều mà ông quả

thực không ngờ Trong 15 năm sống ở Moscou, Toàn được hưởng quy chế

“chuyên viên ngoại quốc”, sống một cuộc đời thảnh thơi với một số lương to hơn

lương người bản xứ Thấy Toàn ăn uống luôn mồm ông Hồ biết là Toàn đã quen

thói phong lưu, không thể nào chịu đựng sự gian khổ của một người cách mạng

hoạt động trong bóng tối Vì vậy nên đặt chân đến Diên An, ông Hồ liền thu xếp

với Mao gửi Toàn ở lại và hẹn với Toàn là sẽ nhắn Toàn về khi nào cách mạng

thành công Toàn biết vậy và vui vẻ ở lại Các đảng viên cộng sản kỳ cựu cho rằng

đời sống của ông Hồ và của Nguyễn Khánh Toàn là hai thái cực Ông Hồ thì luôn

luôn chịu đựng gian khổ còn Toàn thì luôn luôn phong lưu, có thể nói là “trưởng

giả”, mặc dầu hai người đều là cộng sản

Toàn lưu lại Diên An và một lần nữa, lại được hưởng quy chế dành riêng cho

“chuyên viên ngoại quốc”, được hưởng chế độ “tiểu táo” trong khi người vợ bản

xứ ngồi cùng bàn phải ăn “đại táo” [4] Năm 1945 sau khi cướp được chính quyền,

*

ông Hồ bận quá nên quên khuấy Toàn Chừng một tháng sau có một ký giả Ca-na-

da ghé qua Diên An kể cho Toàn nghe ở Việt Nam mới có chính phủ mới và người

cầm đầu là một ông già nói tiếng Anh rất thạo Toàn đoán chắc là ông Hồ nên

quyết định về nước Sau khi được Mao Trạch Đông chuẩn y, Toàn lên đường về

Việt Nam cùng với Nguyễn Sơn, một người Việt đã gia nhập Đảng Cộng sản

Trung Hoa từ 1927 Trung cộng nhận hai người là nhân viên của phái đoàn Trung

cộng xuống Trùng Khánh Trung cộng nhờ một Hoa kiều buôn bán ở Bangkok đưa

hai người về tới Lạng Sơn Toàn về tới Hà Nội vào khoảng tháng Chạp 1945, và

sau một thời gian được cử làm thứ trưởng Bộ Giáo dục, với nhiệm vụ kiểm soát

Nguyễn Văn Huyên, bộ trưởng, nhưng chưa có chân trong Đảng

Sau khi để Toàn ở lại Diên An, ông Hồ lẩn qua vùng Quốc dân Đảng và một mình

lặn lội xuống Hoa Nam, tới sát biên giới Việt Nam Ông giấu kín lý lịch, tự xưng là

Hồ Chí Minh, giả dạng làm một chiến sĩ quốc gia Việt Nam chủ trương đánh đuổi

phát xít Nhật ra khỏi nước Ông kết liên với nhóm quốc gia đương tích cực hoạt

động ở Hoa Nam, nhưng đồng thời ông cũng tập hợp những đồ đệ cũ của ông lẩn

quất trong vùng, trong số có ông Hồ Tùng Mậu Cùng với họ, ông Hồ tổ chức Mặt

trận Việt Minh (tức là Việt Nam Độc lập Đồng minh) Ông cử người về nước liên

lạc với các tiểu tổ cộng sản còn đang ẩn náu trong bóng tối Không bao lâu, những

đảng viên quan trọng trước kia bị Pháp bắt giam trong các trại tập trung lần lượt

thoát khỏi trại giam chạy sang Trung Hoa Pháp bắt giam các đảng viên cộng sản

hồi Nga buông tay cho Đức đánh Pháp, nhưng sau khi Nhật chiếm Đông Dương và

Nga bị Đức tấn công thì cộng sản và Pháp không còn kình địch nhau nữa mà chỉ

còn một kẻ thù chung trước mắt là Nhật Vì vậy nên cộng sản bị giam vượt ngục

không cần phải trèo tường

Ông Hồ tình nguyện dùng tổ chức bí mật của ông trong nội địa Việt Nam làm tình

báo cho quân đội đồng minh Anh-Mỹ Ông đảm nhận việc dò xét và báo cáo

những di chuyển của quân đội Nhật và giúp các phi công Mỹ bị Nhật bắn rơi trốn

thoát sang Trung Hoa Sau khi chiếm được Madagascar, Anh phóng thích các đảng

viên cộng sản “trong số có Hoàng Hữu Nam” bị Pháp mang sang cầm cố ở đây và

thả dù họ xuống vùng du kích Việt Minh ở Cao Bằng [5] Ngược lại, Mỹ cho Việt

Minh một số radio xách tay và vài trăm tiểu liên Việt Minh dùng số khí giới này

để tấn công mấy đồn khố xanh và lính dõng, nhưng tránh không giao phong với

quân đội Nhật can trường và đầy đủ võ trang hơn Chủ trương của ông Hồ là bảo

*

toàn vũ khí do Mỹ cung cấp để sau khi quân đội Nhật thất trận sẽ dùng để cướp

chính quyền và đối phó với phe quốc gia Mọi việc xẩy ra đúng như ông Hồ đã tiên

liệu Sau khi Pháp được đồng minh giải phóng và phe De Gaulle lên nắm chính

quyền, viên toàn Decoux ở Đông Dương hổ thẹn vì đã theo chính phủ Vichy, và

muốn đái tội lập công, dự định một cuộc tấn công đánh úp Nhật Nhưng Nhật biết

rõ âm mưu nên ngày 9 tháng 3, 1945, Nhật đảo chính Pháp trước khi Pháp kịp trở

tay Nhật bắt giam tất cả binh lính và thường dân Pháp, để Bảo Đại tiếp tục làm

Hoàng đế và được phép có bộ Quốc phòng Cụ Trần và một số nhân viên trong

chính phủ của cụ là những người thật thà yêu nước nên việc đầu tiên họ làm là thả

hết chính trị phạm, kể cả cộng sản Nhưng sau khi ra khỏi tù, việc đầu tiên của

cộng sản lại là gia nhập phong trào Việt Minh để lật đổ chính phủ Trần Trọng Kim

Ngày 19 tháng 8, 1945, Việt Minh cướp chính quyền ở Hà Nội Vì Nhật đã đầu

hàng đồng minh từ 5 hôm trước nên bỏ ngỏ thành phố không can thiệp Việt Minh

chỉ biết biểu tình và bắn một vài phát súng sáu là viên khâm sai Phan Kế Toại vội

vã đầu hàng Bảo Đại cũng thoái vị và ông Hồ trở thành Chủ tịch chính phủ lâm

thời Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Mấy ngày sau, theo đúng hiệp ước Postdam,

quân đội Anh đổ bộ lên Sài Gòn và Trung Hoa Dân quốc tiến vào Hà Nội để tước

vũ khí của bại quân Nhật Bản Hai đội quân chiếm đóng tìm cách ngăn cản phong

trào Việt Minh Trong Nam thì quân Anh thả tù binh Pháp, cho họ khí giới để đánh

chiếm lại Việt Nam, còn ngoài Bắc thì quân đội Lư Hán giúp Việt Nam Quốc dân

Đảng và Việt Nam Cách mạng Đồng minh Hội chống chọi với Việt Minh Phe

quốc gia tuyên truyền chống Việt Minh bắt cóc và thủ tiêu cán bộ cộng sản và

chiếm giữ một vài địa điểm làm căn cứ quân sự

Bị chống đối mỗi ngày một kịch liệt, ông Hồ bắt buộc phải nhượng bộ phe quốc

gia, dành cho họ 80 ghế trong quốc hội bầu cử giả hiệu, thành lập chính phủ liên

hiệp [6] và hô hào toàn dân đoàn kết chống Pháp Đảng Cộng sản tuyên bố tự giải

tán để chứng tỏ nhiệt tâm của họ đối với chính nghĩa quốc gia, nhưng thật ra vẫn

tiếp tục hoạt động bí mật và kiểm soát quần chúng Trong khi ấy phe quốc gia cũng

củng cố vị trí và tăng cường tuyên truyền chống cộng Trong lúc ông Hồ đang lúng

túng vì bị Pháp và quốc gia tấn công hai mặt thì một thoả hiệp giữa Pháp và chính

phủ Tưởng Giới Thạch mang lại cho ông một lối thoát bất ngờ Theo thoả hiệp

này, Tưởng Giới Thạch ưng thuật rút quân ra khỏi miền Bắc Việt Nam nhường chỗ

cho quân đội Pháp

*

Sau khi quân đội Lư Hán rút khỏi, cộng sản lập tức tấn công và tiêu diệt V N Q Đ,

và sau đó tìm cách điều đình với Pháp, theo đó nước Pháp “thừa nhận Việt Nam

Dân chủ Cộng hoà là một quốc gia “tự do” thuộc khối Liên hiệp Đông Dương và

Liên hiệp Pháp, có chính phủ, quốc hội, quân đội, và một nền tài chính riêng” Sau

này Việt Minh cố gắng điều đình sửa lại một vài điều khoản trong hiệp ước đó để

cho Việt Nam được hoàn toàn độc lập, vì theo Hiệp định Sơ bộ thì quân đội Pháp

vẫn có quyền chiếm đóng Việt Nam Hai cuộc hội nghị Đà Lạt (tháng 4 và tháng 5

năm 1946) và Fontainebleau (tháng 7 và tháng 8 năm 1946) đều thất bại mặc dầu

ông Hồ đã đích thân sang Paris để vận động Rốt cuộc, không lẽ ra về tay không,

ông Hồ phải ký với tổng trưởng Pháp quốc Hải ngoại [bộ trưởng Thuộc địa],

Marius Moutet, một đảng viên Xã hội mà ông đã quen trên 20 năm, một bản Tạm

ước xác nhận những điều khoản đã quy định trong Hiệp định Sơ bộ

Nhưng quân Pháp không tôn trọng hiệp định cứ viện đủ mọi cớ để chiếm hết vị trí

này đến vị trí khác, chịu không nổi, ông Hồ phải trả đũa bằng một cuộc tấn công

bất ngờ vào ngày 19 tháng Chạp năm 1946 Ông Hồ quyết định 11 giờ sáng, và

định giờ khởi sự là 8 giờ tối Võ Nguyên Giáp đã lập tức truyền lệnh này đến tất cả

các lực lượng Việt Minh trên toàn lãnh thổ Nhưng vào khoảng 2 giờ trưa hôm ấy,

Giáp nhận được tin là Marius Moutet sắp lên đường sang Việt Nam nên vội vã đến

Bắc Bộ Phủ báo cáo với ông Hồ và hỏi xem có nên hoãn việc tấn công lại không

Ông Hồ bảo “cứ việc”, và thế là đêm ngày 19 tháng Chạp năm 1946 mở màn cho

một cuộc chiến tranh kéo dài tới hơn tám năm trời

Trước kia ông Hồ có ý đấu dịu với Pháp vì ông muốn cho Việt Minh có đủ thì giờ

củng cố chính trị và quân sự Có lẽ ông cũng ráng chờ xem Pháp cộng và Trung

cộng làm ăn như thế nào, nhưng đến khi tình thế bắt buộc phải tự lực chống Pháp

ông vẫn tin chắc thắng lợi cuối cùng sẽ về ông Ông thừa biết Việt Nam cách xa

Pháp hàng ngàn dặm, và nước Pháp vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau cuộc chiếm

đóng của Đức Quốc xã Hơn nữa, sau Thế chiến thứ Hai, quốc tế đã thay đổi hẳn

khiến một cuộc chiến tranh tái chiếm thuộc địa là một chuyện không thể nào thực

hiện được nữa Ông Hồ nhận định rằng Pháp càng đánh thì càng củng cố thêm uy

thế của Việt Minh, vì sẽ làm cho cộng sản trở thành những chiến sĩ chân chính bảo

vệ đất nước và thực sự giải phóng quốc gia, không “ngáp phải ruồi” như hồi mới

cướp chính quyền Ông Hồ trở thành biểu tượng của đoàn kết quốc gia, và mọi

*

người nhiệt liệt hưởng ứng phong trào kháng chiến chống Pháp

Cuộc kháng chiến

Võ Nguyên Giáp muốn rập theo kế hoạch của Nhật trong cuộc đảo chính mùng 9

tháng 3, tấn công các trại binh Pháp đúng 8 giờ tối là giờ các sĩ quan Pháp đang ăn

uống Nhưng một tên Pháp lai làm tự vệ cho Việt Minh báo cho Pháp biết nên

Pháp đủ thì giờ chuẩn bị Ở một vài nơi không đủ sức chống đỡ, Pháp phải đầu

hàng, nhưng Pháp giữ vững những thành phố hoặc vị trí mà quân số của họ đông

hơn Giải phóng quân của Việt Minh Tình trạng kéo dài trong ba năm: quân đội

Pháp không dám mạo hiểm ra khỏi các vị trí hoặc thành phố, quân đội Việt Minh

kiểm soát vùng quê, phá cầu, cắt đứt đường giao thông Dần dần quân đội Pháp nới

rộng vòng kiểm soát, nhưng đồng thời Việt minh cũng tiến bộ về quân sự Tình

trạng cứ giằng co như thế cho đến ngày chính phủ Nam Kinh sụp đổ và Mao Trạch

Đông tuyên bố thành lập nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ở Bắc Kinh ngày 1

tháng 10 năm 1949 Thấy ông Mao thành công ở Trung Hoa, ông Hồ bèn yêu cầu

viện trợ Tháng Hai năm 1950, Mao Trạch Đông cử tướng Lã Quý Ba làm cố vấn

quân sự cho Võ Nguyên Giáp Ít lâu sau, Trung cộng lại cử thêm nhiều chuyên

viên sang giúp Việt Minh trong mọi ngành Ngoài ra Trung cộng còn ra lệnh cho

hai tỉnh giáp giới Việt Nam là Quảng Tây và Quảng Đông cung cấp lương thực, vũ

khí và đạn dược cho quân đội Việt Minh Và rất nhiều sĩ quan Việt Nam được gửi

sang Trung Quốc học tập quân sự

Được Trung cộng ủng hộ, quân đội Việt Minh tổng tấn công các vị trí của quân đội

Pháp dọc biên giới Việt-Hoa, buộc quân đội Pháp phải rút về đồng bằng sông Nhị

Hà ở phía nam Thấy bước đầu thành công, tướng Lã Quý Ba khuyên Việt Minh

truy kích tấn công vào các vị trí của Pháp ở đồng bằng Nhưng vì Lã tướng quân

không có mấy kinh nghiệm về sự tàn phá của không quân nên trong trận Ninh

Bình, quân đội Việt Minh đã bị tổn thất nặng nề, phải tháo chạy tán loạn vì bị phi

cơ Pháp dùng bom napan đốt phá Sau khi nhận thấy là đã tính lầm, Lã tướng quân

bèn thay đổi chiến lược và tìm cách dụ quân đội Pháp tiến vào vùng rừng núi Để

thực hiện kế hoạch này, ông khuyên Việt Minh tấn công các đồn binh Pháp ở Lào

Vì nằm ở phía sau dãy núi Trường Sơn, nên Pháp yên trí các vị trí này không bị tấn

công, do đó không hề chuẩn bị đề phòng

*

Việt Minh bắt đầu dự trữ lương thực, phần lớn là gạo và cá khô, vì ở Lào dân cư

thưa thớt, không kiếm được lương thực tại chỗ Việt Minh trưng dụng xe đạp mà

dân chúng đã buôn lậu từ các khu vực bị Pháp chiếm đóng, dùng để “thồ” lương

thực và đạn dược Việt Minh vượt dẫy Trường Sơn và tiến qua các rừng núi Lào

nhanh đến nỗi Pháp không kịp trở tay

Việt Minh mở tất cả ba chiến dịch lớn ở Lào Chiến dịch thứ nhất nhằm tấn công

Luang Prabang, thủ đô Hoàng gia Lào Trong chiến dịch này, Việt Minh đã tiến tới

cách Luang Prabang chưa đầy 50 cây số về phía Bắc, vào ngày 30 tháng 4 năm

1953 Sợ Việt Minh tấn công một lần nữa, ngày 20 tháng 11 năm 1953, Pháp cho 6

tiểu đoàn nhảy dù xuống Điện Biên Phủ Việt Minh bèn mở cuộc tấn công thứ 2

vào Trung Lào và chiếm đóng Thakhek ngày 28 tháng Chạp, và sau đó tiến quân

xuống Hạ Lào Mục đích là buộc Pháp phải chia quân đi trấn giữ mọi nơi ở Lào, và

làm cho Pháp phải dùng số lớn phi cơ vào việc tiếp tế các đồn binh tản mát ở

những nơi hẻo lánh Rồi cuối cùng, Việt Minh mở một chiến dịch thứ ba, lần này

cũng lại nhằm đánh Luang Prabang, và ngày mùng 8 tháng 2 năm 1954 chỉ còn

cách thành phố này chưa đầy 35 cây số Quốc vương Lào sang bên kia sông Cửu

Long lánh nạn, còn Pháp thì vội vàng thả dù thêm quân xuống Điện Biên Phủ

Tuy chẳng to tát gì, nhưng Luang Prabang cũng là một “thủ đô” nên Pháp phải bảo

vệ đến cùng Kế hoạch của Pháp là chặn cuộc hành quân của Việt Minh bằng cách

cắt đứt đường tiếp vận của họ ở Điện Biên Phủ, một đồn binh nằm sâu trong vùng

thượng du và ở ngay phía sau chiến tuyến Việt Minh Việt Minh bao vây Điện

Biên Phủ Pháp càng thả dù thêm quân thì Việt Minh càng bao vây thêm cho đến

ngày Việt Minh dùng cao xạ rất chính xác của Tiệp Khắc hạ máy bay khiến Pháp

không thả dù được nữa

Việt Minh tấn công Lào, không phải nhằm chiếm đóng Lào mà thật ra chỉ để nhử

Pháp lọt vào vùng núi Tướng De Lattre de Tassigny là một chiến lược gia có tài,

nhưng người kế vị ông kém quá nên không địch nổi với chiến lược của Việt Minh

Chỉ vì muốn đánh vào hậu quân Việt Minh mà Pháp đã lọt vào tròng Với quan

niệm quân sự cổ điển Tây phương, Pháp đã lâm vào thế bị động và không sao giữ

nổi Điện Biên Phủ

*

Đến lúc ấy, Liên Xô hở cho Pháp biết là có thể chấm dứt chiến tranh mà Pháp

không bị mất mặt nhiều Pháp hưởng ứng ngay và Hội nghị Genève được triệu tập

năm 1954 Thoạt đầu Pháp ngần ngại không chịu chấp nhận điều kiện của Việt

Minh, nhưng trong lúc Pháp đang lưỡng lự, thì Việt Minh tấn công đại quy mô vào

Điện Biên Phủ Quân đội Pháp phải đầu hàng ngày mùng 7 tháng 5 năm 1954 Tin

Pháp thua to ở Điện Biên Phủ làm náo động dư luận Pháp, và kết quả là chính phủ

Mendès Frances phải hấp tấp ký một hiệp định nhượng bộ cho Việt Minh nhiều

hơn là các lãnh tụ Việt Minh từng hy vọng

Chiến tranh chấm dứt giữa lúc tỉnh Thanh Hoá sắp lâm vào nạn đói Nằm trong

khu vực phì nhiêu sông Mã, Thanh Hoá vẫn được coi là vựa lúa thứ hai của miền

Bắc Tự ngàn xưa, Thanh Hoá vẫn là nơi nuôi quân để chống lại quân Tầu Vì

không hề bị Pháp chiếm đóng, nên trong thời kỳ kháng chiến Thanh Hoá lại là

nguồn tiếp tế lương thực cho quân đội Việt Minh Có lẽ Pháp không đủ quân lực để

chiếm vùng này, nhưng có thể là tại các tướng lãnh Pháp không chịu nghiên cứu

lịch sử Việt Nam và binh pháp Tôn Tử [7] nên đã không chú ý đến tỉnh này

Muốn hiểu Thanh Hoá quan trọng nhường nào đối với kháng chiến, thì chỉ cần biết

tỉnh này đã cung cấp 76 phần trăm tổng số lương thực cho quân đội Việt Minh ở

Điện Biên Phủ Con số này đã được nêu lên trong một điện văn tuyên dương thành

tích của nhân dân Thanh Hoá Một điều nữa nên biết là chỉ có 10 phần trăm số gạo

xuất kho từ Thanh Hoá đến tới Điện Biên, vì hàng vạn dân công gánh gạo ăn dọc

đường hết 90 phần trăm Mỗi người gánh 15 ki lô, mỗi đêm đi 15 cây số Để tránh

máy bay, họ nghỉ ngày, đi đêm Tối đến có hàng vạn dân công lên đường, cứ 5

người lại có một người cầm đèn soi đường và mỗi khi có tiếng máy bay là lập tức

thổi tắt đèn Đứng trên đồi cao nhìn xuống đoàn người cầm đèn, người xem có cảm

tưởng chứng kiến một cuộc múa rồng múa rắn vĩ đại

Nếu Pháp đã bị kiệt quệ vì chiến tranh Đông Dương, thì Việt Minh cũng gần tê liệt

Việt Minh đã giành được thắng lợi vì kiên nhẫn hơn và biết giấu kín những nỗi khó

khăn nội bộ Ôn lại chín năm kháng chiến người ta có cảm tưởng như Pháp cứ

đánh từ từ, tập rượt cho quân đội Việt Minh mỗi ngày một lớn mạnh, cho tới ngày

“học viên” quật ngã huấn luyện viên Hồi kháng chiến mới bùng nổ năm 1946,

Việt Minh chỉ có gậy tầm vông, một vài khẩu súng lục và tiểu liên do Mỹ cung cấp

hoặc mua rẻ của sĩ quan trong quân đội Lư Hán Nhưng ngày nay, quân đội Bắc

*

Việt là một quân đội tinh nhuệ, võ trang đầy đủ và tinh thần dũng cảm cao đến tột

bực

Trái với một số người vẫn tưởng, quân Nhật không hề giúp võ khí cho Việt Minh

Trong mấy ngày đầu sau khi họ đầu hàng, quân Nhật quả có ý định giúp Việt Minh

một số vũ khí và quân trang, nhưng họ đình ngay khi có tin Võ Nguyên Giáp, ngày

17 tháng 8, 1945 trong khi kéo quân từ Thái Nguyên về Hà Nội đã tấn công đồn

binh Nhật ở Thái Nguyên để “ra oai” với mấy phóng viên báo Mỹ cũng đi theo

Nhật đốt hết kho tàng của họ và trao lại cho quân đội Lư Hán ở Hải Phòng 400 000

tấn vũ khí đạn dược

Trong vùng kháng chiến, mọi người đều công nhận rằng, ngoài số vũ khí và đạn

dược chiếm được của quân Pháp, có 5 vật tư, không thu nhưng mua được của

Pháp, đã giúp Việt Minh chiến thắng Những vật tư ấy là:

1 Thuốc sốt rét, để quân đội dùng ở những vùng nước độc;

2 Nylon nhẹ, không thấm nước, dùng để che mưa hoặc để bọc quần áo và thức ăn,

làm phao bơi qua sông;

3 Lốp xe hơi cũ dùng làm dép “cụ Hồ” để trèo đèo lội suối;

4 Xe đạp để “thồ” lương thực và đạn dược;

5 Dầu hoả để thắp đèn

Pháp nhập cảng các thứ này vào Việt Nam, và con buôn mang lậu ra, thường khi

có sự thông đồng của các trưởng đồn Pháp

Chiến tranh Đông Dương kết thúc ngày 21 tháng 7 năm 1954, khi Pháp và Việt

Nam Dân chủ Cộng hoà, cùng với Cam-bốt, Lào, Nga xô, Trung cộng, và Anh ký

vào bản tuyên ngôn cuối cùng của hội nghị Genève; đây là bản hiệp định đương

nhiên thừa nhận chủ quyền của chính phủ Hồ Chí Minh trên toàn Miền Bắc Việt

Nam Trong 5 năm sau đó, tình hình tương đối được yên tĩnh vì cộng sản còn bận

hoàn thành công cuộc tập thể hoá miền Bắc và huấn luyện những phần tử thân

cộng tập kết ở Miền Nam để tổ chức chiến tranh du kích hiện còn đang tiếp diễn

Củng cố chính trị

*

Về chính trị và văn hoá Việt Minh cũng đạt được những tiến bộ tương tự như về

quân sự Năm 1945, 80 phần trăm dân số hãy còn mù chữ, mà đến đầu năm 1950

nạn mù chữ đã hoàn toàn được thanh toán Nhờ mẫu tự La-tinh và cách đánh vần

rất hợp lý, nên một người lớn tuổi thường chỉ học độ một tháng là đủ biết đọc biết

viết Muốn bắt dân chúng phải học đọc, học viết, Việt Minh đặt cán bộ đứng khảo

chữ ở cổng chợ, bến đò hoặc ngay giữa đường, có đánh vần đúng mới được đi qua

Tuy trình độ văn hoá của nhân dân vẫn còn thấp vì nói chung họ học chính trị

nhiều hơn là văn hoá, song làng nào cũng có một trường tiểu học, huyện nào cũng

có một trường trung học, và có rất nhiều lớp học bổ túc buổi tối cho tất cả những

người lớn tuổi

Tiến bộ về tổ chức chính trị cũng lớn lao vô cùng Từ một thiểu số viên chức và

chuyên viên thiếu kinh nghiệm, đảng Lao động đã đào tạo được hàng ngàn cán bộ

chuyên môn về mọi kỹ thuật, và một khối cán bộ khổng lồ phụ trách việc kiểm soát

đời sống hàng ngày của toàn thể nhân dân Việc kiểm soát nhân dân – công cuộc vĩ

đại nhất của cộng sản – có thể tạm chia làm hai giai đoạn: giai đoạn “phản đế” bắt

đầu từ 1946 và chấm dứt năm 1949 và giai đoạn “phản phong” từ 1950 đến 1956

Giai đoạn phản đế 1946-1949

Khẩu hiệu của thời kỳ này là “Tổ quốc trên hết” Ông Hồ hô hào toàn dân đoàn kết

ủng hộ chính phủ kháng chiến chống Pháp Để trí thức bớt nghi ngờ, đảng Cộng

sản Đông Dương tuyên bố tự giải tán, và trịnh trọng giao quyền lãnh đạo chính trị

cho Mặt trận Liên Việt Quyền tư hữu tài sản được triệt để tôn trọng, và địa chủ

vẫn được quyền thu tô Có nơi nông dân bị truy tố vì không trả đủ địa tô cho địa

chủ Trí thức được trìu mến, nhiều người được giữ chức vụ cao cấp nếu không có

thực quyền thì ít nhất cũng có danh vọng còn thân hào nhân sĩ vẫn được trọng vọng

như xưa Để lôi kéo những người khao khát muốn tham gia việc nước, cộng sản

thành lập nhiều đoàn thể chính trị “hữu danh vô thực” như Đảng Dân chủ, dành

cho địa chủ và phú thương; đảng Xã hội, dành cho trí thức, và Mặt trận Liên Việt,

dành cho nhân sĩ và bô lão, già không hoạt động nặng nhọc được, nhưng vẫn còn

uy thế đối với con cháu Những tổ chức này thực ra chỉ là một tấm bình phong để

cộng sản nấp sau giật dây Vì quả thực là bù nhìn, dành riêng cho từng giới, nên

*

chẳng bao lâu mấy đoàn thể nói trên mất hết uy tín đối với dân chúng

Đảng Dân chủ do một nhóm sinh viên đại học lập ra hồi Nhật chiếm đóng, đã bị

rơi ngay vào vòng kiểm soát của cộng sản vì tình nguyện hợp tác với Việt Minh để

chung sức chiến đấu chống Pháp và Nhật Ngày nay Đảng Dân chủ đã trở thành

một tổ chức hoàn toàn bù nhìn có kiểm soát thuộc “thành phần tư sản”

Hai Đảng Xã hội và Dân chủ ngày nay chỉ còn có tên Còn “mặt trận” thì đã đổi

tên đến ba lần: Từ Mặt trận Việt Minh đến Mặt trận Liên Việt, rồi từ Mặt trận Liên

Việt đến Mặt trận Tổ quốc, và cuối cùng từ Mặt trận Tổ quốc đổi thành Mặt trận

Thống nhất Quốc gia Mỗi khi đổi tên thì bản cương lĩnh cũng được thay đổi chút

ít để phù hợp với yêu cầu của tình thế Có nhiều quan sát viên sau khi nghiên cứu

kỹ lưỡng những bản tuyên ngôn chính thức của các “mặt trận”, cho rằng có một vài

thay đổi thực sự trong đường lối chính sách Nhưng thực ra sự thay tên đổi dạng

này chẳng vì một thay đổi quan trọng nào về chính sách, mà chỉ vì mặt trận đương

thời đã mất hết uy tín Thí dụ như hồi đầu mặt trận được gọi là Việt Minh, viết tắt

là VM, đọc nhanh thành Vẹm Không bao lâu câu thành ngữ Việt Nam “nói như

vẹt” được đổi ra “nói như vẹm”, nghĩa là nói liến thoắng như cán bộ Việt Minh, rồi

từ đó sinh ra những thành ngữ “nói dối như Vẹm, thủ đoạn như Vẹm” Chữ Vẹm

làm cho cộng sản khó chịu, nên họ đổi thành Liên Việt Nhưng vẫn thói viết tắt

Liên Việt thành L V, đọc theo lối “truyền bá quốc ngữ” thành “lờ vờ” và quả thật

các cụ trong Mặt trận Liên Việt lúc nào cũng chỉ hoạt động một cách lờ vờ Trong

giai đoạn đầu còn nhiều tính chất dân chủ, bộ máy chính quyền đã củng cố rất

nhiều mặc dầu vì ưa dùng thủ đoạn nên chế độ mỗi ngày mỗi mất uy tín đối với

nhân dân

Giai đoạn phản phong 1950–1956

Việt Minh giả dạng dân chủ cho đến ngày chiến thắng quân Pháp ở Lạng Sơn,

tháng 9 năm 1950, tiến sát tới biên giới Hoa-Việt Có tin đồn hồi đầu năm 1951

ông Hồ đã bí mật vi hành sang gặp ông Mao và đã bị các lý thuyết gia Trung cộng

phê bình là ông “hữu khuynh”, vì họ cho rằng ông Hồ đã chú trọng quá nhiều đến

việc kháng chiến chống Pháp mà coi nhẹ nhiệm vụ thiết lập chế độ cộng sản

*

Sau khi ông Hồ từ Bắc Kinh trở về, Đảng Cộng sản đã gỡ bỏ mặt nạ và xuất hiện

với cái tên mới là Đảng Lao động Việt Nam (ngày mùng 3 tháng 3 năm 1951)

Khẩu hiệu mới của Đảng là: “Đưa Phản phong lên ngang hàng với Phản đế”

Trước đó, mọi khẩu hiệu đều nhằm vào chiến tranh chống Pháp, nhưng nay vì

chính sách đã thay đổi nên khẩu hiệu cũng phải thay đổi Nhưng nếu đột nhiên thay

khẩu hiệu cũ bằng khẩu hiểu mới thì sợ gây hoang mang mà cộng sản hết sức

muốn tránh, nên họ bắt đầu thay đổi dần dần, nay một chữ, mai một chữ, cho đến

khi khẩu hiệu mất hết ý nghĩa cũ Chẳng hạn như khẩu hiệu “sẵn sàng tổng phản

công” năm 1950, đổi thành “sẵn sàng chuẩn bị tổng phản công” vào năm 1951;

sang năm 1952 lại giảm xuống “chuẩn bị tổng phản công”, và cuối cùng cất biến

Đến khi phản công thực sự, năm 1954, thì cộng sản đã đầy đủ uy quyền để bắt dân

chúng phải tuân lệnh Vì không còn cần phải “thuyết phục theo đường lối dân chủ”

nữa, nên khẩu hiệu kể trên đã trở thành vô dụng

Hồi khẩu hiệu “đưa Phản phong lên ngang hàng với Phản đế” mới xuất hiện, dân

chúng không hiểu “Phản phong” là gì Nhiều người cho rằng phản phong nghĩa là

xoá bỏ tàn tích phong kiến còn sót lại trong guồng máy chính quyền nhà nước Chỉ

có cán bộ được huấn luyện ở Trung Quốc về mới biết rõ Phản phong có nghĩa là

“tiêu diệt giai cấp địa chủ” Mãi đến khoá chỉnh huấn đầu tiên, nên, năm 1953,

danh từ “Phản phong” mới được định nghĩa rõ ràng (xem Phần 4)

Chiến dịch chính trong giai đoạn Phản phong là chiến dịch Cải cách ruộng đất

(1953- 1954); hy sinh hơn nửa triệu người (tức là 4 phần trăm dân số Bắc Việt)

Trước khi phát động chiến dịch Cải cách ruộng đất long trời lở đất này, Đảng Lao

động đã phát động hai chiến dịch khác để dọn đường trước Thứ nhất là chiến dịch

Thuế nông nghiệp, rập theo mẫu của Trung cộng, nhằm mục đích bần cùng hoá

toàn dân và biến xã hội Việt Nam thành một xã hội bần cố Tiếp theo là cuộc “Đấu

tranh chính trị” nhằm thủ tiêu “tất cả mọi phần tử phản động đầu sỏ” Còn chính

chiến dịch Cải cách ruộng đất thì thực hiện làm hai đợt, hoặc hai chiến dịch liên

tiếp: chiến dịch “Giảm tô” và chiến dịch “Cải cách ruộng đất” thực sự Sau chiến

dịch “Cải cách ruộng đất” đến chiến dịch “Sửa sai” với mục đích bình thường hoá

tình hình quá căng thẳng sau mấy chiến dịch khủng bố có tổ chức Mỗi chiến dịch

đều được sửa soạn trước bằng một khoá chỉnh huấn để chuẩn bị tinh thần cán bộ

khỏi bị dao động trước những hành động đẫm máu của chiến dịch Toàn bộ chiến

dịch này chỉ được thực hiện từ mấy năm trước ở Trung Quốc, và thường được

*

mệnh danh là “chiến thuật Mao Trạch Đông” Vì tầm quan trọng của các chiến

dịch này cũng như sự phản ảnh chủ tâm của các lãnh tụ cộng sản, chúng tôi sẽ trình

bày mỗi chiến dịch riêng biệt trong các Chương sau Chúng tôi mong độc giả sẽ có

một quan niệm tổng quát về toàn bộ chiến thuật mà Mao Trạch Đông đã vạch ra

cho Trung Quốc, và tin rằng có thể áp dụng cho tất cả các nước kém mở mang, như

Việt Nam chẳng hạn

________________________________________

[1]Ngày nay Việt cộng nói ông Hồ ở Diên An và có gửi bài về đăng báo Le Travail (1937) nhưng đấy là chuyện

hoàn toàn bịa đặt

[2]Mai và Giáp đều là “con nuôi” của Louis Marty, giám đốc phòng chính trị của phủ toàn quyền Marty kiếm việc

cho Mai dạy học ở trường Gia Long mà giám đốc là Bailey, một người Pháp, và giao Giáp, hãy còn là sinh viên,

cho Mai trông coi Trong khi những đảng viên Tân Việt khác bị tù đày hoặc cầm cố thì hai người ung dung sống ở

Hà Nội cho đến ngày Giáp được Pháp đưa sang Tầu theo Việt Minh chống Nhật Giáp có theo học lớp “chiến tranh

du kích” do Mỹ mở ở Tĩnh Tây, nhưng không bao giờ lên Diên An Giáp và Mai coi nhau là “anh em kết nghĩa”

nhưng sau khi vợ Giáp chết trong tù, Giáp lấy cô Hà, con gái Mai kém Giáp gần 20 tuổi mà trước kia Giáp vẫn bế

trong tay hồi còn là “chú cháu”

[3]Đặng Xuân Khu bây giờ là Trường Chinh, Hạ Bá Cang bây giờ là Hoàng Quốc Việt

[4]Tiểu táo (bếp nhỏ): một người đầu bếp hầu riêng một người ăn, thức ăn sang trọng Đại táo (bếp lớn): ăn theo

kiểu tập đoàn, thức ăn sơ sài

[5]Cộng sản xui Anh không tha những người quốc gia, trong số có cụ Nguyễn Thế Truyền

[6]Chính phủ liên hiệp gồm có cộng sản, quốc gia và trung lập có thể coi là một thí nghiệm “tam đầu chế” đầu tiên

trong lịch sử thế giới

[7]Tôn Tử chủ trương “thứ nhất công tâm, thứ hai công lương và thứ ba công đồn”, nghĩa là trong mỗi cuộc tấn

công phải lo chiếm cảm tình nhân dân địa phương trước, thứ đến triệt nguồn lương thực của địch, và cuối cùng mới

tính chuyện tiến đánh đồn địch Đối chiếu với binh pháp Tôn Tử chúng ta thấy Pháp ngày xưa cũng như Mỹ ngày

nay chú trọng quá nhiều vào hành động thứ ba mà coi nhẹ hành động thứ nhất và thứ nhì, trong khi Việt cộng cũng

như Trung cộng lúc nào cũng theo đúng lời dậy của Tôn Tử?

Phần 3

Chuẩn bị thành lập chế độ độc tài

Thà phụ người còn hơn để người phụ ta

(Phương châm xử thế của Tào Tháo trong Tam quốc chí)

Chương 6

Bần cùng hoá toàn dân

Sau khi ông Hồ vi hành sang Bắc Kinh về thì hành động đầu tiên của ông là ban

hành “thuế nông nghiệp” một thứ thuế đã áp dụng ở Trung Hoa từ hai năm trước

Cả Trung cộng lẫn Việt cộng đều khoe khoang rằng chính sách thuế khoá của họ

vừa giản dị vừa hợp tình hợp lý, hơn tất cả mọi hình thức thuế từ xưa đến nay Kể

ra so với các thứ thuế của Pháp ở Đông Dương và Quốc dân Đảng ở Trung Hoa thì

thuế của cộng sản quả có giản dị thật, vì cộng sản chỉ đặt có năm thứ thuế nông

nghiệp, thuế thương nghiệp, thuế sát sinh, thuế lâm thổ sản và thuế nhập cảng

Vì Việt Nam là một nước căn bản nông nghiệp nên dĩ nhiên thuế nông nghiệp là

thuế chính Thứ nhì là thuế công thương nghiệp đánh lên đầu một số thương gia và

thủ công nghiệp kiếm sống theo lối lấy công làm lãi Thuế sát sinh cũng chẳng

được là bao vì thiếu trâu bò cày nên không được phép làm thịt Tuy nhiên, mặc dầu

thiếu đến nỗi ở nhiều nơi người phải kéo cày thay bò, Việt minh vẫn cho phép

“xuất cảng” một số bò đực vào trong vùng Pháp chiếm đóng để đổi lấy một vài thứ

hết sức cần thiết Như vậy thành ra có sát sinh thì chỉ sát sinh trong vùng Pháp

kiểm soát và thuế sát sinh do Pháp thu, không phải Việt Minh thu Thuế lâm thổ

sản cũng chẳng được là bao, còn thuế xuất nhập cảng thì thực ra chỉ có trên giấy tờ,

vì hồi ấy, Việt Minh chẳng có “cảng” nào cả, nên chẳng có “xuất-nhập”

Thuế nông nghiệp và công thương nghiệp đánh vào thu hoạch hoặc lợi tức, nhưng

cán bộ không hề điều tra thu hoạch hoặc lợi tức, chỉ ước định rồi bắt dân chúng

“bình” “Lợi tức bình” bao giờ cũng cao hơn lợi tức thực Thuế tính theo một số

phần trăm lợi tức và cao đối với tất cả mọi thành phần nhân dân, không trừ một ai

Đấy là chủ tâm của chính phủ vì đối với cộng sản, đánh thuế không chỉ cốt để thu

tiền cho nhà nước mà chính là lợi dụng thuế để công khai bần cùng hoá những

thành phần khá giả ở thành phố cũng như ở thôn quê Thực ra, thuế chỉ là một biện

pháp đầu tiên sửa soạn cho việc thiết lập nền vô sản chuyên chính

Thuế nông nghiệp

Thuế nông nghiệp là thứ thứ thuế luỹ tiến, nghĩa là đánh từ 5 đến 45 phần trăm tuỳ

theo thu hoạch nhiều ít

Thuế biểu chính thức của thuế nông nghiệp

(Đăng trong tờ Cứu quốc, số 2080, ngày 6–7-1952)

Số hạng Thu hoạch trung bình kg thóc Thuế % Số hạng Thu hoạch trung bình kg

thóc Thuế %

1 Từ 71 đến 95 5 21 Từ 706 đến 755 25

2 96-115 6 22 756-805 26

3 116-135 7 23 806-855 27

4 136-155 8 24 856-905 28

5 156-175 9 25 906-955 29

6 176-205 10 26 956-1005 30

7 206-235 11 27 1006-1055 31

8 236-265 12 28 1056-1105 32

9 266-295 13 29 1106-1155 33

10 296-325 14 30 1156-1215 34

11 326-355 15 31 1216-1275 35

12 356-385 16 32 1276-1335 36

13 386-425 17 33 1336-1395 37

14 426-465 18 34 1396-1455 38

15 466-505 19 35 1456-1515 39

16 506-545 20 36 1516-1575 40

17 546-585 21 37 1576-1635 41

18 586-625 22 38 1636-1695 42

19 626-665 23 39 1696-1755 43

20 666-705 24 40 1756-1815 44

41 1816 trở lên 45

Giáo sư Bernard Fall đã chép bản thuế biểu này trong cuốn Le Việt Minh (tr 249)

của ông, nhưng cũng như các quan sát viên ngoại quốc khác, ông có ngờ đâu rằng

ngoài thuế biểu chính thức này, nông dân còn phải đóng thêm một số “phụ trội” mà

chính quyền Việt Minh giấu kín không hề công bố Số phụ trội này nói là để xung

vào “quỹ xã” còn thuế chính nộp vào kho bạc nhà nước Sự thực thì cả hai đều gộp

làm một và tuỳ ý Đảng chi dùng Thuế phụ trội định là 15 phần trăm của thuế

chính ngạch và cả hai thứ đều phải nộp một lúc Chi bộ xã giữ hai phần ba số thuế

phụ trội thu được và nộp tỉnh bộ một phần ba Tỉnh bộ cũng chỉ giữ hai phần ba số

phụ trội nhận được và đưa lên tổng bộ một phần ba Tổng bộ lại giữ hai phần ba và

nộp cho cơ quan thông tin quốc tế (Comiform) một phần ba làm nghĩa vụ quốc tế

Như vậy, nghĩa là bản thuế biểu chỉ dùng để tính thuế chính ngạch, rồi cộng thêm

vào thuế chính ngạch 15 phần trăm nữa Muốn cho rõ hơn, chúng tôi xin trình bày

hai tỉ dụ

Thuế bậc một: Theo bản thuế biểu thì nông dân thuộc loại này phải đóng 5 phần

trăm số lúa thu hoạch cho chính phủ và ngoài ra còn phải đóng 15 phần trăm, nghĩa

là 0,75 phần trăm cho Đảng Tổng cộng là 5,75 phần trăm

Thuế bậc 41: Những người thuộc loại này phải đóng 45 phần trăm thu hoạch cho

chính phủ, cộng thêm 15 phần trăm của 45 phần trăm, nghĩa là 6,75 phần trăm tổng

số thu hoạch cho Đảng Tổng cộng là 51,75 phần trăm của thu hoạch Nhưng đây

mới chỉ là trường hợp những “phú nông” tự cày cấy lấy ruộng Những địa chủ cho

thuê ruộng lấy tô phải đóng thêm 25 phần trăm, nghĩa là phải nhân 51,75 với 1,25

thành 64, 68 phần trăm Đấy là mức thuế cao nhất

Tuy nhiên đấy mới chỉ là nguyên tắc đại cương Thực ra thuế nông nghiệp còn

nhiều điều khoản rắc rối hơn Để cho rõ ràng, chúng tôi xin trình bày hai trường

hợp điển hình, thuế của một bần nông (bậc 2) và thuế của một địa chủ (bậc 41)

Tuy chỉ là giả dụ cho rõ hiểu cách tính, chúng tôi cũng cố ý đưa ra những con số về

diện tích và về sản lượng hết sức sát thực tế để độc giả có thể quan niệm đúng đắn

về đời sống dân quê Bắc Việt và ảnh hưởng của thuế nông nghiệp đối với họ như

thế nào

Trường hợp A

Giáp là một bần nông có 5 sào đất mà vợ chồng anh cày cấy lấy Anh có vợ và hai

con nên được tính là có bốn “nhân khẩu” Với 5 sào ruộng, mỗi năm Giáp thu

hoạch được 400 kilô thóc Bây giờ tỉ dụ cán bộ cũng công nhận là anh thu được

400 kilô (không bắt bình cao hơn như thường lệ), thì muốn tính xem anh thuộc vào

bực nào, phải đem 400 kilô chia cho 4 nhân khẩu Mỗi nhân khẩu được 100 kilô

Vậy chiếu theo bản thuế, gia đình Giáp đứng vào bậc 2, tỷ lệ thuế là 6 phần trăm

Giáp phải nộp cho chính phủ 6 phần trăm của 400 kg, tức là: 24 kilô

Nộp cho đảng 15 phần trăm của 24 kg, tức là: 3,6 kilô

Tổng cộng: 27, 6 kilô

Giáp còn lại 327,4 kilô thóc để nuôi bốn miệng ăn trong suốt một năm Tính 100

kilô thóc xay được 65 kilô gạo, Giáp có 242 kilô gạo để ăn trong một năm, nghĩa là

mỗi ngày 665 gam để nuôi bốn miệng ăn Người nông dân Việt Nam trung bình ăn

mỗi ngày 500 gam vị chi trừ một số ít phú nông địa chủ là có ít nhiều thịt cá, còn

bần nông chỉ lấy cơm làm no bụng Về vụ gặt hái, làm lụng vất vả nông dân Bắc

Việt có thể ăn một kilô gạo mỗi ngày vì họ ăn đến ba bữa cật lực Tỉ dụ kể trên

chứng tỏ một bần nông kiếm không đủ gạo nuôi thân vẫn phải nộp thuế cho Đảng

và cho chính phủ

Trường hợp B

Cụ Bính là một địa chủ vì cụ có 15 mẫu ruộng Cả cụ ông lẫn cụ bà đều già nua

tuổi tác, có hai người con nhưng một người đi bộ đội và một người làm cán bộ mậu

dịch nên không có nhà Vì không cày cấy được nên ruộng phải cho tá điền làm

thuê, mỗi mẫu lấy 400 kilô thóc (rẽ đôi), nghĩa là 6 000 kilô tất cả Tuy gia đình cụ

Bính có bốn miệng ăn, nhưng chỉ được coi là có ba nhân khẩu, vì người con đi bộ

đội được tính là một nhân khẩu, còn người con làm cán bộ, có lương, thì không

được tính Mang 6 000 kilô chia cho 3, thành ra mỗi nhân khẩu được 2000 kilô,

như vậy là gia đình cụ Bính được xếp vào bực 41, loại cao nhất Thuế của cụ tính

như sau:

Nộp cho chính phủ 45 phần trăm của 6 000 kg: 2 700 kg

Nộp cho Đảng 15 phần trăm của 2 700 kg: 405 kg

Tổng cộng: 3 105 kg

Nhưng vì cụ Bính không tự cày cấy lấy ruộng và tất cả lợi tức của cụ là do “bóc

lột” tá điền mà có, nên thuế của cụ phải tăng thêm 25 phần trăm Như vậy thuế của

cụ sẽ là: 3 105 kg x 1 25 = 3 881 kg 250, nghĩa là 64,68 phần trăm tổng số thu

hoạch Cụ còn lại 2 118 kg 750 thóc, tương đương với 1 376 kg gạo Tạm dịch là

hai cụ già ăn mỗi ngày hết 1 kg gạo, tức 365 kg mỗi năm, thì còn thừa 1 011 kg

gạo để bán đi mua mắm muối, rau cỏ và chi tiêu các món khác là vừa vặn, chưa nói

đến may mặc và thỉnh thoảng phải mua cho con bút máy, đồng hồ mà cán bộ và bộ

đội vẫn thường vòi vĩnh bố mẹ, hoặc đôi khi phải thay trâu bò cày (bán con già

mua con non) cho tá điền

Tính thuế theo kiểu trên đây mới là giả dụ thu hoạch của gia đình cụ Bính được

“bình” đúng mức, nhưng thực tế thì không mấy khi như vậy Như chúng tôi đã

trình bày ở trên, muốn tính thuế phải nhận diện tích ruộng với sản lượng mỗi mẫu,

nhưng cả hai con số này bao giờ cũng bị “kích” lên quá lố Về diện tích thì đáng lẽ

không cần phải “bình” vì hầu hết mọi nơi, Pháp đã đạc điền nên chỉ việc xem

“trích lục” ruộng là biết rõ diện tích mỗi thửa một cách chính xác Nhưng cán bộ

không bao giờ công nhận những con số trong trích lục và nhất định bắt nhân dân

phải “bình” lại, để đưa ra một con số lớn hơn Người ngoại cuộc không thể nào

chấp nhận được lối làm việc phi lý như vậy, nhưng cán bộ cộng sản nhất định cho

rằng chỉ có “bình” mới đúng, vì “nhân dân rất sáng suốt, không bao giờ bình sai

cả” Tỉ dụ, một nông dân có một mẫu ruộng, khai là một mẫu, nhưng cán bộ xui cốt

cán [1] đồng thanh nói là thửa ruộng ấy rộng 1 mẫu rưỡi Chủ ruộng không có thể

cãi và không dám mang trích lục ra đối chiếu vì biết trước là nếu có chìa trích lục

ra thì thể tất cán bộ sẽ bĩu môi nói: “Ngày xưa Pháp và bọn đạc điền ăn tiền nên

nói láo, chỉ có nhân dân mới ước lượng đúng mức” Việc “kích” diện tích ruộng

cao hơn, không phải chỉ nhằm phá sản một mình giai cấp địa chủ, mà chính thức là

muốn bần cùng hoá toàn thể nông thôn Bốn năm sau, trong dịp “Sửa sai”, Việt

cộng hạ thấp tất cả sản lượng xuống một bực Việc này chứng tỏ trong bốn năm

đầu, Việt cộng đã chủ trương làm kiệt quệ toàn dân để khiến mọi người trở thành

dễ sai, dễ bảo, và không có điều kiện nổi loạn Tục ngữ Việt Nam có câu “mạnh vì

gạo, bạo vì tiền” Hết tiền, hết gạo, mọi người phải an phận chịu đựng Đoạn văn

sau đây, trích trong tờ Nhân dân, cơ quan chính thức của đảng Lao động, phơi bày

tất cả mánh lới mà Việt cộng đã dùng để “kích” thêm diện tích ruộng

Khi điều chỉnh diện tích, cán bộ đội “Tô Hiệu” đã gò nhân dân tự báo diện tích

tăng từ 10 đến 25% Nhà chị Tèo, trung nông, có 1 mẫu, 9 sào ruộng, phải báo đi

báo lại đến 4 lần, tăng lên thành 2 mẫu 5 sào, cán bộ mới nhận là đúng Ông Quân

phú nông, có 5 mẫu, nghe phong phanh có người bảo “không báo đúng sẽ bị tịch

thu tài sản” sợ, nên phải báo lên thành 6 mẫu Có cốt cán biết cán bộ dùng mình

làm “điển hình” để gò ép quần chúng, nhưng không dám phản đối Sau này chị Tít

đã thú thật: “Tôi ngượng với nhân dân quá nhưng chi đội [2] cứ “bồi dưỡng” [3]

thành ra phải nói dối

(Nguyễn Ứng Nghiêm, báo Nhân dân, số 903, ngày 24–8–1956)

Cộng sản dùng cốt cán để bắt nông dân phải khai tăng diện tích ruộng, rồi lại bắt

họ phải khai tăng cả sản lượng mỗi mẫu hoặc mỗi sào Tỉ dụ, một trung nông có

một mẫu và gặt được 800 kilô thóc, và khai là gặt được 800 kilô hoặc ít hơn một

chút Cán bộ cộng sản không nhận là đúng và xui cốt cán khai giữa cuộc họp là anh

ta có 2 sào cũng ở cánh động ấy mà anh ta gặt được 240 kilô, ngụ ý rằng nếu có 1

mẫu thì phải gặp được 1 200 kilô Người có một mẫu ruộng phải câm miệng,

không dám cãi

Đoạn văn sau đây trích trong một thiên phóng sự điều tra của báo Thời Mới về

chiến dịch Sửa sai chứng tỏ Đảng đã dùng cốt cán làm nội công để buộc nông dân

phải nhận sản lượng cao như thế nào

Đến phần điều chỉnh sản lượng càng lắm ý kiến bàn cãi Cùng một khoảng ruộng,

người thì nói nhà tôi gặt được 3 thúng, người thì nói chỉ gặt được một thúng… Ông

Biểu, một trung nông ở thôn Miễu, đỏ mặt tía tai ở hội nghị xóm: “Ruộng hạng A ở

làng này chỉ 100 cân là hết nước, dự kiến 130 thì định đánh cả thóc rơm, thóc lép

hay sao? Cải cách đã sai rồi bây giờ lại theo như Cải cách thì sửa sai cái gì?”

Mọi người nhao nhao đồng ý Anh em ban thuế thôn ngồi thừ, không ai nói gì

(Thời mới, ngày 19-4-1957)

Vì cả diện tích ruộng lẫn sản lượng đơn vị đều bị kích lên nên con số thu hoạch

tăng lên quá chừng Kết quả là, thường khi một bần nông chỉ gặt được 100 kilô

phải nhận là gặt 200 kilô, để chịu thuế tính theo 200 kilô Số thuế sẽ tăng quá gấp

đôi vì 100 kilô chỉ phải đóng 6 phần trăm mà 200 kilô phải đóng tới 10 phần trăm

Kết quả là tuy chính quyền Việt Minh tuyên bố chỉ thu 20 phần trăm hoa lợi của

nhân dân, thực ra đã thu quá 40 phần trăm

Với chính sách thuế khoá như vậy, trung nông có 5, 7 sào thường phải đóng cho

chính phủ nhiều hơn ngày trước tá điền phải đóng địa tô cho địa chủ Chính phủ

thu thuế nông nghiệp một năm hai lần, ngay sau khi gặt chiêm và gặt mùa, mà phải

nộp hoàn toàn bằng thóc Những thửa ruộng trồng hoa mầu khác hoặc trồng cây ăn

quả vẫn phải nộp thuế bằng thóc; nộp tiền chính phủ cũng không chịu Nền nhà và

sân, dù là sân gạch, nếu rộng quá một mẫu thì cũng phải chịu thuế nông nghiệp

như ruộng lúa Có người phá sân làm ruộng để lấy lúa nộp thuế, nhưng bị quy tội là

đã “phá hoại tài sản của nhân dân”

Trước kia chính quyền Việt Minh chỉ sống về lạm phát, nhưng sau khi ban bố thuế

nông nghiệp bỗng nhiên trở thành chủ nhân ông toàn thể ruộng đất của nhân dân,

biến tất cả trung nông và bần nông thành tá điền của mình Số phận địa chủ lại

càng đen tối bội phần Trên nguyên tắc thì cho đến 1954 địa chủ vẫn có quyền thu

tô, nhưng thực tế thì họ không thu được hột nào từ 1951 trở đi Vì phần lớn bần cố

nông là tá điền của họ đã thành ông nọ bà kia trong uỷ ban hành chính kháng chiến

xã nên không một địa chủ nào có gan dám đòi nộp tô mặc dầu họ cứ vẫn phải rán

sức kiếm đủ thóc để nộp thuế nông nghiệp Thiếu thóc để nộp thì họ phải ra chợ

đong thêm Vì trước kia họ đã tích cực ủng hộ nào là “tuần lễ vàng” nào là “ủng hộ

bộ đội địa phương”, nên hầu hết đã hoàn toàn khánh kiệt Dần dà họ phải bán đến

trâu bò rồi hết trâu bò phải bán đến vòng xuyến, hoa tai, nồi niêu Vào khoảng từ

1952 đến 1954 đồ cổ bán đầy chợ Một chiếc độc bình đời Tống bán rẻ hơn một

chiếc chậu nhôm buôn lậu tự vùng tề vào

Mỗi kỳ thu thuế nông nghiệp là một chiến dịch Chính quyền Việt Minh hô hào thi

đua nộp nhanh và “phơi khô quạt kỹ” Vì hồi Nhật thu thóc (hồi Nhật chiếm đóng)

cán bộ Việt Minh xui dân ngâm thóc vào nước cho nặng cân, nên lần này, dân cũng

ngâm thóc, cho nặng cân Nhưng cán bộ Việt Minh không chịu bị lừa, nhất thiết

bắt phải “phơi khô quạt kỹ” Muốn làm nhục địa chủ, cán bộ thu thuế bắt địa chủ

phải gánh thuế đi nộp, nhiều khi cách nhà chừng 15 cây số Đến nơi thì cán bộ cân

cho bần cố nông trước, còn phú nông, địa chủ thì phải chờ hết ngày hết buổi, có

khi ngày này sang ngày khác (Bần cố nông được biệt đãi trong mọi trường hợp, tỉ

dụ như ở bệnh viện, bần cố nông bao giờ cũng được khám bệnh trước mọi người)

Bị phá sản về thuế nông nghiệp, nhiều địa chủ tìm cách bán bớt ruộng hoặc đem

cúng cho chính phủ Nhưng 1953 trở đi thì cấm ngặt không được phép bán, và

đồng thời huỷ bỏ những vụ bán ruộng đất cho bần cố nông Ruộng đã trót bán cho

bần cố nông, thì người mua cứ việc giữ ruộng, nhưng người bán phải hoàn lại tiền

Những địa chủ đã hiến ruộng cho chính phủ, thì chính phủ cứ giữ ruộng nhưng địa

chủ phải tiếp tục nộp thuế nông nghiệp Chỉ riêng những người thành thị tản cư về

nông thôn và theo lời “cụ Hồ” tậu một vài sào ruộng để “tự lực cánh sinh” và “hoà

mình với nhân dân” là được phép hiến ruộng, nhưng muốn “được” nông hội địa

phương chiếu cố nhận “giùm cho” thì người hiến ruộng phải hiến thêm trâu bò cày,

đầy đủ nông cụ và một số vốn để mua thóc giống

Thuế công thương nghiệp

Trong mấy năm đầu, Việt Minh phong toả những vùng Pháp chiếm đóng, để ngăn

cản không cho quân đội Pháp mua lương thực và mua vật liệu để sửa chữa lại

những nơi bị chiến tranh tàn phá Vì vậy nên việc buôn lậu giữa hậu phương và

vùng tề bị cấm ngặt, và hàng lậu bắt được bị tịch thu và đem đốt trước công chúng,

trừ thuốc lá thơm và một vài xa xỉ phẩm thì đem biếu cán bộ cao cấp

Vì bị Việt Minh phong toả nên Pháp thực sự thiếu lương thực Lúa gạo phải mang

bằng đường thuỷ từ trong Nam ra, còn thịt phải tải từ Cam-bốt đến Hà Nội bằng

máy bay Giá sinh hoạt trong vùng tề cao hơn giá sinh hoạt trong vùng Việt Minh

kiểm soát rất nhiều

Nhưng chính sách phong toả còn gây một ảnh hưởng khác Vì hàng hoá công nghệ

không lọt được vào vùng Việt Minh, nên hàng nội bán rất chạy Nhiều nhà công

nghệ nghĩ cách chế được nhiều mặt hàng tương đối giản dị như vỏ xe đạp, các đồ

phụ tùng xe đạp, một số máy móc đơn sơ, như máy in tay chẳng hạn Một số

chuyên viên chế được những hoá phẩm căn bản như acide sulfurique, carbonate de

soude, cồn 90 độ, và nhờ những thứ này mà có thể chế thêm được nhiều thứ khác

Kết quả là dù bị cắt đứt với thế giới bên ngoài, dân chúng trong vùng Việt Minh

vẫn tự lực cánh sinh, sống tương đối đầy đủ Họ có, nào là thuốc đánh răng, diêm,

giấy các-bon, ống tiêm chích thuốc (nhưng không làm được kim), éther,

pénicilline, vân vân

Tóm lại, công nghệ hậu phương chỉ còn thiếu hai thứ: Kim khí và động cơ Nhưng

nhờ ở sáng kiến cá nhân vấn đề này cũng giải quyết được một phần Máy xe hơi và

máy xe lăn đường, vì không còn đường nữa, dùng để kéo máy điện, máy cưa v v

Thác nước thuộc hệ thống nông giang biến thành máy thuỷ điện và một nhóm kỹ

sư thành công trong việc xây một “lò cao” sản xuất mỗi ngày ba tấn gang Đặc

điểm của lò cao này là chỉ cao có 9 mét, trong khi theo nguyên tắc, lò cao thấp nhất

cũng phải cao 13 mét Một phái đoàn Đông Đức tới thăm, vào năm 1954 tỏ ý hết

sức thán phục kỹ thuật của các chuyên viên phụ trách Đường rầy xe lửa cùng “tà

vẹt” trở thành một nguồn thép vô tận, vỏ bom na-pan và xác máy bay bắn rơi biến

thành nồi niêu xoong chảo bằng nhôm

Mặc dầu so với mức sống tân tiến, tình hình địa phương không có gì là “khả quan”,

nhưng ngoại trừ công chức bị túng thiếu vì mỗi tháng chỉ được mấy chục cân gạo

còn dân chúng sống tương đối dễ dàng, không một ai thất nghiệp Nhưng chẳng

bao lâu Việt Minh đình chỉ chính sách khuyến khích công nghệ nội, vì sau khi cố

vấn Trung cộng sang, họ giảng giải cho Việt Minh hay là nếu có khuyến khích

công nghệ tư nhân thì tức là gây mầm cho chế độ tư bản Từ đấy Việt Minh đổi

ngược lại chính sách, làm khó dễ những người sản xuất hàng nội và đồng thời nới

rộng kiểm soát cho hàng Pháp tràn vào Nhiều cơ sở thủ công nghiệp bắt buộc phải

đóng cửa vì không thể nào cạnh tranh lại hàng hoá của Pháp, và trong nhiều trường

hợp, cả chủ lẫn thợ kéo vào các thị trấn do Pháp kiểm soát để kiếm kế sinh nhai, vì

từ ngày Việt Minh đình chỉ việc phong toả, kinh tế đời sống trong vùng Pháp

chiếm đóng bỗng phồn thịnh hẳn lên

Để tiến tới xã hội chủ nghĩa, chính phủ Hồ Chí Minh áp dụng hai chính sách mới:

Đánh thuế “công thương nghiệp” và thành lập “mậu dịch quốc doanh” Dĩ nhiên

mậu dịch quốc doanh chỉ có nghĩa là chính quyền nắm độc quyền thương mại trong

toàn quốc

Về đại cương thì thuế công thương nghiệp cũng giống thuế nông nghiệp, nhưng

cũng có hơi khác về thuế biểu và về cách thức tính thuế Thuế công thương nghiệp

phải nộp hàng tháng, không phải một năm hai vụ như thuế nông nghiệp Thuế công

thương nghiệp đánh vào lợi tức, không đánh vào thu hoạch, mà mức tối đa chỉ có

28%, trong khi mức tối đa của thuế nông nghiệp lên tới 64,68% Trên nguyên tắc

thuế công thương nghiệp có phần hợp lý và nhẹ hơn thuế nông nghiệp Cách tính

thuế công thương nghiệp như sau:

1 Ước tính số “thu” của mỗi người công thương

2 Tính số lời, bằng cách nhân số thu với một con số lợi nhuận do bộ tài chính ấn

định cho từng nghề nghiệp (thí dụ lợi nhuận của nghề bán tạp hoá định là 30%,

hàng ăn định là 50% – Việt Minh cho rằng làm những nghề ấy thì phải lãi bằng ấy)

3 Sau khi tính được lợi tức của một công thương, thương gia rồi thì mang bảng

thuế biểu do Bộ Tài chính ấn định xem với số lợi tức ấy, họ đứng vào loại nào và

phải đóng bao nhiêu phần trăm, đại khái cũng như thuế nông nghiệp, thuế công

thương nghiệp cũng luỹ tiến xê dịch từ tối thiểu 15% đến 28%

Như vậy là muốn tính thuế cho một công, thương gia chỉ cần biết số doanh thu của

họ, vì một khi đã có con số này thì chỉ việc đối chiếu với bảng lợi nhuận và bảng

thuế biểu của chính phủ mà nhân lên là tính được ngay Số phận của mỗi công,

thương gia đều do con số doanh thu chi phối

Dưới chế độ Việt Minh, mỗi công, thương gia phải giữ một cuốn sổ thu chi, ghi

chép đầy đủ mọi việc buôn bán Mỗi lần bán ra một món gì, dù là bán nước, bán

trâu, đều phải làm ba bản hoá đơn, giữ một bản và nộp cho sở thuế một bản Tuy

nhiên những sổ sách và hoá đơn này cốt để tiện cho chính phủ kiểm tra, nếu cần,

không phải để tính thuế, vì tính thuế là công việc của nhân dân, không phải là trách

nhiệm của chính quyền Dưới chế độ dân chủ nhân dân, chính phủ chỉ việc giơ tay

thu tiền, còn tính thuế và thu thuế là việc của nhân dân, vì Đảng cho rằng nhân dân

lúc nào cũng “sáng suốt”, không cần đến sổ sách giấy tờ Khẩu hiệu lúc bấy giờ là:

“Phải hoàn toàn tin ở quần chúng”

Đảng giao việc thu thuế cho nhân dân và Đảng coi việc nộp thuế là một “hân hạnh”

không phải là “nghĩa vụ” như ở các nước tư bản Mỗi công dân phải vui vẻ đóng

thuế để góp phần xây dựng xã hội chủ nghĩa Vì đóng thuế là yêu nước nên mọi

người đều nói “được đóng thuế” và không ai nói “phải đóng thuế” Từ nguyên tắc

“đóng thuế là một hân hạnh, một đặc ân”, nảy ra hai nguyên tắc phụ Thứ nhất, là

không phải bất cứ ai cũng được “hân hạnh” đóng thuế, và thứ hai là nhân dân sẽ

sẵn sàng giúp đỡ những người không xứng đáng với “đặc ân” đó hoặc chạy không

đủ tiền để “hân hạnh” Chúng ta hãy đi sâu vào chi tiết của hai điểm này

Tại sao được nộp thuế lại là một đặc ân? Dưới chính thể dân chủ nhân dân, người

công dân không có quyền tự do kinh doanh, và đây là đặc điểm quan trọng nhất

làm cho chế độ dân chủ nhân dân khác hẳn dân chủ tư sản Muốn mở một công

nghệ hoặc một hiệu buôn thì trước hết phải nộp đơn xin phép mậu dịch, vì mậu

dịch kiểm soát tất cả công thương trong vùng Khi mậu dịch cho phép rồi, lại phải

làm đơn xin phép Uỷ ban hành chính địa phương, vì một số nghề và một số người

không được làm Địa chủ, chẳng hạn, không được phép bán hàng cơm và làm nghề

cắt tóc Đơn nộp cho Uỷ ban hành chính, nhưng chi bộ cho hay không, là quyền bí

thư chi bộ Đảng, vì chỉ có Đảng mới biết rõ thái độ của chính trị của đương sự

Nếu đương sự được phép mở cửa hàng rồi, sau này chi bộ mới tình nghi là “phản

động” thì công an ăn mặc thường phục túc trực trước cửa, hỏi giấy thông hành của

tất cả mọi người ra vào

Vì vậy nên ai được “hân hạnh” nộp thuế tức là còn được tự do kinh doanh, một thứ

tự do quí báu gấp bội tự do chính trị mà nhà báo tư sản vẫn thường ca tụng, vì mất

thứ tự do này thì toàn gia đình phải chết đói Chính vì mọi người sợ mất hân hạnh

nộp thuế mà hoàn toàn không cưỡng lại chính quyền cộng sản

Nhân dân giúp đỡ như thế nào? Mặc dầu Đảng đã giảng dạy rất kỹ lưỡng và nhắc

đi nhắc lại là nộp thuế là một “hân hạnh”, lác đác vẫn có những người không hiểu

rõ tầm quan trọng của cái “hân hạnh” ấy, không tích cực nộp thuế như đảng đã

dặn, không chịu khai đúng con số doanh thu, hoặc là đúng với sự ước lượng của

cán bộ Trong những trường hợp như vậy thì nhân dân trong phố, hoặc trong làng

sẽ giúp những người “đãng trí” nhớ lại con số doanh thu của mình

Việc giúp đỡ này thể hiện bằng hai hình thức, hai cuộc “bình”

Bắt đầu là một cuộc họp của những người cùng hành một nghề trong địa phương,

cùng một xã hoặc cùng một khu phố Họ mổ xẻ công việc buôn bán của mỗi người

rồi lập một danh sách kể từ người có doanh thu nhiều nhất xuống dần đến người có

doanh thu thấp nhất Công việc sắp xếp theo doanh thu nhiều ít này được gọi là

“bình dọc”vì mục đích chỉ là lập một danh sách “dọc” từ trên xuống dưới, từ người

có doanh thu nhiều nhất đến người có doanh thu ít nhất Đảng nói rằng “bình dọc”

như vậy rất đúng vì chỉ có những người cùng hành một nghề mới rõ ai hơn ai kém

Nhưng chủ tâm của đảng là bắt những người cùng hành một nghề “bình” lẫn nhau

thì họ sẽ vì ghen tị mà tố cáo lẫn nhau không cần phải tra khảo, tự nhiên mọi gian

lận sẽ lòi ra

Sau đấy là cuộc họp thứ hai, nhưng lần này tất cả công, thương gia trong một phố,

hoặc một xóm đều dự bất luận là hành nghề gì Họ thảo luận và “bình” xem mỗi

người trong bọn họ có doanh thu bao nhiêu, rồi cùng giơ tay “biểu quyết” con số

Cuộc bình này gọi là: “bình ngang” Mỗi công, thương gia trong phố, hoặc trong

xóm đã biết trước là phố mình, hoặc xóm mình sẽ phải đóng bao nhiêu thuế, nên

mọi người đều cố tình “tố” người khác, để người khác phải nộp nhiều hơn mình thì

bản thân mình có hi vọng nộp ít hơn Việc “bình ngang” này mang tới hai kết quả:

Thứ nhất là những người cùng phố hoặc cùng xóm thường hay có chuyện xích

mích hoặc thù hằn lẫn nhau, và thường lợi dụng cuộc “bình thuế” để trả thù Thí dụ

vợ anh A ngoại tình với anh B, buôn bán cùng phố Muốn trả thù anh B đã cho

mình mọc sừng anh A tố là anh B có doanh thu rất nhiều Để làm chứng, anh A nói

thường thấy chị B đi chợ mua gà, vịt Đến khi hội nghị bàn thuế của anh A, thì em

anh B muốn trả thù cho anh mình, đứng lên tố ngày nào cũng thấy anh A ngồi nhậu

cà phê sữa (cà phê và sữa được coi là xa xỉ phẩm ở Bắc Việt) ở tiệm cà phê gần

nhà mình Rốt cuộc là doanh thu của mọi người đều bị “kích” lên, và nhiều khi sở

thuế thu được nhiều hơn con số dự trù

Kết quả thứ hai là những người cùng phố, cùng xóm không biết hàng xóm láng

giềng làm ăn ra làm sao mà chỉ biết đại khái về lối sống sinh hoạt Người nào mà

mỗi tuần ăn một con gà, mỗi sáng uống cà phê sữa không tránh khỏi những người

xung quanh coi là “đại phú” Rốt cuộc không ai dám ăn gà và uống cà phê sữa

công khai Nếu chị B muốn mua một con gà thì chị phải nhét xuống đáy rổ, đậy rau

muống lên trên, còn anh A, nếu thèm cà phê thì đạp xe đạp tới một nơi thật xa để

uống, hoặc pha giấu trong phòng ngủ, không cho hàng xóm láng giềng ngửi thấy

mùi Vì “bình thuế” cả ngang lẫn dọc nên chẳng bao lâu mọi người đều làm ra vẻ

xác xơ Họ mang những quần áo cũ nhất và rách nhất ra mặc, để râu tóc mọc dài,

hoặc nhờ vợ hớt bằng kéo Tiệm cà phê, thợ may và thợ cạo đều lần lượt đóng cửa

Đầu tiên vì sợ bình nên mọi người đều “giấu giàu” nhưng cuối cùng, mọi người

đều phá sản thực sự Sau khi đóng cửa tiệm, cả chủ lẫn người làm công kéo nhau

vào vùng Pháp kiểm soát, để lại hậu phương cho mậu dịch mặc sức xây dựng

thương mại và công nghệ xã hội chủ nghĩa Lúc bấy giờ toàn thể nhân dân đã trở

thành bần cố

Chương 7

“Đấu chính trị”

Giữa lúc bàn dân thiên hạ đương thất điên bát đảo về thuế nông nghiệp và công

thương nghiệp, hai thứ thuế mà dân chúng gọi là “thuế thất nghiệp” thì Việt cộng

sửa soạn bí mật và bất thình lình phát động một chiến dịch đại quy mô chưa từng

thấy trong lịch sử Việt Nam Bắt đầu vào giữa tối 23 tháng Chạp Âm lịch, ngày lễ

ông Táo lên chầu trời, vào đầu tháng Hai Dương lịch năm 1953, cuộc khủng bố

này có thể ví với cuộc tàn sát Saint Barthélémy trong lịch sử Pháp Vì Việt cộng

sửa soạn rất bí mật và phát động rất bất thình lình nên ngoài đảng viên cao cấp

không một ai biết trước kể cả viên chức ngạch trung ương trong chính quyền kháng

chiến Vì cuộc khủng bố này có tính cách hoàn toàn chính trị, nên sau này được

dân chúng mạnh danh là “Đấu chính trị” Chữ đấu bắt nguồn từ danh từ “đấu

tranh”, vì Việt cộng giải thích đấy là một cuộc đấu tranh của dân chúng

Hồi ấy máy bay Pháp thường oanh tạc ban ngày nên mọi cuộc họp đều triệu tập

vào ban tối và đúng vào ban tối 23 tháng Chạp Âm lịch, 1954, tất cả các xã đều

triệu tập nhân dân đến hội trường để bàn về thuế nông nghiệp và công thương

nghiệp Chương trình nghị sự chỉ có một câu: Tại sao nhiều người ngoan cố không

chịu nộp thuế, hoặc không nộp đủ

Sự thực thì mọi người đều đã biết tại sao Chỉ tại sau hai năm liền, giàu cũng như

nghèo, không ai còn có thể chạy đâu ra tiền, thóc lúa, để tiếp tục đóng mãi hai thứ

thuế “thất nghiệp” ấy được nữa Nhưng cộng sản đặt ra câu hỏi, không phải vì

muốn tìm hiểu sự thực, mà cốt để thực hiện một âm mưu không dính dáng gì đến

thuế

Trước giờ họp, trong hội trường đã có sẵn thừng, hèo, gậy, và nhiều dụng cụ tra tấn

khác Những người thiếu thuế không kể ít hay nhiều, đều bị bắt, điệu ra trước hội

nghị và tra khảo không phải để biết tại sao không nộp được thuế, mà chỉ cần biết

kẻ nào đã xúi giục không nộp thuế Chủ tịch cuộc họp không hỏi lơ mơ “ai xui mày

không nộp thuế?”, mà hỏi một cách rất rõ ràng “có phải thằng Ất (hoặc thằng

Giáp) xui mày không nộp thuế, phải không? Nói mau!” Và tức khắc đánh đập, kìm

kẹp, tra tấn cho đến lúc nạn nhân chịu không nổi, đuối sức, chỉ khẽ gật đầu Nếu

không gật đầu, nạn nhân có thể bị tra tấn suốt đêm cho đến chết Hễ nạn nhân gật

đầu, tỏ ý là Giáp hoặc Ất nào đó quả có xui không nộp thuế thì những người này bị

bắt tức khắc Sự thực thì những người này đã được Việt cộng ghi tên trong sổ đen;

chủ tịch buổi họp chỉ việc lần lượt chọn từng tên một rồi tra tấn những người thiếu

thuế bắt phải khai đúng tên những người trong sổ, để sẵn trước mặt Một khi người

thiếu thuế đã khai đúng như ý muốn của cộng sản thì tức khắc được tha về, không

cần hỏi đến nữa

Những người bị khai – nói đúng hơn là bị buộc vào tội xui không nộp thuế – bị tra

tấn một mức độ gắt hơn và phải trả lời hai câu hỏi: Mày ở trong tổ chức phản động

nào? Và: Trong tổ chức phản động của mày có thằng… (Bính, Đinh) không? Về

câu hỏi thứ nhất thì người bị tra có thể bịa ra bất cứ đảng phái nào, khai là đảng

hươu đảng vượn gì cũng được Có người tự nhận là đảng Bảo Đại, đảng Việt gian,

và có một nông dân cuống quá, nghĩ không ra đảng, khai ngay “Đảng Cộng sản” vì

từ bé anh ta chỉ nghe nói lờ mờ có Đảng Cộng sản không rõ là cách mạng hay phản

động Về câu hỏi thứ hai thì người bị tra không được phép khai lung tung, phải

khai đúng tên mà chủ tịch hội nghị đã mớm cho (Tuy nhiên đây chỉ là quang cảnh

trong những ngày đầu, sau này sẽ có nhiều sai lạc mà chúng tôi sẽ trình bày ở đoạn

sau)

Tất cả những người “phản động” có tên trong sổ đen lần lượt “bị khai”, bị bắt và

tra tấn Họ thuộc đủ thành phần, không cứ giầu nghèo, và sự thực thì cũng không

phải là “phản động” Nói cho đúng thì phần đông là những người có thái độ lừng

chừng, vì những người thật sự chống đối với Việt cộng thì, hồi năm 1953, hoặc đã

bị tiêu diệt, hoặc đã bỏ chạy vào vùng Pháp chiếm đóng Đối với cộng sản thì lừng

chừng cũng nặng tội như phản động Bài thơ sau đây của Xuân Diệu, nhà thơ bồi

bút của cộng sản chứng tỏ điều đó

Anh em ơi, quyết chung lưng đấu cật

Đấu tranh tiêu diệt tàn hung tủ thù

Địa hào, đối lập ra tro

Lưng chừng, phản động đến giờ tan xương

Tất nhiên khi thảo mấy vần thơ trên, không phải là “nàng thơ” đã gợi ý cho Xuân

Diệu, mà chính là Đảng đã ra lệnh, vì Đảng quyết tâm đánh tan xương những phần

tử phản động hoặc lừng chừng không chịu theo giặc mà cũng không tích cực theo

Đảng Quả thực là nhiều người đã bị tan xương, đúng như lời của nhà thơ Xuân

Diệu, vì hài cốt họ không còn nguyên vẹn sau khi bị đánh chết Nói về lối tra tấn

thì thường có mấy phương pháp điển hình, xã nào cũng áp dụng Đại để như sau:

Nạn nhân phải quỳ, hai tay giơ lên đỡ một thùng đá nặng đặt ngay trên đầu

Nạn nhân bị treo hai chân, hoặc hai tay vào một sợi thừng vắt qua xà nhà Một lúc

lại kéo lên, kéo xuống, vừa đánh vừa hỏi, thỉnh thoảng buông rơi “cái bịch” xuống

đất

Quấn giẻ tẩm dầu vào hai ngón tay cái và đốt

Vì mấy hình thức tra tấn này được áp dụng trong toàn thể vùng Việt Minh kiểm

soát, nên dư luận ngờ rằng Đảng đã quy định như vậy Có người nói rằng những

cực hình này đã áp dụng trong các cuộc đấu tố bên Trung Quốc và do các cố vấn

Trung cộng nhập cảng vào Việt Nam

Trên đây chỉ là những kiểu tra tấn “phổ thông” khắp mọi xã, nhưng cũng có nhiều

xã áp dụng những kiểu tra tấn “đặc biệt” do sáng kiến địa phương nghĩ ra Ở một

làng nọ, nạn nhân bị bỏ vào rọ dìm xuống nước một vài phút, lôi lên để hỏi, chưa

chịu nhận tội, lại dìm nữa cho kỳ nhận mới thôi Ở một làng khác, cán bộ mượn

một cái “ê-tô” của một hiệu chữa xe đạp, kẹp ngón tay người bị tra vào giữa hai má

ê-tô, và cứ hỏi một câu mà chưa chịu trả lời lại quay một vòng

Điều đáng chú ý là đảng viên và cán bộ Đảng không trực tiếp nhúng tay vào các vụ

tra tấn này Họ giao công việc cho “cốt cán”, vì cốt cán không phải là người của

Đảng và Chính phủ Như vậy là cốt để sau này, Đảng có thể ngang nhiên phủ nhận

mọi trách nhiệm và, hơn nữa, đổ hết cả tội lỗi vào đầu nhân dân Câu chuyện sau

đây có giá trị điển hình về thái độ kể trên

Một cô giáo “cấp 1” ra cho trẻ em trong lớp một bài luận, đề như sau: “Các em hãy

tả một “đấu” trong xã các em Lũ trẻ em cứ thực tình tả nào là bắt người, đánh, trói

và tra tấn, và không quên kết luận bằng những câu ca tụng đường lối sáng suốt

đúng đắn của Đảng và của “Bác Hồ” Nhưng mấy ngày sau Đảng đã chính thức

tuyên bố là Đảng không dính dáng đến những vụ tra tấn này và đấy chỉ là “nhân

dân tự động đấu tranh chống phản động” Vì Đảng đã phủ nhận vai trò của mình,

nên hôm trả bài, cô giáo phải làm bộ phê bình học sinh là tả không đúng sự thực

Cả lớp bị mắng là “nói điêu” đã ráng gân cổ cãi lại cô giáo, nói chúng đã trông

thấy tận mắt và một vài em lại kể rành mạch là đã thấy cán bộ chặt tre làm gậy và

mang thừng chão đến hội trường từ buổi chiều, trước khi triệu tập cuộc họp

Vụ “đấu” này kéo dài nửa tháng và đêm nào, làng nào cũng có người bị đánh chết

Bắt đầu đêm hôm 23 tháng Chạp, nghĩa là một tuần trước Tết, vào giữa lúc thiên

hạ đương lo cúng ông bà ông vải và đón mừng năm mới Vì vậy nên mọi cuộc sửa

soạn đều bị bỏ dở, và nhà nào nhà nấy im hơi lặng tiếng, tối đến cũng không dám

thắp đèn Có người nhận xét, súc vật thấy người sợ cũng sợ lây; gà không gáy chó

không sủa

Trong mấy ngày đầu, mọi việc đều tuần tự như tiến, theo đúng kế hoạch của Đảng

đã vạch sẵn, những người có tên trong sổ đen đều lần lượt bị “khai” và tra tấn

Nhưng một khi phong trào đã được “đẩy mạnh”, cán bộ trở thành say sưa với

quyền sinh quyền sát nên coi nhẹ cuốn sổ đen, vì vậy nên hễ khai ai bắt nấy, đưa

đến tình trạng bất cứ ai cũng có thể bị bắt và bị tra tấn Đảng không kìm hãm nổi

và khắp mọi nơi cuộc khủng bố trở thành “lung tung” Những giới hạn mà Đảng đã

quy định trở thành vô giá trị và khắp nơi khắp chốn chỉ nghe nói đánh đập, tra tấn,

chết chóc Sở dĩ phong trào trở nên hỗn loạn là tại hai nguyên nhân sau:

1 Theo lời Đảng dặn, cán bộ giao việc đánh đập, tra tấn cho cốt cán Nhưng trong

mỗi xã chỉ có một số ít cốt cán, mà nhiều người trong bọn họ ngần ngại không

muốn thẳng tay đánh đập bà con trong thôn xóm, đôi khi là anh em, chú bác, cô dì

Hơn nữa đánh lắm cũng mỏi tay, nên cốt cán phải tuyển mộ người khác giúp bớt

phần việc Nhưng trong xã hội Việt Nam tìm được những người tình nguyện làm

những việc ác đức này không phải là chuyện dễ, nên rốt cuộc, những người sẵn

sàng tiếp tay cho cốt cán đều là những lưu manh vô lại trong nông thôn Vì là lưu

manh nên phần đông có “thành tích bất hảo”, hoặc đã trốn “dân công” [4] hoặc đã

ăn trộm lúa kho hoặc có phạm một tội nào tương tự mà chính quyền chưa hỏi đến

Bây giờ “cờ đã đến tay” nên chúng ra sức “phất” rất mạnh, đánh đập bất cứ ai để ra

oai với nhân dân và để chuộc tội với Đảng Bỗng nhiên đương “thằng” trở thành

“ông” chúng ra tay đánh đập “phản động” để không còn ai có thể quy chúng là

phản động được nữa Đánh phản động tàn nhẫn như vậy, tất nhiên là căm thù với

phản động, và không phải là phản động Hồi mấy “thằng” lưu manh trở thành

“ông” có người đặt mấy câu vè như sau:

Trời làm một hội lăng nhăng

Thằng hoá ra ông, ông hoá ra thằng

Trời làm một hội lông nhông

Ông hoá ra thằng, thằng hoá ra ông

Tình trạng trở nên hoàn toàn hỗn loạn vì bất cứ nạn nhân khai ra ai chúng cũng bắt

đánh Chúng chỉ cần đánh để lấy lòng Đảng và “lấy le” với nhân dân, làm cho mọi

người sợ chúng, không dám khai ra chúng Vì thất học nên chúng chẳng hiểu “tư

bản”, “đế quốc” là gì, và đối với chúng, mọi người lương thiện thường khinh rẻ

chúng đều có thể coi là “phản động” cả

2 Nguyên nhân thứ hai chỉ là hậu quả của nguyên nhân thứ nhất Trong thời kỳ

đầu người bị tra không phải tốn công nghĩ ra tên người khác để khai là đồng đảng

vì hồi ấy cốt cán còn lãnh đạo công việc tra tấn nên lúc nào cũng sẵn sàng “mớm”

tên cho mà khai Trái lại đến lúc lưu manh xông ra đánh đập thì không còn ai lưu ý

đến sổ đen và bất cứ ai bị “khai” cũng bị đòn như mọi người Mọi người đều nhận

thấy hai điều: khai sớm càng đỡ đòn và khai ra bất cứ ai cũng được

Không ai bảo ai, mọi người đều tự đặt câu hỏi: “Nếu đêm nay mình bị đánh thì nên

khai ra ai, cho đỡ bị ăn đòn?” Có người lý luận rằng muốn cho Đảng chóng đình

chỉ cuộc “đấu” thì nên lợi dụng tình trạng, khai ngay cán bộ hoặc bà con thân thích

của cán bộ và đảng viên Quả nhiên những đảng viên bị khai cũng bị bắt và tra tấn

như các “phản động thường” Các chi bộ cộng sản không thể can thiệp vì khẩu hiệu

Đảng đã nêu ra là: Phóng tay phát động quần chúng đấu tranh chống phản động

Đảng cũng ra lệnh cấm không một cá nhân nào hoặc một cấp nào được phép can

thiệp Thế là đảng viên trở thành nạn nhân, đúng câu thành ngữ Việt Nam “âm

binh quật lại phù thuỷ”

Trong một cuộc “đấu” người ta bị tra hoảng quá, mất hết tinh thần Khi bị hỏi

“Trong tổ chức phản động của mày có những ai?” Giơ tay chỉ ngay ông chủ toạ

phiên họp Ông chủ toạ bị lôi xuống và bị đánh tức khắc Sau đó hội nghị tạm

ngưng vì không ai nhận làm chủ toạ buổi họp

Đến ngày thứ 15 thì Đảng nhận thấy tình hình trở lên quá nghiêm trọng và điện từ

trung ương về các tỉnh ra lệnh đình chỉ ngay tức khắc Nhưng điện văn cũng nói rõ

phải giam giữ những người mà “quần chúng sáng suốt” đã tố cáo là “phản động”

Lệnh giam giữ những nạn nhân của cuộc “đấu” chứng tỏ Đảng đã có dụng tâm từ

trước Đảng muốn tạm thời gạt bỏ ra ngoài xã hội những phần tử mà Đảng ngờ có

thể chống đối chính sách sau này của Đảng: chính sách Cải cách ruộng đất Quả

thực, những người bị khai là phản động bị giam trong các trại tập trung mãi đến

phong trào Sửa sai, năm 1956 mới được tha

Trong vụ “Đấu chính trị” trung bình mỗi xã có từ ba đến năm người bị đánh chết,

hoặc vì uất ức phải tự tử trong số có một bộ trưởng chính phủ là ông Đặng Văn

Hướng Ông Đặng Văn Hướng nghỉ phép về thăm nhà thì gặp phải vụ “đấu” Vì

“bụt chùa nhà không thiêng” nên cán bộ xã không nhận thấy ông là “bộ trưởng”

chỉ thấy ông là “một tên phản động” nên mang ra “đấu” Trong khi ấy thì từ ông

Hồ cho đến các bộ trưởng khác không ai đoái hoài đến số phận của ông Ông

không bị đánh chết nhưng ông anh ruột bị, và sau đó cả hai ông bà thắt cổ tự tử

Việc đáng chú ý là ông Hướng lại là thân phụ của đại tá Đặng Văn Việt nổi tiếng là

“anh hùng đường số 4” vì mấy năm trước đại tá Việt đã chiến thắng quân đội Pháp

trong trận Cao Bằng – Lạng Sơn

Trong khi cuộc “đấu” diễn ra ở khắp thôn xã thì ở các thị trấn cũng có “đấu” nhưng

với hình thức nhẹ hơn Lý do là vì những người buôn bán ở các thị trấn mới thành

lập là người tứ xứ, không quen biết nhau nên không có hận thù Những thị trấn này

chỉ là những chỗ buôn bán nhỏ, vì những thành phố lớn đã bị cộng sản phá trụi,

theo chính sách tiêu thổ kháng chiến chống Pháp Việt cộng lấy cớ là phá huỷ

thành phố để không cho Pháp chiếm đóng và lập căn cứ nhưng chủ tâm của Việt

cộng là muốn phá sản giai cấp “tư sản thành thị” mà cộng sản coi là khó cai trị

Chủ nhân là những người trước kia sinh nhai ở thành phố, nay mất hết cơ nghiệp

phải tản cư về thôn quê, nhưng không làm ruộng quen nên phải dựng lên một túp

lều nhỏ để buôn bán chút đỉnh, một vài thứ hàng lặt vặt, mong qua ngày đoạn

tháng

Nói chung thì dân thôn quê phải mất một tuần mới vỡ lẽ là ngày càng nhận tội sớm

bao nhiêu thì càng đỡ đòn bấy nhiêu Trái lại, dân thành thị vì “láu” hơn, nên ngay

buổi đầu họ đã tìm ra mánh lới này Vì vậy nên ở các thị trấn có nhiều người chưa

bị một cái bạt tai đã vội vàng quỳ gối thú tội vanh vách, nhưng họ cũng được may

mắn là những “tội” họ buộc lẫn nhau đều là những tội không lấy gì làm “phản

động” lắm Vì thiếu “phản động” nên chi bộ Đảng ở các thị trấn không thể “đào”

đâu cho đủ “phản động” để kéo dài cuộc “đấu” cho trọn hai tuần Kết quả là cuộc

lùng bắt “phản động” trở thành cuộc truy nã những kẻ ưa dùng xa xí phẩm, hàng

ngoại Ăn mặc tươm tất, hoặc dùng sáp bôi đầu chẳng hạn, cũng bị quy là “trọng

tội” Cán bộ đón các đầu đường, hễ ngửi thấy mùi sáp thơm là bắt phải gội ngay tại

chỗ, bằng nước rửa bát để sẵn gần đấy Nhiều anh trông thấy quang cảnh như vậy,

vội vàng “xung phong” xin gội đầu bằng nước rửa bát ngay để tránh khỏi bị đòn

Nhiều người ưa ăn sang mặc đẹp như mấy bà vợ bác sĩ (Bác sĩ Nguyễn Bát Can,

trước kia là Dr Pascal Nguyễn) cũng bị mang ra “đấu” và hưởng mấy bạt tai

Cuộc đấu ở nông thôn và ở thành thị phát triển theo hai hướng trái ngược nhau

Trong khi ở nông thôn, cuộc khủng bố cứ mỗi ngày một kịch liệt hơn cho đến khi

tình trạng trở thành hoàn toàn hỗn loạn, thì ở thành phố chẳng mấy chốc cuộc “đấu

tranh phản động” biến thành một chiến dịch vớ vẩn là “đấu tranh chống lề lối sinh

hoạt tiểu tư sản” Nhận thấy như vậy nên thực tế đã có người nhanh chân bỏ nông

thôn chạy vội ra thành phố náu ẩn Cũng vì ở thành phố thường ít tính chất bạo

động hơn ở nông thôn, nên dưới chế độ cộng sản, dân chúng luôn luôn tìm cách

“chuồn” ra thành phố và do đó chúng ta thường thấy chính quyền cộng sản ở Bắc

Việt và ở Trung cộng chẳng hạn, thỉnh thoảng lại “giải về nguyên quán” những

người tản cư trái phép từ nông thôn ra thành thị

Sau cuộc “Đấu chính trị”, ông Hồ có viết một bức thư “xin lỗi đồng bào” gửi cho

tất cả các xã và mọi người đều phải học tập Trong thư, ông nhận chính phủ và

Đảng đã thiếu sót trong việc lãnh đạo khiến nhiều nơi quần chúng đã khinh thường

luật pháp, có nhiều hành động trái với chủ trương nhân đạo và khoan hồng của

chính phủ và Đảng Cán bộ kể chuyện cho dân chúng nghe là khi viết bức thư “xin

lỗi đồng bào” ông Hồ bực quá, chẩy nước mắt Có lẽ câu chuyện không đến nỗi

hoàn toàn bịa đặt vì mọi người đều biết ông Hồ đóng trò rất tài tình, muốn cười,

muốn khóc và ngay cả muốn hôn lúc nào cũng được Hồi viếng thăm Ấn Độ và

Indonesia, những nơi mà nam nữ còn đương “thụ thụ bất thân”, ông Hồ cứ tự nhiên

ôm các bà các cô hôn đại Vì vậy nên năm 1959, báo chí Djakarta tặng ông biệt

hiệu “Vị chủ tịch thích hôn” (President Pentjium)

Sau khi xin lỗi đồng bào, ông Hồ ra lệnh cho các Uỷ ban xã báo cáo lên cấp trên

những vụ quá đáng Đồng thời các Uỷ ban cũng phải lập danh sách những người

sáng suốt đã nhận thấy những điểm sai trong chiến dịch và đã cố gắng ngăn cản

Có nhiều người, phần đông là Đảng viên cấp dưới, quả thực đã xa lánh phong trào,

và có một số đã chạy lên huyện lên tỉnh, tìm cách cứu gỡ cho thân nhân Sau khi

lập thành danh sách đưa lên tỉnh, những người này được tỉnh uỷ mời lên để ban

khen, nhưng lên đến nơi họ được tống đi các trại “quản huấn” để vừa lao động vừa

học tập những nguyên tắc bất khả sai lạc của chủ nghĩa Mác-xít Lê-nin-nít Mãi ba

năm sau, nhân dịp chiến dịch Sửa sai, tiếp sau chiến dịch Cải cách ruộng đất họ

mới được tha về Đây là một thí dụ điển hình chứng tỏ chủ trương của Đảng là bắt

nhốt ngay cả những đảng viên mặc dầu trung thành với Đảng, nhưng không tán

thành chính sách khủng bố của Đảng

Một tháng sau khi ông Hồ đã khóc và xin lỗi đồng bào thì những cán bộ đã phát

động chiến dịch ở Bắc Việt lên đường vào khu V (miền Nam Trung Việt) để phát

động một phong trào in hệt Đi theo bọn họ vẫn có mấy cố vấn Trung Quốc ở Hồ

Nam

Ảnh hưởng trực tiếp của cuộc “đấu sơ bộ” này là tất cả các thành phần trong nhân

dân đều sợ oai của Đảng Sự thực, trước cuộc “đấu” Đảng đã mất rất nhiều uy tín

Nhiều nông dân bị bom đạn của Pháp tiêu huỷ nhà cửa đã ngang nhiên oán trách

“cụ Hồ”, và hàng ngàn dân công gánh gạo tiếp tế bộ đội đã làm reo bỏ về, quẳng

gạo ra hai bên đường Hồi Đảng còn rút lui vào bóng tối sau khi tuyên bố tự giải

tán, dân quân một xã nọ đã vây bắt một chi bộ cộng sản đang hội họp, lấy cớ là hội

họp trái phép

Sau chiến dịch khủng bố, tình trạng thay đổi hẳn Không những không ai dám từ

chối không đi dân công, mà trái lại, hàng ngàn người xung phong đi ngay Thuế

khoá cũng chỉ thu trong vài giờ là xong ngay

Nhiều người nhận thấy như vậy cho rằng Đảng đã áp dụng chính sách khủng bố để

thu thuế cho nhanh và bắt dân công cho dễ Nhưng thực ra như chúng tôi sẽ trình

bày về sau, cộng sản phát động chiến dịch khủng bố với hai mục đích khác Một

mục đích dài hạn là dọn đường cho chiến dịch Cải cách ruộng đất sắp tới và một

mục đích tức thời là thị uy với toàn thể nhân dân, không kể giàu nghèo và thanh

trừng những phần tử mặc dầu tham gia kháng chiến chống Pháp, nhưng tình nghi

là không chấp nhận chế độ cộng sản

Cuộc “đấu chính trị” do Trung ương Đảng phát động, kéo dài trong nửa tháng, gây

không biết bao nhiêu tang tóc, nhưng sau khi ông Hồ đã viết thư “xin lỗi đồng bào”

thì tình hình ở nông thôn lại tương đối được ổn định Những người chạy trốn ra

thành phố lần lượt trở về làng Cán bộ làm ngơ không hỏi tới và để yên cho tự do

sinh hoạt trong khoảng vài tháng

Nhưng “đấu” rồi, Đảng còn một công tác khác cần phải làm Tức là chứng tỏ trước

nhân dân là dù sao lời dạy của Bác Mao vẫn đúng Bác Mao đã nói: “Quần chúng

bao giờ cũng sáng suốt” và “Nông dân có thể lãnh đạo được cách mạng vô sản”

Nhưng cuộc “Đấu chính trị” quả đã gây nên nhiều ảnh hưởng tai hại Nhiều người

trước kia nhiệt liệt ủng hộ cộng sản, nay bỗng nhiên hết tin tưởng Họ nhận thấy

ông Hồ quá lệ thuộc vào ông Mao đã nhập cảng vào Việt Nam nhiều hành động dã

man mà từ ngàn xưa sử sách Việt Nam chưa từng chép, và hiện nay không một dân

tộc văn minh nào có thể dung thứ được Họ cũng nhận định là cộng sản, mặc dầu

đã nắm trọn quyền trong tay mà còn dùng mánh lới “phát động quần chúng” để

trừng trị đối phương thì thể tất sau này không bao giờ cộng sản có thể áp dụng

những biện pháp công bằng và nhân đạo để trị dân Những người còn giữ được lý

trí – mà thực sự thì nhiều người đã mất vì “học tập chính trị” quá nhiều – bắt đầu so

sánh chế độ cộng sản với chế độ thực dân ngày xưa Họ công nhận dưới chế độ

thực dân tuy không có công bằng và tự do nhưng ít ra cũng có một hình thức pháp

lý nào đó Chính quyền thuộc địa cũng giết, nhưng giết bằng máy chém, không giết

bằng “phát động quần chúng”

Ngay những đảng viên trung thành cũng bắt đầu ngờ vực khả năng lãnh đạo của

nông dân Họ tự hỏi nếu gây căm thù rồi “phóng tay phát động nông dân” thì liệu

nông dân sẽ đưa cách mạng tới đâu? Họ vẫn biết một xã hội mà người giàu đá đít

người nghèo là một địa ngục, nhưng họ không tin rằng những kẻ kẹp tay thiên hạ

vào “ê-tô” để vặn có thể xây dựng được thiên đường trên mặt trái đất

Để đánh tan luồng tư tưởng nguy hại này, cộng sản áp dụng hai biện pháp, một cho

những người có học, và một cho dân chúng thiếu học:

1 Ở mỗi tỉnh đều thành lập toà án quân sự để xử tội những “Việt gian” bị bắt trong

vụ “Đấu chính trị” Mục đích của cộng sản là để chứng minh cho dân chúng trông

thấy rằng mặc dầu “quần chúng đã tự động”, nhưng sự thực quần chúng vẫn sáng

suốt, vì trong số những người họ “tố”, quả thực có nhiều “Việt gian” lợi hại, làm

tay sai đắc lực cho Pháp

2 Đảng tổ chức một chiến dịch cải tạo tư tưởng cho toàn thể đảng viên và cán bộ

để giải thích cho họ hiểu là “phóng tay phát động quần chúng”, mặc dầu có nhiều

sai lầm, nhưng tựu trung vẫn là một chính sách rất “hợp tình, hợp lý” Vì hai biện

pháp kể bao gồm trong “chiến thuật Mao Trạch Đông”, nên chúng tôi sẽ cố gắng

trình bày cặn kẽ trong những chương sau

Chương VIII

Danh sách Việt gian

Những người bị bắt và bị đấu tố trong cuộc “Đấu tranh chính trị” mà may mắn còn

sống sót thì bị đưa vào trại giam để công an điều tra thêm Vài tuần sau công an

tuyên bố là trong số những người này quả có nhiều “Việt gian” lợi hại, có chân

trong một tổ chức bí mật, làm gián điệp cho Pháp

Trong năm 1951, nghĩa là hai năm về trước, Pháp có bỏ bom phá tan hệ thống dẫn

thuỷ nhập điền trong vùng Việt Minh kiểm soát Nhớ lại vụ oanh tạc này, Đảng

được dịp tuyên bố là chính những “Việt gian” mà nhân dân đã “lột mặt” đã xui

Pháp ném bom phá huỷ các đập nông giang Đảng còn nói rằng bọn họ đã vẽ địa

đồ các đập nước và các cầu cống và chuyển giao cho Pháp Rõ ràng là một sự vô

cùng phi lý vì không có một người Việt Nam nào không hiểu rằng những cống và

đập đó đều do Pháp xây dựng và toàn bộ bản đồ Việt Nam và Đông Dương đều do

Pháp vẽ Nói rằng Pháp quên không biết đập ngăn nước khổng lồ họ xây ngày

trước bây giờ nằm vào chỗ nào và phải nhờ “Việt gian” chỉ điểm mới nhớ ra thì

cực kỳ khôi hài Nhưng đối với cộng sản thì phi lý không phải là một trở ngại cho

tuyên truyền Họ kinh nghiệm rằng đối với nông dân chỉ việc nhắc đi nhắc lại một

lý luận thô sơ dễ hiểu thì dù phi lý đến đâu cuối cùng nông dân cũng nhập tâm cho

là thực Đặc biệt là nói về thực dân Pháp và đế quốc Mỹ thì kể hươu kể vượn thế

nào cũng được, vì nhiều nông dân suốt đời không hề thấy một người Pháp hoặc

một người Mỹ Một trung đội trưởng Việt Minh sau khi thắng trận Điện Biên Phủ

về Hà Nội hỏi dân thủ đô có phải người Mỹ da đỏ hồng hào không Ý hẳn anh ta

chỉ nghe nói bên Mỹ có một chủng tộc thường gọi là Peaux Rouges Đối với trình

độ kiến thức như vậy thì dĩ nhiên càng lý luận giản dị bao nhiêu, dân chúng càng

ưa nghe bấy nhiêu

Mỗi tỉnh đều đệ lên trung ương một danh sách những kẻ “phản động” và sửa soạn

xử án công khai Trong mỗi danh sách đều có những “thành phần điển hình”: một

địa chủ giầu nhất, một vị hoà thượng, một vị linh mục, một vị khoa cử và một cựu

quan lại

Trong khi chờ phiên toà xử thì các can phạm phải điệu đi từ trại giam này đến trại

giam khác, qua hết ngày này sang ngày khác, như kiểu một gánh “xiếc” mang thú

dữ đi quảng cáo trước khi biểu diễn buổi đầu Chân họ bị xiềng và tay họ bị trói

bằng một chiếc thừng dài, buộc cánh tay người đầu đoàn cho tới cánh tay người

cuối cùng Họ khạng nạng đi giữa ban ngày, dưới mặt trời tháng Năm, tay bị xích

nhưng cũng cố nâng xiềng khỏi mặt đất cho dễ đi Tiếng xiềng chạm nhau kêu

“leng keng” rất xa và rất rùng rợn vì là một thứ tiếng mà thiên hạ chưa từng nghe

bao giờ

Phiên toà đã xếp đặt gần xong và các vị thẩm phán đã được cấp trên chỉ định thì

bỗng nhiên có lệnh đình lại Sau đó có tin đồn là các “cố vấn Trung Quốc” xét thấy

danh sách phản động chưa được đầy đủ Họ nói danh sách còn thiếu một loại đại

phản động mà bên Trung Quốc gọi là “tư sản mại bản”

Theo lý thuyết của ông Mao Trạch Đông, một lý thuyết mà các đồ đệ của ông coi

là một cống hiến vĩ đại, giai cấp tư sản ở các nước kém mở mang chia làm hai loại:

tư sản dân tộc, tức là những người sản xuất, và tư sản mại bản tức là những người

xuất nhập cảng Hai loại tư sản này có hai thái độ chính trị khác nhau, vì cách thức

kinh doanh của họ khác nhau

Tư sản dân tộc hay công nghệ bản xứ chế tạo hàng nội nên phải cạnh tranh gắt gao

với tư sản ngoại quốc Vì vậy, nên họ có tinh thần yêu nước một phần nào, và sẵn

sàng hợp tác với cộng sản để tranh đấu giành độc lập Cộng sản để yên cho họ sống

từ thời kỳ Cải cách ruộng đất cho đến thời kỳ Hợp tác hoá nông nghiệp Trong khi

ấy họ vẫn làm chủ nhà máy của họ, dưới sự kiểm soát nửa kín nửa hở của công

đoàn Ở Trung Hoa và ở Bắc Việt chế độ này được duy trì trong hai năm

Thành phần tư sản mại bản thì ngược lại sống nhờ vào tư sản ngoại quốc nên

không có mảy may tinh thần yêu nước Quyền lợi của họ bị ràng buộc vào quyền

lợi của tư sản ngoại quốc nên họ chỉ là tay sai của đế quốc Vì vậy nên họ bị xếp là

“Kẻ thù số hai của nhân dân” (địa chủ là kẻ thù số một)

Nhưng muốn quy một người này là tư sản mại bản, theo đúng nghĩa của ông Mao

Trạch Đông thì phải tìm thấy ở người ấy hai điểm Một là tư sản và hai là mại bản,

tức là buôn bán xuất nhập cảng Vì vậy, nên khi Trung ương bắt các Uỷ ban tỉnh

phải lập danh sách tư bản mại bản, Uỷ ban tỉnh phải kê khai một số người trong địa

phương có thể tạm gọi là “tư sản” và có buôn bán hàng ngoại Nhưng kiếm được

những người đầy đủ hai điều kiện kể trên là một việc rất khó vì hồi ấy chẳng còn ai

ở hậu phương có thể tạm gọi là tư sản mà xuất nhập cảng cũng hoàn toàn không

có Từ trước Việt Nam vốn dĩ đã chẳng có bao nhiêu tư sản, mà nếu có một vài

người thì họ đều ở tại Hà Nội với Pháp Thật đúng như lời ông Mao, hạng người

này quả là tay sai của tư sản ngoại quốc và luôn luôn cấu kết với thực dân đế quốc

Một vài tư sản vào loại kém, lúc đầu có chạy ra hậu phương nhưng chỉ ít lâu sau họ

cũng trở về thành Chỉ có một số “phú thương” chịu khó ở lại hậu phương, thường

khi vì lý do gia đình hơn là kháng chiến yêu nước, nhưng tất cả đều bị khánh kiệt

từ mấy năm trước Vì ở hậu phương thiếu hàng hoá, thiếu giao thông và khả năng

tiêu thụ của nhân dân quá kém cỏi, nên họ chẳng kiếm chác được bao nhiêu Lấy

cớ là tránh nạn Pháp nhảy dù, cứ ba hoặc sáu tháng một họ lại phải di chuyển tiệm

buôn từ nơi này sang nơi khác, phá nhà cũ làm nhà mới Nạn lạm phát (một nghìn

đồng năm 1945 trị giá bằng một đồng năm 1946) và cuối cùng là thuế công thương

nghiệp đã khiến họ trở thành tay trắng, buôn đi bán lại lấy công làm lãi

Tuy nhiên, việc tìm kiếm tư sản cũng không khó là vì danh từ “tư sản” cũng như

danh từ “địa chủ” hết sức co giãn Một người sống “trên mức bình thường” cũng

có thể tạm xếp vào loại tư sản, vì chính quyền có thể chứng minh trước dân chúng

là quả họ có một “tư sản nào đó” Trái lại việc lùng kiếm những người mại bản thì

thật quả là khó Những cố vấn Trung quốc thực sự đã lầm to khi họ hạch sách bắt

kiếm cho kỳ được tư sản mại bản Có lẽ họ yên trí rằng ở Việt Nam loại người này

cũng đông đảo như ở Trung Hoa Quốc dân Đảng Sự thực thì ở Thượng Hải, dưới

chế độ Tưởng, có rất nhiều tư sản mại bản, nhưng ở Việt Nam thì thuở ấy hoàn

toàn không có, vì trong suốt thời kỳ Pháp thuộc, mọi việc xuất nhập cảng đều

thuộc độc quyền một vài công ty tư bản Pháp

Nói rằng dưới chế độ thuộc địa có tư sản mại bản Việt Nam đã là hài hước, mà cho

rằng trong vùng kháng chiến có tư sản mại bản lại là vô lý hết chỗ nói Tuy nhiên,

Bác Mao nói thì phải nghe và lệnh trên ban xuống thì phải thi hành, và muốn cho

danh sách có đủ các thành phần như cấp trên đòi hỏi, các Uỷ ban tỉnh liền bắt mấy

cán bộ mậu dịch của Đảng, lâu nay phụ trách buôn lậu xe đạp, thuốc tây, dầu lửa,

và một vài thứ cần thiết cho kháng chiến từ vùng tề vào Lý luận của cộng sản rất

đơn sơ Nếu không có xuất nhập khẩu thực sự, thì việc buôn lậu qua giới tuyến

cũng có thể tạm coi là xuất nhập khẩu Kết quả là mấy người trước kia được Đảng

tín nhiệm giao cho công việc nguy hiểm là buôn bán với “tề” bỗng nhiên bị quy là

“Việt gian” và đưa vào trại giam

Sau khi danh sách được Trung ương chấp nhận, một toà án quân sự được lập trong

mỗi khu và di chuyển từ tỉnh nọ sang tỉnh kia để xử án “Việt gian” ở mỗi tỉnh

Chánh án khu Tư là ông Hồ Đắc Điềm, trước kia là tổng đốc Hà Đông và giáo sư

trường Luật Hà Nội Thẩm phán và công tố viện đều là đảng viên Đảng Lao động

Không có trạng sư, chỉ có “biện hộ viên” Họ không phải là luật gia xuất thân, mà

chỉ là người thường, có thể là một người làm nghề đỡ đẻ và nhiệm vụ của họ là

bênh vực quyền lợi của nhân dân, không phải là quyền lợi của bị can Họ có xin toà

khoan hồng cho một số “cò mồi” bị bắt để lấy cớ khai ra “đầu xỏ” Nhưng họ yêu

cầu toà thẳng tay trừng trị “Việt gian phản động”

Toà xử công khai, nghĩa là có hai đoàn đại biểu đi dự Một đoàn do mỗi xã cử một

người và một đoàn do mỗi xí nghiệp cử một người Tất nhiên những người được

cử đi dự đều là đảng viên trung kiên Những đại biểu đi dự được sửa soạn hai tuần

lễ trước, học thuộc lòng những khẩu hiệu cần phải hô, và hô vào những lúc nào cho

đúng lúc

Việc sửa soạn thì rất rầm rộ, nhưng đến khi toà xử thì tương đối rất khoan hồng

Chiến lược cộng sản là tỏ thái độ công bình và khoan hồng trong những vụ án có

ảnh hưởng lớn đối với nhân dân Ở Thanh Hoá, chẳng hạn, chỉ có địa chủ số một là

ông Nguyễn Hữu Ngọc và một vị hoà thượng là Tuệ Chiếu bị kết án tử hình, còn

linh mục Mai Bá Nhạc cùng hai tư sản mại bản chỉ bị phạt 20 và 15 năm khổ sai

Cựu quan lại là ông Hà Văn Ngoạn và cựu khoa bảng là cụ Cử Lê Trọng Nhị

không hầu toà vì đã chết từ mấy tháng trước trong trại giam Trong gần một năm,

không thấy những người bị án tử hình mang ra hành hình nên nhiều người yên trí

là họ được ân giảm, nhưng đột nhiên đêm trước hôm trao đổi tù binh giữa Pháp và

Việt Nam, hai người bị đưa ra bắn Vụ hành hình này rất đơn giản, không có dân

chúng xếp hàng vỗ tay và hô đả đảo như thường lệ Sáng hôm sau, những “Việt

gian” khác được trả lại tự do

________________________________________

[1]Cốt cán là những nông dân theo Đảng và làm việc cho Đảng, chưa được thu

nhận vào Đảng

[2]Chi đội – Chị nữ đội trưởng “Đội cải cách ruộng đất”

[3]Bồi dưỡng – Bồi dưỡng lý luận, giải thích chính sách, xui nghe theo đường lối

của Đảng

[4]Đi dân công tức là đi làm khuân vác, đào sông, đắp đường, không khác đi làm

“cỏ vê” ngày trước

Phần 4 – Cải tạo tư tưởng

“Thiên hạ thường tin những câu chuyện bịa đặt nhưng giản dị, hơn là những câu

chuyện có thực, nhưng lại rắc rối, khó hiểu ”

(De Tocqueville)

Chương 9

Giới trí thức hợp tác với Việt Minh và tham gia kháng chiến không thể nào công

nhận Pháp có gián điệp hoạt động trong khắp xóm làng, và chỉ có những kẻ ngớ

ngẩn vào bậc nhất mới tin câu chuyện Pháp nhờ mấy ông sư vẽ bản đồ hướng dẫn

phi công Pháp trong các vụ oanh tạc Trong cuộc “Đấu chính trị” không ai là

không thấy bàn tay Đảng giật dây và mọi người đều xác định là Đảng dùng cả

phương tiện hợp pháp lẫn bất hợp pháp để loại trừ những người không cộng sản ra

khỏi hàng ngũ kháng chiến Vì tin có Trung cộng viện trợ để thắng Pháp nay mai,

nên Việt cộng cho rằng cơ hội cộng sản hoá toàn cõi Việt Nam đã đến nơi, và

muốn cộng sản hoá thì việc đầu tiên là tiêu diệt những phần tử sau này sẽ chống

đối.

Có người cho rằng ông Hồ đã trở tay diệt trừ những người kháng chiến có xu

hướng quốc gia vì ông không quên kinh nghiệm bản thân hồi hai mươi bốn năm về

trước, Tưởng Giới Thạch trở tay diệt cộng Hồi ấy Quốc dân Đảng và cộng sản

Trung Hoa liên kết trong cuộc Bắc phạt đánh Trương Tác Lâm Liên quân quốc-

cộng chiếm được Thượng Hải, Tưởng Giới Thạch bắt nhân dân phải nộp khí giới

và đột nhiên bắn hết cộng sản

Hồi đó, ông Hồ đang ở Quảng Châu, và nhờ sự che chở của phái bộ Nga nên ông

về được Mousou cùng với phái đoàn, còn Mao Trạch Đông và đồng đảng phải mở

một con đường máu vừa đánh vừa chạy trong hơn hai năm, cuối cùng là cuộc “Vạn

lý trường chinh” (1934-1936) đưa Trung cộng lên Diên An, định cư ở đấy cho đến

1949

Vì Tưởng trở tay bất ngờ nên cả ông Hồ lẫn ông Mao đều bị lao đao Từ ngày ấy

cả hai đều luôn luôn cảnh giác các đảng viên mới là nếu hợp tác với quốc gia thì

chớ nên quên “cầm dao đằng cán” hoặc ít nhất cũng phải luôn luôn phòng bị

Nguyễn Sơn kể chuyện ông Mao rất ưa giảng Tam quốc chí, và ông thường đề cao

Tào Tháo Theo Tam quốc chí thì phương châm xử thế của Tào Tháo là: “Thà phụ

người, chớ để người phụ ta”

Giới trí thức hợp tác với Việt Minh không bao giờ ngờ rằng Đảng có thể trở mặt vì

không hề nghe nói vụ Tưởng trở tay ở Thượng Hải và cũng không nghiên cứu triết

lý phụ người và người phụ Họ chỉ biết tích cực tham gia kháng chiến và nhẫn

nhục chịu đựng sự lãnh đạo của cộng sản để tranh đấu cho độc lập của xứ sở Họ

tin rằng sự hy sinh của họ sẽ mang lại tự do và công bằng cho tổ quốc thân yêu

Nhưng họ bừng tỉnh giấc mơ khi họ thấy trong cuộc “Đấu chính trị” Đảng đã tàn

sát không biết bao nhiêu người lâu nay vẫn ngoan ngoãn theo Đảng, rồi vờ vịt nói

là tại “quần chúng tự động” Câu hỏi được đặt ra là một đảng “bá đạo” như vậy thì

làm sao có thể thực hiện được thế giới đại đồng Họ thắc mắc và bỗng nhiên nhớ

lại thuyết hoài nghi của Montaigne “Cái gì bên này coi là chân lý thì bên kia coi là

tà thuyết”, độc tài được gọi là dân chủ, độc lập nghĩa là phụ thuộc Nga-Tàu, và tự

do đã trở thành “bệnh” Chính sách cứ thay đổi xoành xoạch, nên giới trí thức

chẳng biết đâu là cách mạng, đâu là phản động Mớ kiến thức hấp thụ của Tây

phương trở thành vô dụng Triết học Đông, Tây, và ngay cả lý thuyết Mác-xít cũng

chẳng ăn nhằm vì cụ Mác nói một đường mà các lý thuyết gia Trung cộng lại giảng

một nẻo Bị hoang mang, họ chẳng còn biết ai là kẻ thù chính: thực dân Pháp, đế

quốc Mỹ, địa chủ Việt Nam, tư sản mại bản, hay là chính bản thân họ, là trí thức

tiểu tư sản

*

Nhiều đảng viên cũng cảm thấy ai oán trong lòng Họ nghiên cứu chủ nghĩa Mác

và chấp nhận nguyên tắc vô sản chuyên chính vì họ quan niệm nông dân và công

nhân cũng có thể “trị quốc” một cách công bình nhân đạo, vì dù ít học cũng là

những người “phải chăng” Nhưng giờ họ đã nhận thấy nông dân và công nhân

ngay thẳng chẳng có mảy may quyền hành dưới cái chế độ mệnh danh là công

nông chuyên chính Trong các cuộc đấu tố chỉ có bọn lưu manh là có toàn quyền

đánh đập Sau này Đảng giải thích là thành phần không quan trọng, chỉ có lập

trường mới đáng kể Năm 1952 ông Trần Đức Thảo đỗ thạc sĩ triết học ở Paris về

nước phục vụ kháng chiến, nhưng bốn năm sau, trong phong trào Trăm hoa đua nở

(sẽ trình bày ở Chương 17), ông viết: “Tổ chức ở huyện và tỉnh phát triển theo một

thứ chủ nghĩa nông dân lưu manh hoá”

Xem những văn thơ đăng trong Giai phẩm và Nhân văn, xuất bản trong phong trào

Trăm hoa đua nở, chúng ta thấy rõ trí thức trong hàng ngũ kháng chiến hết sức

chán nản đối với đường lối chính sách của Đảng Mặc dầu thiểu số, trí thức đã

đóng góp rất nhiều cho kháng chiến và cho Đảng Đảng vẫn còn cần đến họ, nhưng

càng ngày họ càng bị khinh rẻ

Đảng đã cử hàng nghìn thanh niên sang Nga, sang Tầu và sang Đông Âu để học

tập, nhưng hồi ấy họ chưa thành tài nên Đảng vẫn còn cần những cán bộ và chuyên

viên thuộc thành phần “phong kiến” và đã hấp thụ giáo dục “thực dân” Ông Mao

đã từng tuyên bố là trí thức không giác ngộ chủ nghĩa Mác-xít thì không ích lợi

bằng một cục phân, vì phân còn có thể dùng để bón ruộng Chỉ vì chưa đào tạo

được lớp người mới nên bất đắc dĩ Đảng vẫn phải dùng người cũ trong ít lâu Do

đó Đảng thấy cần phải cải tạo lại tư tưởng cho họ Công cuộc giáo dục trí thức

được cộng sản mệnh danh là “công tác tư tưởng”, một thứ công tác mà cộng sản

coi là quan trọng vào bực nhất Nó là một thứ tâm lý chiến, không phải nhằm vào

địch, mà nhằm đả phá ảnh hưởng tư tưởng địch ăn sâu trong đầu óc trí thức

Theo sát công tác quân sự, kinh tế chính trị và xã hội và ngay cả trong thời kỳ xây

dựng kinh tế xã hội chủ nghĩa, công tác tư tưởng được chia thành nhiều đợt, mỗi

đợt chỉ nhằm tiêu diệt “một kẻ thù” Y hệt ba anh em Horac trong tuồng của

Corneille, giết ba địch thủ mỗi người một lúc, công tác tư tưởng cũng nhằm tiêu

diệt mỗi lần một tư tưởng phi vô sản

*

Trong giai đoạn đầu, 1946-54 (tức là trong thời gian kháng chiến) công tác tư

tưởng nhằm đả phá “ảnh hưởng văn hoá Pháp”, duy tâm, hoài nghi, lãng mạn, cá

nhân chủ nghĩa, nghệ thuật vị nghệ thuật, vân vân

Trong giai đoạn thứ hai (trong Cải cách ruộng đất) công tác tư tưởng nhằm đả phá

quan niệm phong kiến về tư hữu và trật tự xã hội, đạo lý nhà nho, thái độ khinh rẻ

“dân ngu khu đen”, vân vân

Trong giai đoạn thứ ba (sau vụ Trăm hoa đua nở): chống tư tưởng tư sản tự do kinh

doanh, hâm mộ kỹ thuật Tây phương và chính thể đại nghị của Tây phương, luyến

tiếc những “tự do tản mạn” (tự do cá nhân, tự do ngôn luận, tự do đi lại) v v

Trong giai đoạn cuối, từ 1959 trở đi (sau khi sung công hết xí nghiệp tư nhân):

chống tư tưởng “tiểu tư sản” mà trong bản báo cáo đọc trước Đại hội Đảng Lao

động lần thứ ba, ông Trường Chinh đã định nghĩa đại khái như sau:

… “Lập trường bấp bênh, chủ quan, hay lạc quan và bi quan tếu, hẹp hòi, thiển

cận, do dự, bảo thủ, thiếu tinh thần kỷ luật, không tôn trọng kỷ luật lao động,

không tích cực đi vào con đường tập thể, không chịu sống cuộc đời mới, luyến tiếc

lối sản xuất cá thể, không mạnh dạn cải tiến kỹ thuật và tổ chức, không dám tìm cái

mới, sợ nghĩ và sợ hành động, không quyết tâm thu mua lương thực của nhân dân,

thu thuế và thu nợ, không quyết tâm đàn áp phản động hiện hành”

Trong khi đả phá những tư tưởng phản động thì đồng thời Đảng cũng tích cực giáo

dục tư tưởng Mác-xít Công tác giáo dục này cũng chia thành nhiều đợt để đảng

viên và cán bộ quần chúng có thể leo dần lên lâu đài Mác-xít cao chót vót mà

không bị chóng mặt Việc chia công tác tư tưởng thành nhiều đợt có những nguyên

do như sau:

1 Giảng lý thuyết Mác-xít cho một người trong trắng là chuyện rất khó, và một bài

học, một khoá học, có khi một năm cũng không đủ Không khác hình học Euclide,

lý thuyết Mác-xít cũng bắt nguồn từ một định đề rồi từ định đề ấy rút ra một số

định lý và hệ luận, để dẫn tới một kết quả cụ thể Đối với lý thuyết Mác-xít thì định

đề là: Mâu thuẫn nội bộ, và kết luận cụ thể là: đời sống cộng sản là đời sống hợp lý

nhất Học sinh nghiên cứu lý thuyết Mác phải chia thành nhiều lớp, trên, dưới và

tiến tuần tự từ dưới lên trên

*

2 Chủ nghĩa Mác-xít giống hoá học ở một điểm là cả hai đều là khoa học thực

nghiệm, phát xuất từ những nhận xét thực tế rồi giải thích bằng lối suy trắc thuyết

Nếu không ai có thể chỉ đọc sách hoá học mà trở thành một hoá học gia thì cũng

không ai có thể chỉ đọc sách Mác-xít hoặc nghe giảng Mác-xít mà trở thành một

đảng viên cộng sản tốt, hoặc thậm chí thấm nhuần lý thuyết Mác-xít Thực tế hành

động là tối cần vì chỉ có hoạt động thực tế thì chất Mác-xít mới thấm vào cơ thể

của mỗi người Vì vậy nên sau mỗi khoá “công tác tư tưởng”, học sinh nghiên cứu

chủ nghĩa Mác cần phải trải qua một thời kỳ thực tập

3 Cộng sản hình dung những tư tưởng phản động như những vi trùng độc đột nhập

vào cơ thể, và cả hai đều gồm nhiều loại, mỗi loại gây thành một thứ “bệnh” đặc

biệt Những tư tưởng phong kiến, tư sản, tiểu tư sản, và hàng chục tư tưởng “phi vô

sản” khác – thường gọi là “bệnh” – đều có tác hại và cần phải chữa chạy Muốn

chữa cho khỏi bệnh, bác sĩ phải kê nhiều “toa” liên tiếp Liều thuốc “yêu nước”

chẳng hạn có thể dùng để chữa bệnh “văn hoá suy đồi của Pháp”, mà triệu chứng là

hoài nghi, lãng mạn, cá nhân chủ nghĩa, vân vân; còn liều thuốc “giác ngộ xã hội

chủ nghĩa” thì hiện nay đương dùng chữa bệnh “tiểu tư sản”

4 Chủ nghĩa Mác-xít Lê-nin-nít là một thứ thuốc dùng để chữa bệnh, nên in hệt

các thứ thuốc khác nó cũng cần phải “tiêm” rất từ từ Nếu phát tiêm đầu tiên mạnh

quá, hoặc cách ít ngày quá, bệnh nhân có thể “phản ứng” một cách mãnh liệt

Muốn “nhồi” chủ nghĩa Mác-xít thì đại khái cũng phải như vậy; mỗi ngày một ít,

và sau mỗi lần “nhồi” lại phải nghỉ một thời gian

5 Nhưng lý do quan trọng nhất khiến công tác tư tưởng bắt buộc phải chia ra thành

nhiều đợt, đã được ông Trường Chinh chính thức giải thích trong bản báo cáo ông

đọc trước Hội nghị lần thứ ba của Đảng Lao động như sau:

“Công tác chính trị quyết định công tác tư tưởng, và công tác tư tưởng phải phụ

thuộc công tác chính trị Hai công tác kể trên không thể tách rời nhau và nhất là đối

lập với nhau” (Văn học, số 113, tháng 9, 1960)

Ý ông Trường Chinh muốn nói là mỗi lần Đảng thay đổi chính sách là một lần

Đảng phải mở một chiến dịch cải tạo tư tưởng

Tổ chức cải tạo tư tưởng cho toàn dân có thể ví với một trường học khổng lồ mà cả

nước là học trò Chương trình huấn luyện gồm có nhiều đợt mà học sinh cũng chia

thành hai hạng Đảng viên tương đối có nhiều kiến thức chính trị hơn thì học lớp

trên, còn cán bộ không đảng thì học lớp dưới Nhưng trên hay dưới cũng học một

*

môn là chủ nghĩa Mác-xít Vì đảng viên sở trường về chính trị nhiều hơn nên mức

huấn luyện có cao hơn Trong mấy năm gần đây Đảng có soạn hai chương trình

huấn luyện riêng biệt, một cho đảng viên và một cho cán bộ không đảng Ông

Trường Chinh trình bầy mục đích của hai chương trình ấy như sau:

Chương trình cho cán bộ: Mục tiêu của cuộc đấu tranh giáo dục và tư tưởng là sự

hiểu biết mỗi ngày một rộng về ý chí muốn thống nhất quốc gia và tinh thần nhân

dân làm chủ cả nước Phải huấn luyện học viên chống lại mỗi hiện tượng của tư

tưởng tư sản và phê bình tư tưởng tiểu tư sản Cần phải kiên trì gột bỏ mọi tàn tích

tư tưởng phong kiến và những tư tưởng phi vô sản khác

Chương trình đảng viên: Đối với đảng viên thì chương trình huấn luyện nhằm mục

đích tăng cường tư tưởng vô sản bằng cách huấn luyện kỹ càng chủ nghĩa Mác-xít

Lê-nin-nít Phải khuyến khích các đảng viên đấu tranh chống ảnh hưởng tư sản và

tư tưởng tiểu tư sản, và phải tiếp tục tẩy trừ mọi vết tích tư tưởng phong kiến và

những tư tưởng phi vô sản khác (ibid)

Đọc kỹ hai chương trình, một dành riêng cho đảng viên, và một cho cán bộ không

đảng, chúng ta có thể nhận thấy nhiều điểm đặc biệt Tinh thần quốc gia (nguyện

vọng thống nhất quốc gia) nằm trong chương trình công tác tư tưởng cán bộ không

đảng, nhưng loại trừ ra khỏi chương trình dành cho đảng viên, vì đã là đảng viên

cộng sản thì phải đặt sự lãnh đạo của Mosou hoặc của Bắc Kinh lên trên tinh thần

quốc gia Thái độ của mỗi loại đối với những tư tưởng “sai lầm” cũng phải khác

nhau Theo quan niệm cộng sản tư tưởng tiểu tư sản dù sai, nhưng không tác hại

nhiều như tư tưởng tư sản, và “phê bình” là một hình thức nhẹ hơn “đấu tranh”

Những danh từ này đều có nghĩa tương đối

Ý ông Trường Chinh muốn nói, thứ nhất, đảng viên cũng như cán bộ ngoài đảng

phải đấu tranh diệt trừ tư tưởng tiểu tư sản và hai là, trong khi cán bộ ngoài đảng bị

“phê bình” nếu có tư tưởng tiểu tư sản, các đảng viên phải “đấu tranh” chống tư

tưởng tiểu tư sản Một cán bộ ngoài đảng mà để lộ tư tưởng tiểu tư sản thì chỉ bị

phê bình qua loa, mà nếu đảng viên cũng có tư tưởng ấy thì sẽ bị trừng phạt Tóm

lại, Đảng còn dung thứ cho tư tưởng tiểu tư sản hoành hành một phần nào trong

đám cán bộ không đảng, nhưng tuyệt đối quét sạch tư tưởng ấy trong hàng ngũ

đảng viên

*

Chương trình cải tạo tư tưởng chia làm ba đợt Đợt thứ nhất (cho tới 1960) Đảng

làm ngơ tư tưởng tiểu tư sản trong hàng ngũ cán bộ ngoài đảng, và Đảng chỉ phê

bình những đảng viên có tư tưởng ấy Trong đợt thứ hai (mà ông Trường Chinh

trình bày) cán bộ ngoài đảng có tư tưởng tiểu tư sản thì bị phê bình, đảng viên thì

bị đấu tranh Đối với tư tưởng tư sản thì cả hai loại đều bị đấu tranh Đến đợt thứ

ba (để tiến tới trình độ hoàn hảo) cả cán bộ ngoài đảng và đảng viên đều phải đấu

tranh chống cả hai thứ tư tưởng tiểu tư sản và tư sản

Nói chung thì đối với loại tư tưởng nào Đảng cũng có ba thái độ Đầu tiên làm ngơ,

sau là phê bình, và sau nữa là đấu tranh Toàn dân, đảng viên, cán bộ và quần

chúng lần lượt phải bước qua ba giai đoạn kể trên, nhưng kẻ bước trước, người

theo sau

Liều thuốc chích cho đảng viên dĩ nhiên nặng hơn liều chích cho cán bộ ngoài

đảng, nhưng sang giai đoạn sau thì liều thuốc chích cho cán bộ ngoài đảng nặng

thêm, và cho đảng viên lại nặng thêm nữa Như vậy là đảng viên, trí thức ngoài

đảng, nông dân, công nhân, mọi người cứ như leo thang, bước dần lên tình trạng

chí thiện, mà ông Trường Chinh mô tả như sau:

“Mục đích của cuộc cách mạng hiện nay là toàn thể nhân dân và đặc biệt là nhân

dân lao động phải quán triệt tư tưởng xã hội chủ nghĩa, phải gột rửa những nhân

sinh quan và thế giới quan cũ bằng quan điểm Mác-xít Chủ nghĩa Lê-nin-nít sẽ

hướng dẫn nếp sống đạo đức cho cả nước và là cái khung chứa đựng tư tưởng của

toàn thể dân tộc Nó sẽ là nền tảng xây dựng đạo đức cho nhân dân ta (Ibid)

Đoạn văn kể trên chứng tỏ rằng chủ nghĩa Mác-xít là một tôn giáo theo đúng nghĩa

của danh từ “tôn giáo”, một tôn giáo đang đấu tranh để thay thế hết thảy các tôn

giáo khác và không chịu mảy may dung túng chủ nghĩa “vô thần” hoặc “đa thần”

trong đám quần chúng dưới sự kiểm soát của họ

Để đạt tới tình trạng chí thiện này (na ná như Đạo của Lão giáo, hoặc Niết bàn của

Phật giáo) giáo hội Đông phương của Mác-xít giáo đã dùng hai biện pháp thẩm sát

là “Kiểm thảo” và “Chỉnh huấn” mà chúng tôi sẽ trình bầy trong các chương sau

*

Chương 10 – Kiểm thảo

Từ năm 1946 đến năm 1950, Việt cộng thường tổ chức những buổi “phê bình và tự

phê bình” rất bí mật dành riêng cho đảng viên Hồi ấy đảng tự ý giải tán và rút lui

vào bí mật, bề ngoài vẫn có vẻ dân chủ Vì chỉ giới hạn trong một số ít đảng viên,

và trước khi “phê và tự phê” bao giờ cũng điều tra cặn kẽ, nên kết quả khả quan

Nhiều khi đảng viên bị “phê” thành thật nhận lỗi, không cần đến sự “bồi dưỡng”

của tập thể

Nhưng từ năm 1950 trở đi, sau khi liên lạc trực tiếp với Trung Quốc, Việt cộng

thường tổ chức những buổi kiểm thảo cho cả đảng viên lẫn cán bộ ngoài đảng

Phương pháp này từ Hoa Nam chứ không phải từ Bắc Kinh tràn sang Việt Nam và

“khốc liệt” hơn phương pháp “phê và tự phê” nhiều lần Người bị “phê” khoanh

tay đứng trước hội nghị trong khi mỗi người lần lượt đứng lên nêu khuyết điểm của

anh ta Mọi người đã biên sẵn những khuyết điểm nhận thấy nơi anh và giở sổ ra

đọc Sau đó hội nghị phân tách ra và suy luận để đạt tới kết luận là anh chàng bị

“phê” quả có những tư tưởng phản động rồi dùng “áp lực tập thể” bắt anh ta phải

thú nhận khuyết điểm đã nêu ra

Kiểm thảo thường áp dụng một số chiến thuật rất đặc biệt mà nhân dân đặt tên như

sau:

1 Chụp mũ: nghĩa là dùng áp lực hoặc đe doạ bắt buộc người bị “phê” phải nhận

những tội lỗi mà anh ta không hề phạm, và anh ta không được phép tự bào chữa

Không khác gì một người không muốn đội mũ mà người khác cứ cầm mũ chụp đại

lên đầu

2 Truy kích: nghĩa là chất vấn người bị phê theo kiểu công an lấy cung một người

bị can, càng chối càng hỏi vặn, không để cho thoát Danh từ truy kích gợi ý nghĩa

đuổi bắt một tư tưởng phản động như săn một thú dữ, hoặc đuổi bắt một tên sát

nhân Đôi khi cuộc kiểm thảo kéo dài đến mấy ngày liền vì đương sự “ngoan cố”

không chịu nhận lỗi

3 Suy luận xốt xí: nghĩa là căn cứ vào một hiện tượng rất nhỏ mọn rồi cứ suy luận

dần dần để kết thúc là người bị phê quả là một tên phản động lợi hại Sau đây là

một số tỷ dụ của lối suy luận xốt xí do một hiệu trưởng trường trung học kể lại

*

Trong một buổi kiểm thảo do học sinh tổ chức, một giáo sư bị nêu “hiện tượng” là

đã cho một học sinh một điểm quá cao Bản kết án vị giáo sư phạm tội đại khái như

sau:

Hiện tượng: Anh chấm bài của anh X và cho anh ấy một điểm quá cao

Suy luận: (1) Anh tâng bốc anh X để cốt ý gây chia rẽ giữa anh X và các học sinh

khác trong lớp; (2) học sinh đã chia rẽ thì chỉ có là cãi lộn, không chịu học hành;

(3) vì không lo học nên trình độ kém; (4) trình độ học sinh kém thì phụ huynh học

sinh không bằng lòng; (5) họ sẽ bảo giáo dục dưới chế độ cụ Hồ không bằng giáo

dục thời Pháp thuộc; (6) và họ sẽ cho rằng chế độ thực dân tốt hơn chế độ dân chủ

cộng hoà, (7) khi anh cho anh X một điểm quá cao, anh có dụng ý làm tay sai cho

thực dân Pháp

Kết luận: Anh là tay sai đắc lực của thực dân Pháp và của đế quốc Mỹ

Những cuộc xỉ vả thầy giáo như vậy có thể nói là thường xuyên và không mấy

thoát khỏi Vì vậy nên hồi năm 1950-51 vô số giáo sư hậu phương chạy vào thành

4 Đao to búa lớn: nghĩa là dùng những chữ rất thậm tệ và đôi khi rất tục tĩu để xỉ

vả người bị phê, lấy cớ là để tiêu từ những tư tưởng phản động nằm sâu trong đầu

óc anh ta Câu chuyện sau đây là một điển hình

Một cơ quan chính quyền mở cuộc kiểm thảo trong nhà một nông dân và hò hét om

sòm Bà chủ nhà thấy nhiều người to tiếng vội vã chạy vào, thấy một người lặng

yên khoanh tay trong khi nhiều người khác đỏ mặt tía tai xỉ vả thậm tệ Bà sợ họ có

thể đánh nhau và không khéo xẩy ra án mạng nên bà ta ôn tồn can: “Xin các ông

bớt giận làm lành, ai mà chả có điều không hay không phải Cùng là đồng bào với

nhau và cùng làm một sở cả, xin các ông chín bỏ làm mười cho nó vui vẻ cả!” Bà

chủ nhà có ngờ đâu đấy chỉ là một cuộc kiểm thảo hàng tuần mà luân phiên mỗi

người phải phê bình và để người khác phê bình mình

Cuộc đời thân ái, đề huề với anh em cùng sở trong suốt một tuần rồi lại một lần

mắng mỏ nhau thậm tệ mang lại cho nhiều người cảm tưởng sống một lúc hai cuộc

đời đại khái giống nhân vật trong phim kinh dị “Bác sĩ Jerkins và ông Hyde”

*

5 Khóc đám ma: Ngay từ hồi đầu đã có lệ người bị kiểm thảo rơm rớm nước mắt

để tỏ cho hội nghị biết là nhờ sự phê bình của tập thể mà mình đã giác ngộ tội lỗi

và vô cùng ân hận Nhưng đôi khi, thường xảy ra trong đám học sinh, có người đã

bộc lộ rồi nhưng cũng có mặt để “viện trợ” anh em bằng cách khóc nức nở, phần

đông họ là những thanh niên mới “ngộ đạo” muốn truyền “đạo” cho kẻ khác để

“cứu nhân độ thế” Họ có cảm tưởng là sứ mạng trên thế gian sẽ không thành, nếu

họ không cải hoán được một người theo chân lý Mác-xít Vì vậy nên họ rán sức

làm cho những người phạm khuyết điểm phải đấm ngực xưng tội và phải chấp

nhận lời dạy của Bác Mao và Bác Hồ Có lúc họ vừa khóc nức nở, vừa than thân

trách phận là nhiệm vụ Đảng đã giao phó mà làm không thành Họ tiếc là Đảng đã

tận tình giáo huấn mà nhiều người cứ như “nước đổ đầu vịt” Họ khóc một cách

thiết tha vì hơi một chút là oà ra khóc vì tinh thần họ lúc nào cũng quá căng thẳng

Có lẽ thiếu thốn về sinh lý và học tập chính trị suốt ngày đêm đã khiến những

thanh niên mới lớn lên dễ dàng xúc động và cuồng tín đến tột bực Sự thực đã có

nhiều người điên thực Ở trường chính trị quân sự Việt Bắc, chỉ riêng một khoá

1952 đã có đến tám học viên hoá điên Ngay bà Phạm Văn Đồng, mới hơn 20 tuổi

và bị kẹt ở khu Năm trong mấy năm, hồi ông Đồng được triệu lên Việt Bắc làm thủ

tướng, cũng đã bị điên thực sự

Lúc đầu thì hoạ hoằn mới có người khóc, nhưng về sau khóc trở thành thông lệ của

mọi cuộc kiểm thảo Có người nói là Đảng có phép mầu nhiệm làm người lớn trở

thành con nít trở lại Sau cùng “khóc tập đoàn” trở thành một phương tiện – một áp

lực tập thể – để thúc đẩy người bị kiểm thảo mau mau bộc lộ Có một lần nguyên

cả một lớp học trường Nguyễn Thượng Hiền kéo đến đông đủ để “viện trợ” một

học sinh viết bản kiểm thảo, và vừa vào đến ngõ họ đã bắt đầu khóc “hu hu” từ

ngoài vào, khiến chủ nhà hoảng hốt tưởng có chú học sinh nào tản cư chết trong

nhà mình Khóc theo lối “viếng đám tang” như vậy thực ra chẳng có hiệu quả chút

nào và trông thấy không thể nhịn cười được; nhưng không ai dám cười trước mặt

những người khóc vì trông thấy dáng điệu uy nghi của họ, mọi người đều biết là họ

đương “hành lễ” theo một tập tục mới của họ Cười trước mặt họ, có thể coi là

“báng đạo” của họ Mà cũng vì không ai dám cười, nên thông lệ “khóc” kéo dài

trong luôn mấy năm từ 1951 đến 1953

Có hai giả thuyết về vấn đề phát sinh ra phương pháp kiểm thảo Có người cho

kiểm thảo là một hình thức sai lạc của Chỉnh huấn, hồi ấy đã áp dụng ở Bắc Kinh

nhưng chưa phổ biến xuống Hoa Nam Theo phương pháp của ông Mao thì mọi

*

chính sách mới đều phải phổ biến từ từ, theo kiểu vết dầu loang Như vậy có hơi

chậm chạp nhưng lúc nào Đảng cũng nắm vững tình hình và phương pháp áp dụng

có thể đồng đều cho cả nước Vì vậy nên có người cho rằng trong khi phương pháp

kỳ diệu của ông Mao chưa xuống đến Hoa Nam thì đã có cán bộ ở Hoa Nam chỉ

nghe nói đại khái đã hăng hái muốn áp dụng ngay nên phát sinh ra phong trào kiểm

thảo Lại có thuyết nói rằng kiểm thảo đích thực phát xuất ở Hoa Nam và đã được

thịnh hành ở Hồ Nam hồi ông Mao mới dấy nghiệp ở đấy Rồi từ Hoa Nam,

phương pháp kiếm thảo tràn qua Bắc Việt, với hình thức còn đang thô sơ và ấu trĩ,

trong khi ở Bắc Kinh, Trung cộng đã phát triển một hình thức mới, tinh vi gấp bội

và đã được tu sửa trong gần hai mươi năm ở Diên An

Kể ra thì chẳng biết giả thuyết nào đúng, nhưng có thể là trong khi nóng lòng chờ

đợi phương pháp tinh vi ở Bắc Kinh, một số cựu cán bộ ở Hoa Nam đã tạm thời áp

dụng phương pháp cổ điển mà họ đã kinh nghiệm từ ba mươi năm về trước Kiểm

thảo và chỉnh huấn thực ra chỉ khác nhau về phương diện kỹ thuật và sự khác biệt

giữa hai phương pháp mới và cũ, chứng tỏ Trung cộng đã tiến bộ rất nhiều về tâm

lý nhân dân trong vòng ba mươi năm Họ tiến bộ nhanh một phần cũng tại họ được

thừa hưởng một nền văn hoá sáng láng của tổ tông đã để lại

Nhưng mặc dầu không biết giả thuyết nào đúng và mặc dầu có nhiều khuyết điểm,

mọi người đều phải công nhận phong trào kiểm thảo đã thay đổi rất nhiều tính cách

của người Việt, trước kia niềm nở, cởi mở bao nhiêu thì bây giờ kín đáo, dè dặt

bấy nhiêu Gặp nhau ở quán cơm hay ở nhà ăn công cộng, mọi người cứ cúi mặt

xuống, và nếu gặp nhau ngoài đường, chỉ liếc mắt mỉm cười Có quan điểm cho

rằng người Việt bây giờ “phớt hơn cả người Anh” và “kín đáo hơn người Nhật”

Sự thực thì không khác người Anh và người Nhật, người Việt đã trở thành dân

“đảo quốc”, nhưng với ý nghĩa là mỗi người tự coi mình như một đòn đảo, sống

riêng trong “hòn đảo” của mình, không liên hệ với những “hòn đảo” chung quanh,

tức là bạn bè, hàng xóm láng giềng Người nào cũng chỉ sống với nội tâm và chỉ

giao thiệp với người khác trong trường hợp bất đắc dĩ Mỗi người, ngay cả cán bộ

cao cấp, đều phải kín đáo sắp xếp thân thuộc, bạn hữu, đồng nghiệp thành hai loại:

loại có thể tâm sự được vì dò dẫm trong một thời gian thấy họ không mang những

ý kiến không chính thống của mình hót với người khác, và một loại cần phải coi

chừng Trong trường hợp bắt buộc phải phát biểu ý kiến trước công chúng thì

phương pháp an toàn nhất là cứ nói y hệt như Đảng mới nói trong những số báo

*

mới nhất Chính vì vậy mà mặc dầu ai nấy đều túng thiếu, báo chí của Đảng vẫn

bán chạy như tôm tươi và cũng vì vậy mà ai nấy bận bịu suốt ngày, tối đến vẫn

phải chịu khó đi họp, không dám sót một buổi Hồi ấy mọi người cho rằng “bỏ một

buổi họp là đủ lạc hậu”, nghĩa là có thể ăn nói sai với chính sách mới nhất của

Đảng

Phải thành thực công nhận là ăn cơm nắm, muối vừng, không khổ, mà chỉ khổ nhất

là phải phân chia bà con, bạn bè thành hai loại riêng biệt, phải nghiên cứu báo chí

của Đảng viết theo lối “chách chách vào rừng” (lời ông Hồ phê bình văn chương

cộng sản) và phải năng đi họp nghe thảo luận chính trị rức đầu rức óc, mà vẫn

không hiểu cán bộ nói lảm nhảm những gì

Chương 11 – Chỉnh huấn

Người đầu tiên muốn mang phương pháp chỉnh huấn của Trung cộng áp dụng tại

Việt Nam là thiếu tướng Nguyễn Sơn, hồi 1948, làm khu trưởng khu 5 (từ Thanh

Hoá đến Thừa Thiên) Trong khoảng hai mươi năm về trước, Nguyễn Sơn là cán

bộ quân sự cao cấp của Hồng quân Trung Hoa Ông là người tính khí rất đặc biệt

và đã sống một cuộc đời vô cùng gian lao Nhờ vậy mà ông đã được Trung cộng

suy tôn là “anh hùng dân tộc” của Trung quốc và suýt nữa ông đã trở thành Tito

của Việt Nam Nhắc đến nhân vật kỳ lạ này, chúng tôi tưởng nên nói qua về đời

sống rất “Từ Hải” của ông ta

Nguyễn Sơn, tên thật là Vũ Văn Bác, sinh tại làng Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm, tỉnh

Bắc Ninh, nhưng ở bên Tầu ông lấy tên là Hồng Thuỷ Con một nhà nho có tham

gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, ông được vào học trường Sư phạm Hà Nội

và đang học dở, năm 1925, ông tham gia phong trào bãi khoá năm 1925 Bị mật

thám tầm nã, ông trốn sang Tàu và được thu nhận vào Trường Chính trị Quân sự

Trung ương tại Hoàng Phố Vừa tốt nghiệp xong thì xảy ra vụ Quảng Châu công

xã Ông là người Việt Nam duy nhất tham gia phong trào này và từ ngày ấy trở

thành đảng viên Đảng Cộng sản Trung Hoa Ông được nổi tiếng về tài lãnh đạo

quân sự trong cuộc Vạn lý trường chinh (1934 – 36) và sau đó, ông được bổ nhiệm

là tùy tướng cho Bành Đức Hoài, chỉ huy trưởng Đệ Bát Lộ Quân của Trung cộng

Nguyễn Sơn là một trong bảy tướng còn sống sót của Quảng Châu công xã và một

*

trong mười tám tướng còn lại của Vạn lý trường chinh Vì vậy nên năm 1949, sau

khi Trung cộng toàn thắng, ông được tuyên dương là “anh hùng dân tộc” của

Trung Quốc

Cuối năm 1945, Nguyễn Sơn còn đang ở Diên An thì một hôm, ông gặp một ký giả

người Canada tới đấy, sau khi nhé qua Hà Nội Người này báo tin là Việt Nam đã

tuyên bố độc lập, nhưng vì Pháp đang tấn công, âm mưu chiếm lại, nên toàn quốc

đương có phong trào kháng chiến chống Pháp Nhà báo Canada cũng thuật chuyện

có gặp vị chủ tịch của Chính phủ lâm thời, một ông già biết nói tiếng Anh tên là

Hồ Chí Minh Đoán chắc Hồ Chí Minh là ông Nguyễn Ái Quốc, Nguyễn Sơn bèn

xin các lãnh tụ Trung cộng cho phép hồi hương giúp đất nước mình chống Pháp

Ông Mao Trạch Đông khuyên Nguyễn Sơn nên gắn liền với sự thành bại của cách

mệnh Trung Hoa Nhưng vì Sơn cứ nằng nặc đòi về nên cuối cùng các lãnh tụ

Trung cộng cũng chấp thuận cho về Họ làm giấy tờ chứng nhận Nguyễn Sơn và cả

Nguyễn Khánh Toàn là nhân viên phái đoàn Trung cộng từ Diên An xuống Trùng

Khánh để điều đình với Chính phủ Trung Hoa Dân quốc, rồi nhân dịp trốn xuống

Hoa Nam, về Việt Nam

Vì quyết tâm bỏ hàng ngũ Trung cộng để về nước kháng chiến giành độc lập, nên

ngay từ khi ra về Nguyễn Sơn đã bị Trung cộng phê bình là nặng về tinh thần quốc

gia, nhẹ về tinh thần quốc tế Có lẽ ông Hồ Chí Minh cũng phê bình Nguyễn Sơn

như vậy nên đầu năm 1946, khi Nguyễn Sơn về tới Hà Nội, ông Hồ không thể tiếp

và các lãnh tụ Việt cộng khác cũng tỏ vẻ lạnh nhạt Nhưng vì Pháp tấn công mỗi

ngày một mạnh ở miền Nam và một mặt khác, vì cộng sản ở tỉnh Quảng Ngãi bất

chấp lệnh trên cứ giết tróc bừa bãi, nên ông Hồ phái Sơn vào khu Năm (miền Nam

Trung Việt) với nhiệm vụ đình chỉ cuộc chém giết lung tung và điều khiển công

cuộc kháng chiến chống Pháp Sau đó ít lâu, Sơn được đổi ra khu Bốn (miền Bắc

Trung Việt) làm “khu phó” phụ trách huấn luyện quân đội Chẳng bao lâu, khu

trưởng là Thiết Hùng bị mất chức vì liên can vào một vụ buôn thuốc phiện lậu nên

Nguyễn Sơn được cử thay thế Vì có hai mươi năm kinh nghiệm hành quân, nên

Nguyễn Sơn được quân đội khu Bốn hết sức mến phục Đồng thời vì có tâm hồn

nghệ sĩ và tận tâm giúp đỡ văn nghệ sĩ, nên Nguyễn Sơn cũng được giới văn nghệ

hết sức hâm mộ Nói chung vì có thành tâm yêu nước và có thực tài, rộng rãi và

thân mến mọi người, nên Nguyễn Sơn được mọi người quý trọng Năm 1948, ông

Hồ phong Võ Nguyên Giáp làm đại tướng và Nguyễn Sơn là thiếu tướng, khiến

*

Sơn khó chịu, vì Sơn vẫn chê Giáp “i tờ” về quân sự Sự thực thì Giáp chỉ là một

sinh viên trường Luật, được huấn luyện qua loa về chiến tranh du kích trong một

khoá do quân đội Mỹ mở ở Tĩnh Tây, hồi Thế chiến thứ hai Giáp được địa vị cao

chỉ vì Giáp được ông Hồ tin yêu, không phải vì Giáp có thực tài về quân sự

Tuy nhiên mối bất hoà lớn giữa Nguyễn Sơn và các lãnh tụ Việt cộng không phải

là vấn đề kèn cựa địa vị, mà là vấn đề bất đồng ý kiến đối với chính sách yêu cầu

Trung cộng viện trợ Nguyễn Sơn hết sức phản đối việc yêu cầu Trung cộng viện

trợ vì Sơn cho rằng hễ nhận viện trợ của Trung cộng thì sẽ mất hết chủ quyền Sơn

viện lẽ rằng hồi chiến tranh chống Nhật, ông Mao không thèm yêu cầu Nga viện

trợ và để mặc Nga tiếp tế cho Tưởng Giới Thạch Theo Sơn thì nên tự lực kháng

chiến chống Pháp, đánh Pháp bằng vũ khí thu được của Pháp, tuy gian lao hơn

nhưng không bị phụ thuộc vào bất cứ một ngoại bang nào Sau một cuộc thảo luận

to tiếng với ông Hồ, Sơn bực mình nhắm phía bắc, đi thẳng sang Trung Quốc Vì

được tôn là “anh hùng dân tộc” của Trung Quốc nên từ Lạng Sơn đến Bắc Kinh, đi

qua tỉnh nào, Sơn cũng được đón tiếp trọng thể Nhưng ông Hồ đã đánh điện sang

Bắc Kinh, báo cáo với ông Mao là Sơn vô kỷ luật, và đồng thời Võ Nguyên Giáp

cũng bắt toàn thể quân đội Việt Minh phải học tập một tài liệu đặc biệt, trong đó tả

Sơn là một cán bộ “điển hình xấu” Vì bị ông Hồ báo cáo lên tới Bắc Kinh, Sơn

phải đi chỉnh huấn ngay tức khắc Sau khi chỉnh huấn, Sơn tình nguyện đi học đại

học quân sự ở Nam Kinh, do chuyên viên Nga dạy về chiến thuật quân sự hiện đại

Năm 1956, Sơn bị ung thư dạ dày và khi biết mình sắp chết, xin phép mang vợ con

về Việt Nam Hai ngày sau khi về tới Hà Nội thì Sơn chết, và Võ Nguyên Giáp

phải đi đưa đám Những người đã từng quen biết Sơn đều công nhận ông có tinh

thần quốc gia mặc dầu suốt đời tranh đấu trong hàng ngũ cộng sản Nếu không chết

sớm, Nguyễn Sơn có thể là một Tito Việt Nam

Hồi còn làm khu trưởng khu Bốn, Sơn có viết và xuất bản mấy cuốn sách nhỏ, nói

về chỉnh quân, chỉnh phong và chỉnh đảng Chỉnh nghĩa là chỉnh đốn tư tưởng và

tác phong Chỉnh quân dành riêng cho quân đội; Chỉnh đảng dành riêng cho đảng

viên và chỉnh phong dành cho cán bộ ngoài đảng Nhưng vì hồi ấy Trường Chinh

và Võ Nguyên Giáp ghét Nguyễn Sơn nên đã không chịu nghe theo Họ chỉ bắt

chước những nét đại cương để lập nên phong trào Rèn cán chỉnh cơ (Rèn luyện cán

bộ và Chỉnh đốn cơ quan) Mãi sau này, sau khi Nguyễn Sơn đã sang Tầu, và cố

vấn Tầu sang Bắc Việt bày vẽ, Việt cộng mới chịu áp dụng phương pháp “cải tạo

*

tư tưởng” theo kiểu Trung cộng nhưng bao gồm cả chỉnh phong và chỉnh đảng

dưới hình thức mới, gọi là Chỉnh huấn, nghĩa là cán bộ và đảng viên đều học chung

một khoá, mặc dầu có những bài chỉ giảng riêng cho đảng viên

Người ngoài cuộc thường hay nói đến danh từ “tẩy não” và thường không biết có

nhiều loại “tẩy não” khác nhau, nặng nhẹ tuỳ theo thành phần của đương sự Hình

thức nặng nhất là “quản huấn” dành riêng cho “địa chủ ngoan cố”, hình thức vừa

vừa, gọi là “cải tạo” dành cho tù binh ngoại quốc Các hình thức này đều nặng về

khủng bố tinh thần, và nhẹ về thuyết phục Chỉnh huấn thì trái lại, nặng về thuyết

phục và tương đối nhẹ về khủng bố, vì mục đích chính của chỉnh huấn là “thêm

bạn bớt thù” Với phương pháp chỉnh huấn, cộng sản mưu đồ cải tạo tư tưởng và

tác phong của cán bộ với dụng tâm lôi kéo những phần tử còn hi vọng lôi kéo

được

Chỉnh huấn bắt đầu trở thành “quốc sách” năm 1949, sau khu Trung cộng thành lập

chế độ Dân chủ Nhân dân Theo thường lệ, từ ngày ấy trở đi, mỗi lần cộng sản thay

đổi đường lối là một lần tất cả cán bộ chính quyền và đảng viên, từ bộ trưởng

xuống để thư ký hạng bét, phải đi chỉnh huấn để học tập chính sách mới của Đảng

Như Trường Chinh đã nói rõ: “Mỗi công tác tư tưởng đều nhằm một mục tiêu

chính trị” Như vậy nghĩa là chỉnh huấn nhằm sửa soạn tinh thần cán bộ trước khi

thực hiện một chính sách mới, để đến khi thực hiện, cán bộ không phản ứng và mọi

việc được êm đềm Nói chung thì chiến lược chỉnh huấn không khác một cuộc hoà

nhạc, nhạc trưởng là Đảng còn các nhạc công là đảng viên và cán bộ Y hệt các

nhạc công phải theo sát điệu bộ của nhạc trưởng, các cán bộ công tác cũng phải

theo sát đường lối của Đảng để hoạt động cho đúng nhịp Những cán bộ khác

không có trách nhiệm trực tiếp, cũng phải có thái độ lịch sự của thính giả, nghĩa là

yên lặng ngồi nghe, không được la ó, chỉ trích

Thực hiện một đường lối mới là một việc phức tạp, khó khăn, nhất là ở các nước

chậm tiến, vì trình độ văn hoá và giác ngộ chính trị không đồng đều, nên thường có

những phản ứng khác nhau, tuỳ theo trường hợp, hoàn cảnh và địa phương Vì vậy

nên cộng sản bao giờ cũng nhắc nhở cán bộ nên hết sức linh động Linh động nghĩa

là không được áp dụng chính sách một cách máy móc cứng rắn, mà trái lại phải

biết dò trước đón sau, tuỳ cơ ứng biến Vì cần phải linh động, nên Đảng không thể

*

gò ép, áp dụng một thứ kỷ luật quân sự đối với cán bộ phụ trách Trái lại, Đảng áp

dụng một chính sách tự nguyện tự giác, coi nhiệm vụ Đảng giao phó như một

nhiệm vụ thiêng liêng Muốn gây cho cán bộ một tinh thần như vậy, Đảng phải

giảng giải cho cán bộ thấy rõ sự cần thiết và tầm quan trọng của công tác họ phụ

trách Cán bộ phải tuyệt đối tin tưởng ở sự đúng đắn của chính sách và ở tài năng

của giới lãnh đạo Đảng tổ chức chỉnh huấn cốt để thuyết phục cán bộ và đảng

viên, làm cho họ đinh ninh rằng chính sách của Đảng hoàn toàn đúng và bao giờ

cũng đúng Đôi khi Đảng cũng phải thú nhận một vài sai lầm, nhưng mặc dù sai

lầm Đảng cũng cố gắng chứng minh rằng chủ nghĩa Mác Lê vẫn đúng và bao giờ

cũng đúng Chỉnh huấn còn nhằm mục đích giải thích cho cán bộ thấy rõ thay đổi

đường lối là sự rất cần thiết Đảng lý luận rằng nếu không thay đổi, cách mạng sẽ

thất bại, và thực dân đế quốc sẽ trở lại

Nhưng có nhiều cán bộ, tuy vẫn thiết tha muốn học, nhưng không thể chấp nhận lối

giải thích của Đảng, vì trước đây không bao lâu, cũng một sự việc ấy, mà Đảng đã

giải thích một cách hoàn toàn khác và đề ra một chính sách khác hẳn Tỷ dụ, hồi

cách mạng mới bùng nổ, Đảng hứa rằng chính quyền sẽ do bốn giai cấp lãnh đạo:

là công, nông, tiểu tư sản và địa chủ yêu nước; và sau cùng Đảng lại nói chỉ có

công, nông mới đủ tư cách nắm chính quyền, còn các thành phần khác đều là phản

động hoặc không đủ khả năng

Vì Đảng cứ đưa ra rồi lại dìm đi những lời tuyên bố về đường lối chính sách, và

thỉnh thoảng lại thay đổi nội dung những danh từ thường dùng, nên nhiều cán bộ

đâm ra thắc mắc, nghi ngờ sự thành thực của đảng Vì vậy nên mỗi lần đảng giải

thích một chính sách mới, cán bộ vẫn ngờ rằng đấy chưa phải là lời giải thích cuối

cùng Khi có một cán bộ đi dự chỉnh huấn mà tỏ vẻ thắc mắc về chính sách của

Đảng thì Đảng thấy cần phải “đả thông tư tưởng” cho họ Đấy là nhiệm vụ thứ hai

của chỉnh huấn

Y hệt một người thợ thông ống nước, việc đầu tiên của Đảng là phải tìm xem cán

bộ “tắc” ở chỗ nào Muốn biết chỗ “tắc” đảng khuyến khích cán bộ thành thật nói

lên những thắc mắc, thành thật phê bình chính sách của Đảng Học viên các lớp

chỉnh huấn được phép nói “toạc” tất cả những khổ tâm từ lâu nay vẫn ủ ấp trong

lòng Đảng trịnh trọng tuyên bố sẽ hoàn toàn tha thứ và nhất thiết không mượn cớ

để trừng trị Sau khi mọi người phơi bày hết thảy mọi thắc mắc, ban giáo uỷ mới

*

lần lượt trả lời từng điểm mà học viên đã nêu ra, không khác thủ tướng một nước

tự do ra trước nghị viện trả lời những câu chỉ trích của phe đối lập Không khí

trong lớp chỉnh huấn khác hẳn không khí hàng ngày ở ngoài đời, vì chỉ có trong

lớp chỉnh huấn mỗi người mới được tự do phê bình chính sách và hành động của

Đảng và chính phủ Đảng cho phép cán bộ và đảng viên nói lên những thắc mắc

của họ để Đảng biết chỗ mà “đả thông”, hòng cứu vớt những linh hồn còn có thể

cứu vớt được Sự thực thì có nhiều “linh hồn” mà Đảng đã coi là hoàn toàn không

thể cứu vớt được, nên Đảng không gọi đi chỉnh huấn Đấy là những người mà

Đảng đã quy là “kẻ thù” mặc dầu trước đó mấy năm, Đảng còn coi là “bạn” Vì

vậy, nên người nào nhận được giấy gọi đi chỉnh huấn cũng đều vui mừng, vì họ

cảm thấy họ còn được coi là “bạn” Họ hiểu rằng, nếu họ “chỉnh huấn thành công”

thì họ sẽ được tiếp tục coi là bạn trong một thời gian nữa, ít nhất cũng tới kỳ chỉnh

huấn sau

Để độc giả có ý niệm rõ ràng hơn về chính sách chỉnh huấn, chúng tôi xin lược

thuật cuộc chỉnh huấn năm 1953 Mục đích cuộc chỉnh huấn này là sửa soạn tinh

thần cán bộ để đón tiếp chiến dịch Cải cách ruộng đất năm 1954 – 56

Tổ chức một khoá chỉnh huấn

I Phân chia học viên

Những người được tham gia chỉnh huấn đều là “bạn”: đảng viên, cán bộ và một số

“nhân sĩ tiến bộ” Tất cả đều học một chương trình, nhưng tuỳ theo cấp bực công

vụ và tuỳ theo trình độ hiểu biết chính trị, họ được chia thành nhiều loại

1 Đảng viên cao cấp, cán bộ trung ương và một số nhân sĩ quan trọng, lên Việt

Bắc học Địa điểm dạy gần nơi chính phủ trung ương để ông Hồ và ông Trường

Chinh có thể thân hành đến dạy

2 Đảng viên, cán bộ cấp giữa và một số nhân sĩ địa phương, học tại khu, do khu uỷ

phụ trách giảng dạy

3 Đảng viên và cán bộ cấp dưới học ở tỉnh, do tỉnh uỷ giảng dạy

4 Công nhân và nhân viên cấp dưới học ngay tại chỗ Đảng cử một phái đoàn tới

dạy ngoài giờ làm việc, buổi chiều hoặc buổi tối

Vì tất cả mỗi cấp bậc đều phải đi học, nên chỉnh huấn phải chia thành nhiều đợt

*

liên tiếp để mọi người có thể lần lượt nghỉ việc đi học Mỗi đợt một phần ba nhân

viên đi học, trong khi hai phần ba ở lại đảm bảo phần việc của họ Sau khi nhóm

thứ nhất chỉnh huấn xong, thì đến lượt nhóm thứ nhì lên đường và cuối cùng là

nhóm thứ ba Mỗi khoá chỉnh huấn kéo dài trong ba tháng, công việc bố trí phòng

ốc và thu xếp chỗ ăn ở hết chừng một tháng nữa Như vậy là ít nhất cũng phải trọn

một năm mới thực hiện xong một chiến dịch chỉnh huấn, nhưng sự thực thì phải

mất 18 tháng, vì trước hết còn phải chờ một số cán bộ cao cấp đi chỉnh huấn trước

rồi về mới dạy học viên khoá đầu

II Tổ chức về phương diện vật chất

Địa điểm chỉnh huấn bao giờ cũng đặt sâu trong chiến khu ở những nơi rất hẻo

lánh Học viên tạm trú trong nhà nhân dân địa phương, còn giảng đường thì do học

viên xây cất lấy, sán gỗ và tre nứa trốn trong rừng Chủ nhật, học viên phải vào

rừng đốn củi cho nhà bếp nấu cơm Công tác lao động nằm trong chương trình

huấn luyện vì Đảng muốn trí thức phải lao động để hiểu rõ hơn về đời sống của

nhân dân lao động Mỗi người đi dự chỉnh huấn phải mang theo quần áo, chăn

mùng, một cái bát, một đôi đũa, và một số tiền tương đương với giá một trăm cân

gạo Số tiền này để chi mọi khoản trong thời gian ba tháng học tập, tính như sau:

Tiền ăn 75 cân (mỗi tháng 25 cân), tính mỗi người ăn hết 15 cân gạo, còn mắm

muối hết 10 cân Số tiền tương đương với 25 cân còn lại tính vào phí tổn giấy bút,

dầu đèn, và tài liệu quay bằng rô-nê-ô

Học viên chia thành từng tổ, mỗi tổ ba người: tổ trưởng là một đảng viên có trách

nhiệm điều tra và kiểm soát hai tổ viên khác không đảng Mỗi tổ ở nhờ một gia

đình nông dân và mỗi ngày hai lần cử một tổ viên đến ban “cấp dưỡng” (nhà bếp)

lĩnh thức ăn do các “anh nuôi” (đầu bếp) cấp phát Mỗi lần đi mang theo một cái rổ

và một cái nồi đất mượn của chủ nhà, rổ để đựng cơm và nồi để đựng canh Cơm

nấu bằng gạo “mậu dịch” để lâu trong kho nên thường mốc, và thức ăn là rau nấu

với muối Mỗi tuần lễ được ăn thịt một lần nhưng thịt cắt thành từng miếng nhỏ

nấu lẫn với rau Thịt hiếm đến nỗi người phụ trách lĩnh cơm thường phải vớt ra

chia từng miếng cho đều để khỏi hơn thiệt Những người có tiền mang theo cũng

bắt buộc phải ăn uống như vậy vì trước khi tới trại, đảng uỷ đã ra lệnh cấm dân địa

phương không được mua bán thức ăn cho các học viên Chỉ trong trường hợp thiếu

*

sức khoẻ mới được phép mua thêm một vài quả trứng hoặc vài miếng thịt để tẩm

bổ Đơn phải gửi qua tổ trưởng đưa lên đảng uỷ

Học viên không được phép ra khỏi một khu vực nhất định, không được liên lạc với

xã hội bên ngoài; được phép viết thư về nhà (qua kiểm duyệt), nhưng không được

nhận thư ở ngoài gửi đến Tất cả thư từ gửi đến đều bị giữ lại, chờ khi nào mãn

khoá mới được nhận, vì đảng muốn mọi người yên tâm học tập, không bận tâm đến

công việc gia đình Có trường hợp một bác sĩ (Trịnh Đình Cung) chỉnh huấn xong,

mới nhận được thư báo vợ chết, từ hai tháng trước

Kỷ luật trong trại chỉnh huấn cũng đại khái như trong trại lính Sáng dậy từ 6 giờ,

tập thể thao nửa giờ Học từ 7 đến 11 giờ Về nhà ăn cơm và nghỉ từ 11 giờ đến 1

giờ, rồi lại học từ 1 giờ đến 5 giờ, ăn cơm tối và làm bài vở từ 7 đến 10 giờ tối

Mười lăm phút trước khi đi ngủ dành cho “hội thảo” tức là trong tổ kiểm thảo lẫn

nhau qua loa về hành vi trong ngày Chủ nhật ra suối tắm và cộng tác lao động như

vào rừng kiếm củi cho nhà bếp, hoặc đào hầm trú ẩn để tránh máy bay Tối thứ

Bẩy có biểu diễn văn nghệ do học viên trình bày Trong một khoá được xem chiếu

bóng một lần, phim Nga hoặc phim Tầu

III Phương pháp giảng dạy

Mỗi khoá chỉnh huấn gồm một số bài sắp xếp như thế nào đó để tuần tự đưa học

viên đến một mục đích nhất định Mỗi bài phải học chừng nửa tháng, mất tất cả

chừng 150 giờ Cách thức giảng dạy đã được nghiên cứu rất tỉ mỉ và gồm có những

hoạt động như sau:

1 Tất cả học viên (vào khoảng 500) họp tại giảng đường Mỗi người được phát

một tài liệu quay rô-nê-ô Một đại diện Đảng giảng bài và các học viên ghi chép

lớp giảng

2 Học viên về tổ thảo luận về nội dung các danh từ dùng trong bài học, người biết

nhiều giảng cho người biết ít Sau đó thảo luận về ý nghĩa từng đoạn văn một nếu

có đoạn nào tối nghĩa quá, cả tổ không ai hiểu thì tổ trưởng báo cáo với ban giáo

uỷ

3 Sau khi nhận được báo cáo các tổ gửi đến, ban học uỷ giải thích lại cho toàn thể

lớp học Đôi khi ban học uỷ chấp nhận ý kiến học viên đề nghị sửa chữa một vài

*

danh từ cho rõ nghĩa hơn

4 Học viên lại trở về tổ để thảo luận từng đoạn một, tất cả ý nghĩa trong bài Mỗi

học viên lần lượt phát biểu ý kiến của mình Đảng khuyến khích mọi người thẳng

thắn nói lên ý kiến của mình, dù không đồng ý với tác giả bài học Nếu không đồng

ý cứ việc nêu “thắc mắc” và theo thường lệ mỗi người đều nêu lên một vài thắc

mắc, vì nếu không nêu thắc mắc tức là giấu kín ý nghĩ của mình Càng thắc mắc

bao nhiêu càng có vẻ thành khẩn bấy nhiêu Sau khi một tổ viên nêu thắc mắc, thì

hai tổ viên khác tìm cách đả thông Nhưng nếu trong tổ không đả thông nổi thì tổ

trưởng lập tức báo cáo lên ban học uỷ

5 Sau khi tập trung tất cả thắc mắc của cả lớp, ban học uỷ triệu tập tất cả học viên

tới giảng đường để đả thông Đại diện Đảng đọc lên từng thắc mắc một và lần lượt

đả thông cho cả lớp nghe Có được nghe tất cả các thắc mắc (nhiều người công

kích Đảng một cách thậm tệ) mới rõ là phần đông cán bộ và đảng viên vẫn uất ức

với chính sách của Đảng

6 Học viên lại trở về tổ để thảo luận về những câu giải thích của đại diện Đảng

Nếu mọi người đồng ý chấp nhận thì thông qua nhưng đôi khi có người vẫn nhất

định không chấp nhận Trong trường hợp ấy, đảng uỷ cử một giáo viên đến tận nhà

để đả thông tư tưởng cho học viên kể trên Nếu giáo viên đả thông không nổi thì

ông Trường Chinh, tổng bí thư Đảng đến Nếu ông Trường Chinh cũng không

thuyết phục nổi thì ông Hồ thân hành đến để thuyết phục cho kỳ được Theo sự

hiểu biết của tác giả thì chưa có thắc mắc nào mà ông Hồ không đả thông nổi

7 Trong thời gian ấy ban giáo ủy tổ chức một vài buổi thực nghiệm Thí dụ, trong

khi học bài về chế độ thực dân thì Đảng mời một cán bộ trước kia đã bị giam ở Sơn

La hoặc Lao Bảo đến kể chuyện cho cả lớp nghe ngày trước họ bị hành hạ dã man

như thế nào Trong khi học bài nói về Cải cách ruộng đất, thì cả lớp được đi dự

một cuộc đấu tố gần đấy

8 Sau khi học xong một bài, nghĩa là tất cả học viên đã hoàn toàn công nhận quan

điểm của Đảng đối với vấn đề trình bày trong bài, thì mỗi người bắt đầu viết một

bài “Kiểm thảo sơ bộ” Mỗi học viên phải căn cứ vào những điểm mới học được để

tự xét mình và nói ra những hành động và tư tưởng mà bây giờ, nhờ sự giáo dục

của Đảng, mình nhận thấy là sai Thí dụ, sau khi học xong bài về chế độ thực dân

thì học viên phải bộc lộ thái độ của mình đối với Pháp trước kia, những ý nghĩ

hoặc cử chỉ xét thấy có thể có lợi cho chính quyền thực dân Nếu học viên không

hề làm công chức cho Pháp thì ít ra cũng phải “bộc lộ” những tư tưởng hoặc ý nghĩ

“không yêu nước” Tỉ dụ, một người ngắm một máy bay Pháp đang lồng lộn bắn

*

phá mà trong lòng hâm mộ tài nghệ của viên phi công khéo lái chiếc máy bay Nếu

thành thật yêu nước thì đúng lý, chỉ căm thù đối với viên phi công ấy, không được

phép cảm phục Để giúp các học viên nhớ lại các “tội lỗi” cũ, ban giáo uỷ đọc cho

cả lớp nghe một bản lược kê những “tội lỗi” mà học viên mấy khoá trước đã bộc

lộ Ban giáo uỷ cũng đọc cho nghe những bản bộc lộ điển hình của mấy nhân vật

có tiếng tăm, nghệ sĩ, văn sĩ, như Nguyễn Tuân chẳng hạn

9 Sau khi mọi người đã viết xong bản “Kiểm thảo sơ bộ” thì tổ trưởng mang nộp

cho ban giáo uỷ Ban giáo uỷ đọc qua và chọn những bản xuất sắc nhất, nghĩa là

những bản kê khai những tội ghê gớm nhất, rồi mời tác giả mấy bản kiểm thảo này

ra trước lớp học bộc lộ công khai cho mọi người thưởng thức Cả lớp chăm chú

nghe thỉnh thoảng hô “đả đảo” (tội lỗi nào đó), nhưng cấm không được ghi chép

Có người công khai thú nhận đã làm Việt gian cho Pháp; có người vừa khóc nức

nở vừa bộc lộ là đã gian dâm với em gái Không ai hiểu họ nói thực hay họ bịa để

tâng bốc Đảng, ra vẻ nhờ Đảng đã giáo dục mà nay quyết tâm lột bỏ cái “xác” dơ

bẩn thuở trước Nhưng nói chung thì người nghe có cảm tưởng thanh niên có vẻ

thành thực hơn mấy người đứng tuổi

10 Sau khi học hết chương trình mỗi học viên phải viết một bản lý lịch và một

“Tổng kiểm thảo” Nhà trường dành riêng cho hai tuần để viết hai bản này, mỗi

bản viết vào một quyển vở 60 trang, và viết hai lần, tức là bốn quyển vở tất cả

Bản lý lịch ghi đủ tên, họ, nơi và ngày sinh, lịch trình học vấn, nghề nghiệp, chức

vụ, khả năng về ngoại ngữ, bằng cấp, thành tích công tác, khen thưởng, v v Điểm

đặc biệt là phải khai mọi khoản rất tỷ mỷ Tỉ dụ về thành phần phải khai rõ ba họ:

họ nội, họ ngoại và họ nhà vợ (hoặc nhà chồng) cho đến tam đại Phải nêu rõ ảnh

hưởng tốt hoặc xấu của những người trong gia đình và trong ba họ Học viên cũng

phải khai ảnh hưởng của thầy hoặc cô giáo, của bạn học, của đồng nghiệp, ảnh

hưởng của các sách vở đã học, của các tác giả, các nhà văn, những triết lý nào đã

ảnh hưởng đến tính tình và tư tưởng của mình Sau đấy phải ghi rõ những tư tưởng

và hành động chính trị, giải thích cặn kẽ lý do tại sao đã thay đổi tư tưởng Cuối

cùng học viên phải trả lời những câu hỏi như: công tác hiện thời? Lương bổng? Tài

sản? Gia cảnh? Đời sống gia đình? Tình hình tài chính? v v

Bản lý lịch đầy đủ tới mức bất cứ ai đọc cũng biết ngay hoàn cảnh và thành phần

của đương sự, có thể nhận định đương sự là hạng người như thế nào

Viết bản “Tổng kiểm thảo” là công việc khó khăn và cực nhọc nhất, mặc dầu mọi

*

người đã từng hơi quen với công việc bằng cách viết các bản “Kiểm thảo sơ bộ”,

sau mỗi bài học Thú nhận các tội lỗi không phải là việc khó, mà chỉ khó ở chỗ

không “moi” đâu ra cho đủ tội lỗi sai lầm, thiếu sót, để viết cho đầy 60 trang giấy

và kết quả là những người càng trong trắng bao nhiêu càng thấy khó bấy nhiêu

Tuy nhiên khó dễ cũng tuỳ thành phần xã hội và hoàn cảnh sinh hoạt của mỗi

người Đối với văn sĩ chẳng hạn thì bộc lộ sai lầm tương đối dễ Họ chỉ việc điểm

lại tất cả các phẩm họ đã từng viết, nêu lên những đoạn sai lầm, công nhận là đã bị

ảnh hưởng của phong kiến thực dân, “tán” rộng ra một chút là đủ 60 trang Các nhà

văn phần nhiều là người thành thị tản cư vào vùng kháng chiến nên không có liên

hệ với địa chủ Do đó họ không lo ngại về vấn đề cải cách ruộng đất và không cần

phải bộc lộ những trọng tội đối với nông dân Văn nghệ sĩ chỉ cần phải “tự phê”

một cách nghiêm khắc, “đấm ngực xưng tội và từ bỏ” tất cả các sáng tác cũ, dù là

tác phẩm hay nhất của mình Nhưng về phần kết luận các văn nghệ sĩ vẫn phải tỏ ý

tán thành chính sách cải cách ruộng đất mặc dầu không có liên hệ trực tiếp

Trái lại, viết bản “Tổng kiểm thảo” quả là gay go đối với những học viên thuộc

thành phần địa chủ, vì họ bị lâm vào cảnh tiến thoái lưỡng nan: hoặc phải tự gán

cho mình đủ thứ tội lỗi đối với nông dân, hoặc để mặc nông dân quy mình là địa

chủ gian ác khi nào chiến dịch Cải cách ruộng đất lan đến làng mình Họ bị kẹp ở

giữa hai gọng kìm: một bên là tam đoạn luận “Địa chủ là gian ác, anh là địa chủ,

vậy thế tất anh phải gian ác” và một bên là lời cảnh cáo rất nhẹ nhàng “Nếu anh

không chịu bộc lộ hết tội lỗi nông dân bộc lộ hộ anh”

Trước khi khai giảng lớp chỉnh huấn thì ở một vài nơi, gọi là thí điểm, chiến dịch

Cải cách ruộng đất bắt đầu, và các học viên đều biết nông dân không được tự do

muốn tố gì thì tố (nếu họ tự ý tố, Đảng không chấp nhận), mà trái lại bao giờ họ

cũng tố theo lời chỉ dẫn của Đảng Người kém thông minh nhất cũng hiểu rằng

chỉnh huấn là cơ hội cuối cùng để thoát thân, bằng cách thú cho thật nhiều tội và tỏ

cho Đảng thấy là mình đã hoàn toàn “lột xác” Nếu chỉnh huấn “thành công” thì

Đảng sẽ không coi là ngoan cố, và sẽ chỉ thị cho địa phương xếp đặt vào thành

phần khác, không phải là địa chủ

Mọi người đều phải tự đặt một câu hỏi: “Moi đầu moi óc mà tìm mãi không ra tội,

vậy có nên sáng tác ra một vài tội không? Một số người quả thực đã “sáng tác” rất

nhiều tội, nhưng không chắc là đã thành công vì muốn vừa lòng Đảng phải bộc lộ

*

cho đúng những tội lỗi mà Đảng đương chờ nơi mình Ngay hôm lớp học mới khai

giảng, mỗi học viên đã phải khai rõ những nơi trú ngụ từ trước tới nay, và những

cơ quan đã từng hoạt động, và tức khắc đảng uỷ sẽ đánh điện hỏi về tính nết và

hành vi của đương sự Vì vậy nên Đảng chỉ thực sự tin tưởng là đương sự đã hoán

cải, khi nào đương sự thú nhận đúng những tội trạng có ghi trong hồ sơ bí mật của

đảng Một việc khác cũng khó lường là rất có thể một học viên nào đó, trong khi

thú nhận một tội lỗi nào đó đã khai mình là chính phạm mà hắn chỉ tòng phạm

Tóm lại, vấn đề nan giải là phải tìm ra những tội nào mà Đảng đương trông chờ nơi

mình Bộc lộ một tội A sẽ không ăn nhằm, nếu trong hồ sơ của Đảng tội mình lại là

B, chẳng hạn Tuy nhiên, nếu bộc lộ những tội có tính cách “phổ thông” như chiếm

đoạt của nông dân một vài thứ gì đó hoặc hiếp dâm một vài cô gái quê cũng chẳng

tội vạ gì, mà may ra lại trúng ý Đảng, vì lẽ thứ nhất là toàn thể giai cấp địa chủ

không ai không bị “tố” những tội kể trên và lẽ thứ hai là Đảng đã trịnh trọng tuyên

bố rằng “bất cứ tội gì, hễ thành thật bộc lộ sẽ được tha thứ”

Tuy nhiên cũng có một số học viên, vì khí khái “tiểu tư sản” không chịu “sáng tác”

tội lỗi để viết cho đầy trang, mà trái lại chỉ ngồi ngậm bút hoặc kê khai những

“thiếu sót” vớ vẩn không đáng kể là “tội”, không vừa ý Đảng Như vậy là hễ chiến

dịch Cải cách ruộng đất lan tới làng họ, những học viên kể trên thế tất sẽ bị quy là

“địa chủ cường hào gian ác” và sẽ bị “tố” vô số tội lội tầy trời

Chỉnh huấn quả thực là một nơi luyện tội để những linh hồn không được trong sạch

lắm, nhưng còn có thể cứu vớt được, trút rửa tất cả những tư tưởng phản động để

thoát khỏi địa ngục “kẻ thù của nhân dân” Số phận những người bị rơi vào địa

ngục này sẽ trình bày ở Chương 14 và 15

Chương 12 – Năm bài học

Khoá chỉnh huấn 1953 – 54 gồm có năm bài học:

Bài thứ nhất: Thái độ học tập

Bài thứ hai: Lịch sử cách mạng Việt Nam

Bài thứ ba: Tình hình mới, nhiệm vụ mới

Bài thứ tư: Tác phong cán bộ và đảng viên

Bài thứ năm: Cải cách ruộng đất

*

1 Thái độ học tập

Bài này giảng về thái độ đúng đắn của học viên trong lớp chỉnh huấn Mỗi người

phải có thái độ “thực sự cầu thị” nghĩa là thành tâm học hỏi để mong “tiến bộ” cho

bản thân, không được “vờ vịt” làm bộ hối cải để mong đánh lừa Đảng Mỗi lần phê

bình bạn, phải có tinh thần “chữa bệnh cứu người”, nghĩa là yêu bạn mà chữa cho

bạn thoát khỏi những tư tưởng phản động để bạn chóng lành mạnh, y hệt tinh thần

của một bác sĩ chữa bệnh cho bệnh nhân Đảng cấm dùng “đao to búa lớn”, cấm

“chụp mũ”, “truy kích”, những phương pháp trước kia thường dùng trong phong

trào kiểm thảo Chính trong khi giảng dạy bài này đảng uỷ đã đưa ra lời hứa và lời

đe doạ có liên can đến Cải cách ruộng đất Đảng nói: “bất cứ tội nặng bằng mấy,

nhưng hễ thành thực bộc lộ cũng sẽ được hoàn toàn tha thứ” và “nếu đồng chí

không chịu bộc lộ ngay bây giờ thì sau này anh em nông dân sẽ bộc lộ hộ cho đồng

chí” Nhờ có lời đe doạ này mà mọi người đều phải rán sức học tập, mặc dù Đảng

không sử dụng những phương pháp khủng bố tinh thần khác, vì mỗi người đều

cảm thấy có một chiếc gươm của ông Damoclès treo lủng lẳng trên đầu mình

Trong tình trạng ấy, tất nhiên mọi người đều rán sức học tập và tuân theo lời Đảng

Những người khôn ngoan không ngần ngại lúc đầu làm ra bộ hết sức phản động,

nêu nhiều thắc mắc rất lớn, rồi về sau bộc lộ rất nhiều tội lỗi, cũng rất lớn, để

chứng minh rằng nhờ có chỉnh huấn mà mình đã hoàn toàn “lột xác”, quyết tâm đi

hẳn vào con đường mới do đảng đã chỉ dẫn cho mình theo

2 Lịch sử cách mạng Việt Nam

Đây là một bài giảng về lịch sử cách mạng Việt Nam dưới quan điểm đấu tranh

giai cấp Đại khái có những điểm như sau:

1 Thực dân là một chế độ hết sức tàn ác và những công cuộc khai hoá của người

Pháp ở Việt Nam chỉ nhằm mục đích phục vụ quyền lợi ích kỷ của họ Họ mở đại

học và các trường chuyên nghiệp để đào tạo thêm tay sai, làm đường xe lửa để tăng

thêm thuế ruộng Vì vậy nên mọi người Việt Nam đều có nhiệm vụ đấu tranh

chống Pháp, đuổi Pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam

2 Suốt trong thời kỳ Pháp thuộc ngọn lửa cách mạng lúc nào cũng bùng cháy,

nhưng tất cả các cuộc khởi loạn đều đã thất bại vì lẽ giới lãnh đạo thuộc thành phần

phong kiến hoặc trí thức tiểu tư sản, không được quảng đại quần chúng ủng hộ

3 Nhưng từ ngày Đông Dương Cộng sản Đảng ra đời năm 1930, thì cách mạng

Việt Nam tiến bộ rất nhanh và rất vững vàng Đấy là nhờ ở chủ nghĩa Mác Lê, ở sự

lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng và nhờ ở kinh nghiệm quý báu của cách

mạng thế giới Vì vậy nên mọi người nhiệt thành yêu nước phải tham gia kháng

*

chiến chống Pháp và chấp nhận sự lãnh đạo của Đảng Lao động

Mục đích của bài này là thuyết phục mọi người về một điểm: cộng sản tức là yêu

nước, và mọi người yêu nước phải gia nhập Đảng Cộng sản, hoặc ít nhất cũng phải

chấp nhận sự lãnh đạo của cộng sản

3 Tình hình mới, nhiệm vụ mới

Bài học bắt đầu bằng một bản báo cáo về tình hình trong nước Cả lớp đều hết sức

phấn khởi khi nghe giảng viên báo tin những thắng lợi mới nhất về quân sự và

ngoại giao (chiến thắng ở Lào, và Việt Nam Dân chủ Cộng hoà được tất cả các

nước xã hội chủ nghĩa công nhận) Giảng viên cũng trình bày tầm quan trọng và

tính cách bất vụ lợi của việc Liên Xô và Trung Quốc viện trợ Việt Nam, so sánh

nền kinh tế tư bản và nền kinh tế cộng sản, nhấn mạnh về quân lực của Liên Xô và

tài lực của Trung cộng Đưa ra một tỉ dụ nhỏ, giảng viên nói hiện không có một

công ty tư bản nào có đủ tiền để mua số lông lợn do mậu dịch Trung Quốc thu

được trong một năm Giảng viên phân tích kỹ lưỡng tình hình thế giới và tình hình

trong nước để kết luận rằng chế độ tư bản đã đến ngày tàn và mặc dầu được đế

quốc Mỹ viện trợ quân sự thực dân Pháp thế nào cũng thất bại Nhưng vì Mỹ can

thiệp giúp Pháp và Pháp đương gắng sức phá hoại nền đoàn kết dân tộc nên hiện

nay tình hình rất khẩn trương Muốn đạt tới thắng lợi hoàn toàn, chính phủ và nhân

dân phải thực hiện ngay một số nhiệm vụ khẩn cấp như:

1 Thành lập chế độ dân chủ nhân dân chuyên chính, nghĩa là dân chủ đối với nhân

dân và chuyên chính đối với “kẻ thù của nhân dân” Chính thể phải vừa dân chủ

vừa chuyên chính (độc tài) vì “chúng ta có dân chủ với nhân dân mới có thể

chuyên chính với kẻ thù, và chúng ta phải chuyên chính đối với kẻ thù mới có thể

bảo vệ được chế độ dân chủ nhân dân”

2 Cần phải tăng cường đoàn kết toàn dân bằng các loại trừ những phần tử phản

động trong guồng máy hành chính và để cho giai cấp vô sản tham dự chính quyền

3 Cần phải liên kết mật thiết với các nước trong khối xã hội chủ nghĩa và cách

mạng Việt Nam rất cần sự viện trợ của họ

Có một điểm rất đáng chú ý là nhiều học viên tỏ thái độ thắc mắc về chính sách kết

liên với các nước xã hội chủ nghĩa Họ viện lẽ rằng nhiều nước như Ấn Độ và In-

đô-nê-sia chẳng cần liên kết với khối nào mà vẫn kiện toàn được nền độc lập Hơn

thế nữa, vì họ đứng trung lập giữa hai khối nên cả hai đều phải kính nể họ Do đó

họ chiếm được ưu thế trên luận đàn thế giới Nhiều học viên rất thắc mắc về điểm

này, không giảng viên nào “đả thông” nổi, khiến cuối cùng, ông Hồ phải thân

chinh đến thuyết phục từng người Ông đả phá chủ trương “trung lập”, ông gọi các

nước trung lập là những nước “làm đĩ chính trị”, nay ngả với phe này, mai ngả với

phe khác để kiếm ăn Khi nói chuyện với cả lớp và nhân nhắc đến thái độ trung

*

lập, không dứt khoát lập trường, ông Hồ nói: “Đối với những chú không dứt khoát

tư tưởng, còn đang lưng chừng, thì tôi khuyên nên dứt khoát ngay từ bây giờ: một

bên là tổ quốc, một bên là quân thù Chú nào muốn dinh tề thì xin cứ việc Công an

địa phương sẽ cấp giấy ngay tức khắc” Nghĩ một lúc, ông nói: “Có hai ghế trước

mặt Các chú muốn ngồi cái ghế nào thì tuỳ ý chọn Nhưng tôi khuyên chớ ngồi

giữa hai chiếc ghế, vì ngồi như thế có cơ ngã xuống đất lúc nào không biết”

Bài này giảng về tác phong đúng đắn của cán bộ và đảng viên, nhưng học viên chia

làm hai nhóm Cán bộ học riêng và đảng viên học riêng Đối với cán bộ ngoài đảng

thì bài học cũng đại khái như cuốn Sửa đổi lề lối làm việc [1] do chính ông Hồ viết

năm 1946 Trong cuốn sách nhỏ này ông Hồ đã liệt kê những thói hư tật xấu của

công chức dưới thời Pháp thuộc, như tham ô, lười biếng, nịnh trên nạt dưới, hống

hách với nhân dân Một điều đáng chú ý là từ ngày ông Hồ lên án những tật xấu

này, guồng máy chính quyền của chính phủ kháng chiến gần như đã trở nên trong

sạch hẳn, nhưng nhiều tật xấu lại tái phát từ ngày thành lập chế độ vô sản chuyên

chính, năm 1954 Cũng những thói xấu ấy lại nẩy nở thêm dưới chế độ Bảo Đại và

phát triển tới mức chưa từng thấy dưới chính thể Diệm Nhu ở miền Nam

Ngoài những thói xấu vốn có từ thời Pháp thuộc mà ông Hồ đã liệt kê trong cuốn

Sửa đổi lề lối làm việc, bài học trong khoá chỉnh huấn còn nêu thêm “bệnh” mới

như: tả khuynh và hữu khuynh, cơ hội, tiêu cực, trùm chăn, lãng mạn, chủ quan,

mất lập trường, mất cảnh giác, tự do (thích tự do cá nhân), bè phái, làm láo báo cáo

hay, dân chủ quá trớn, bất mãn và vô số những bệnh thuộc về tư tưởng khác Có

một điểm đặc biệt là đối với các học viên không đảng thì tất cả các thói hư tật xấu

này đều trút lên đầu giai cấp địa chủ và muốn diệt trừ những “chứng bệnh truyền

nhiễm” này Đảng dạy mọi người phải dứt khoát với giai cấp địa chủ và lật đổ giai

cấp xấu xa ấy Nhưng đối với các đảng viên, Đảng lại giảng rằng có một số bệnh

phát xuất từ tư tưởng tiểu tư sản và Đảng dạy các đảng viên phải tích cực đấu tranh

chống tư tưởng tiểu tư sản (tác giả không phải là đảng viên nên chỉ biết qua loa

như vậy, không biết được nhiều điều giảng dạy khác)

Sau khi học xong bài này, đảng viên bộc lộ riêng, những học viên không đảng

không được dự; nhưng trái lại các đảng viên vẫn dự những buổi bộc lộ công khai

của những học viên không đảng Tất cả đều bộc lộ những “bệnh” có liên quan đến

bài học, và có một bệnh được mọi người ưa nghe nhất là bệnh hủ hoá, một danh từ

mới có nghĩa là dâm ô Nhiều học viên theo tinh thần của Jean Jacques Rousseau

và lối trình bày của Francoise Sagan vanh vách kể hết những chuyện dâm ô với các

bạn gái, nữ đồng sự, chị em họ và ngay cả chị em ruột Có một anh sau khi kể hết

cho cả lớp nghe những “chiến công oanh liệt” của mình có thể so sánh với những

thành tích của Casanova, đột nhiên kết luận: “Bây giờ nhờ ơn Đảng đã dạy dỗ, tôi

*

hết sức hổ thẹn, không dám nhìn mặt một nạn nhân cũ của tôi hiện đương có mặt

tại đây” Tự nhiên anh chàng tung ra “quả bom” này, khiến cả hội trường xôn xao

và giới phụ nữ đỏ mặt tía tai Về sau mọi người to nhỏ với nhau là anh chàng chủ

tâm trả thù một nữ học viên ngày trước có gian díu với anh nhưng đã bỏ anh để gắn

bó với một người khác cũng có mặt trong lớp học Câu chuyện trên đây chứng tỏ

rằng bộc lộ có thể có nhiều động cơ khác, không hẳn chỉ có chủ tâm cải thiện linh

hồn sa ngã

Sự thực thì bệnh dâm ô là một bệnh khá phổ biến trong vùng cộng sản kiểm soát

Lúc đầu Đảng có ý làm ngơ để phụ nữ có cảm tưởng được hoàn toàn giải phóng

khỏi những “ách” của phong kiến trong đó có “tam tòng, tức đức” của Nho giáo

Ly dị được hết sức dễ dàng, nếu không phải là được khuyến khích trong nhiều

trường hợp, khiêu vũ là một thứ mà người Việt đã quên từ ngàn xưa thì nay được

Đảng để cao trở lại, bằng cách truyền bá một số vũ điệu nhập cảng từ Trung Quốc

như “xôn lá xôn”, “yêu hoà bình” v v Lúc đầu nam nữ chỉ cầm tay, lượn đi lượn

lại như múa rồng múa rắn, nhưng dần dà tiến tới những điệu mà nam nữ cũng ôm

nhau theo kiểu khiêu vũ của Tây phương Tại nhiều nơi, phụ nữ đi chợ phải nhảy

một vài bước để tỏ ra có học nhảy mới được cán bộ cho vào chợ mua bán Chữ

“cô” bị coi là “phong kiến” và gạt hẳn ra ngoài từ vựng Việt Nam Mọi người,

không kể là chưa chồng hay đã có chồng đều được gọi là chị, nếu là “quần chúng”

và gọi là “đồng chí” nếu là đảng viên Thanh niên nam nữ được tự do hẹn hò để

“tìm hiểu” không cần phải xin phép cha mẹ Có trường hợp một nữ sinh bị phê

bình là “phong kiến” vì không chịu chụp ảnh chung với một nam sinh

Sự giao thiệp giữa trai gái rất lỏng lẻo, nhưng chúng ta vẫn phải thành thực công

nhận chính sách đả phá tinh thần “nam nữ thụ thụ bất thân” của cộng sản đã làm

cho phụ nữ miền Bắc hết sức tự nhiên không còn e lệ như phụ nữ thuở xưa và bạo

dạn hơn phụ nữ miền Nam, chưa nói đến phụ nữ các nước Á châu khác Những

chính sách cởi mở của cộng sản như cho phép tự do luyến ái, dễ dàng cho li dị,

không nhằm mục đích giải phóng phụ nữ thực sự, mà cốt ngấm ngầm huỷ bỏ

quyền lực của các phụ huynh, để thay thế bằng quyền lực của Đảng Ví dụ: theo

pháp luật thì trai gái vị thành niên phải được bố mẹ cho phép mới được kết hôn

nhưng thực tế bố mẹ không có quyền vì trong bản giá thú không có chỗ giành cho

cha mẹ ký tên Mặt khác, năm 1951 Đảng ra chỉ thị buộc các đảng viên cấp xã phải

báo cáo trước khi kết hôn, cán bộ cấp tỉnh phải được sự đồng ý của Đảng, còn đảng

viên cao cấp trong chính quyền hoặc trong quân đội thì việc lấy vợ, lấy chồng là do

Đảng xây dựng Kết quả là cuộc trăm năm chăn gối không còn mang nặng tính

chất “môn đăng hộ đối” mà cũng không dựa trên nền tảng luyến ái Tiêu chuẩn mới

của hôn phối là lập trường và công tác chính trị Nạn dâm ô hủ hoá tràn lan trong

mấy năm đầu, một phần tại chính sách thả lỏng của Đảng, nhưng một phần lớn

*

cũng tại tình trạng sinh hoạt trong mấy năm kháng chiến, tạo ra nhiều điều kiện

quá dễ dàng Thanh niên nam nữ năng hội họp và học tập ban đêm, công chức và

học sinh trú ngụ thường xuyên trong gia đình nông dân mà thường khi chỉ có đàn

bà con gái ở nhà, vì đàn ông thường phải đi “dân công” hàng tháng không về

Những người buôn bán cũng di chuyển về ban đêm và đến đâu cũng chỉ việc gõ

cửa là có chỗ ngủ Tình trạng thường xảy ra là trong khi chồng đi dân công vắng,

người vợ ở nhà dễ dàng ngoại tình với người đàn ông khác đến ngủ nhờ trong khi

đi dân công Tình trạng nghiêm trọng đến nỗi nhiều người thoái thác mọi lẽ để

không đi dân công, nhưng thực sự là muốn ở nhà để “canh” vợ Tới mức đó, Đảng

trông thấy mối nguy lớn nên tích cực đả phá nạn hủ hoá

Một vấn đề khác cũng được đặt ra là vấn đề đa thê Trong thời gian kháng chiến

nhiều người thất lạc vợ con và muốn cho cuộc đời hậu phương đỡ “hiu quạnh”, đã

lấy “tạm” một người khác vì không biết ngày nào mới gặp lại gia đình chính thức

Có nhiều cán bộ cho vợ về thành để chạy chọt tiền nong, nhưng các bà vợ tiểu tư

sản cứ ở lì, không muốn trở lại chiến khu Các ông chồng chờ mãi không thấy vợ

ra phải lấy vợ khác, nên đến khi tiếp quản Hà Nội, họ trở về với 2 vợ, một vợ “tề”,

một vợ “kháng chiến” Nhiều cán bộ cao cấp đã cưới vợ mới để “xứng” với địa vị

mới Đấy là trường hợp của ông Hoàng Minh Giám, bộ trưởng bộ văn hoá, ông

Trần Huy Liệu, nguyên bộ trưởng bộ tuyên truyền và ông Đặng Kim Giang, Bộ

trưởng Bộ Quân nhu Có người kể chuyện ông Hồ phải thân hành đến đả thông

trong suốt mấy tiếng đồng hồ, ông Trần Huy Liệu mới chịu công nhận có ba bà vợ

là một khuyết điểm, đặc biệt là bà Ba lại là vợ goá của Phạm Giao, con Phạm

Quỳnh Cả hai bố con đều bị Việt Minh lên án “Việt gian” và thủ tiêu năm 1945

Có một điều cần phải xác định là nạn hủ hoá không hề có trong hàng ngũ quân đội

nhân dân Kỷ luật hết sức khắt khe và hễ hiếp dâm là bị kết án tử hình Vì vậy nên

có trường hợp một cô gái quê, sau khi bị hiếp dâm, nhưng vì thương tình anh vệ

quốc quân đã hiếp dâm mình, vội vã khai trước toà rằng chị ta đã “xung phong ủng

hộ bộ đội” Mục đích của Đảng là bắt buộc bộ đội phải cư xử hết sức đứng đắn với

nhân dân những vùng mới giải phóng để kéo họ về phe kháng chiến, trái ngược với

tư cách của quân đội viễn chinh Pháp Chính nhờ kỷ luật sắt của quân đội cộng sản

mà một phần lớn họ được nhân dân quý mến, khiến họ chiến thắng quân đội Pháp

tương đối dễ dàng

Câu chuyện sau đây chứng tỏ kỷ luật sắt trong hàng ngũ quân đội cộng sản Trong

cuộc Tây tiến năm 1950, quân đội Việt Minh đóng ở Sơn La thường bị con gái

Thái ở địa phương trêu ghẹo Con gái Thái không có tập tục “nam nữ thụ thụ bất

thân” nên không e lệ như con gái miền xuôi và thường tròng ghẹo bất cứ thanh

niên nào đặt chân đến bản thôn của họ Nhưng họ hết sức ngạc nhiên khi thấy “bộ

*

đội cụ Hồ” cứ trơ như đá, vững như đồng và họ đồn đại là cụ Hồ đã thiến lính

trước khi đưa họ ra trận

Một điểm khác cần được chú ý là bộ đội, mặc dầu có vợ cũng rất khó khăn mới

được về phép thăm gia đình Có người tin rằng cộng sản nhằm mục đích nâng cao

tinh thần chiến đấu của bộ đội Lời giải thích này kể ra cũng hơi có lý vì thông

thường những người nuôi gà chọi và ngựa đua vẫn áp dụng chính sách ấy: Tóm lại

“thả lỏng” hay “kỷ luật sắt đá” đều tuỳ thuộc nhu cầu của cách mạng Việc cộng

sản có thể tuỳ thời áp dụng hai chính sách trái ngược chứng tỏ cộng sản nắm vững

chiến thuật, sử dụng mọi biện pháp để thực hiện một cứu cánh tối hậu

5 Cải cách ruộng đất

Như đã trình bày ở trên, mục đích chính của khoá chỉnh huấn 1953-54 là chuẩn bị

tư tưởng cho chiến dịch Cải cách ruộng đất, nghĩa là thuyết phục đảng viên và cán

bộ bắt họ phải công nhận sự cần thiết và chính sách thực hiện cải cách ruộng đất

Tất cả vấn đề là, mặc dầu Đảng đã nắm quyền sinh quyền sát, Đảng không muốn

thực hiện cải cách ruộng đất bằng sắc lệnh và nghị định từ trên ban xuống, mà

Đảng muốn “phóng tay phát động quần chúng đấu tranh”, nghĩa là dùng hình thức

quần chúng bạo động Tất cả năm bài học trong khóa chỉnh huấn này đều được xếp

đặt trước sau theo một thứ tự rất khôn ngoan, cốt để lái học viên, xuất phát từ lòng

yêu nước tự nhiên và bồng bột, đến chỗ chấp nhận việc thi hành chính sách cải

cách ruộng đất theo đúng sách lược Mao Trạch Đông Muốn tới kết quả như vậy,

công tác tư tưởng phải chia thành nhiều giai đoạn tuần tự

Bài học mở đầu bằng cách nhắc lại một vài điểm quan trọng đã giảng trong các bài

trước Chế độ thực dân rất ác nghiệt, nên mọi người yêu nước phải tích cực kháng

chiến chống thực dân Các phong trào quốc gia đều thất bại, vì không lôi kéo được

quảng đại quần chúng Bây giờ nhờ có sự chỉ dẫn của Bác Hồ và Bác Mao – những

đệ tử trung thành của Mác, Lênin và Sit-ta-lin – chúng ta đã huy động được sự

tham gia đông đảo của các đồng chí nông dân Nhờ có sự tham gia cách mạng của

nông dân nên kháng chiến đã thành công rất lớn Hiện nay, anh chị em nông dân là

lực lượng bản bộ của kháng chiến

Sau khi nhắc lại những điểm này, bài học mới thực sự đi vào việc thuyết phục học

viên về chính sách cải cách ruộng đất:

1 Bản chất anh chị em nông dân là rất “thực tế” (tránh chữ hám lợi) Trong khi

anh chị em tích cực tham gia kháng chiến chịu đựng hy sinh, anh chị em cũng

muốn được hưởng ngay tức khắc một vài quyền lợi vật chất và tinh thần Vì vậy

*

nên, nếu chúng ta muốn anh chị em nông dân tích cực hơn nữa, chúng ta phải làm

cho anh chị em phấn khởi thêm bằng cách cấp phát cho mọi người có đủ ruộng đất

để cày cấy, và để các anh chị em có toàn quyền tự làm chủ lấy vận mạng của mình

2 Đường lối của Đảng, nói chung vẫn đúng, nhưng Đảng đã phạm một sai lầm

nghiêm trọng trong việc chấp nhận giai cấp địa chủ là một trong bốn thành phần

chính yếu của chế độ dân chủ nhân dân Thực tế đã cho chúng ta biết là giai cấp địa

chủ không phải là bạn của nhân dân, mà là kẻ thù số một của chế độ dân chủ nhân

dân

3 Nhưng chỉ có anh chị em nông dân mới biết rõ ai là địa chủ và mỗi tên địa chủ

phản động tới mức nào và đã phạm những tội ác gì Vì vậy chúng ta phải “phóng

tay” phát động các anh chị em nông dân “tố khổ” và trị tội bọn chúng Đấy là công

việc của anh chị em nông dân, còn về phần Đảng chỉ giữ nhiệm vụ “hướng dẫn”

Đảng không trực tiếp lãnh đạo

Có một điểm cần được nêu nên là chiến thuật cải cách ruộng đất do ông Mao thiết

lập cho Trung Quốc, có nhiều chỗ không phù hợp với tình hình Việt Nam vì giữa

hai nước tình trạng chiếm hữu ruộng đất có mấy điểm sai biệt như sau:

a Chế độ phong kiến phát triển rất mạnh ở Trung Hoa và vẫn duy trì được ưu thế

dưới chính thể Quốc dân Đảng Các địa chủ lớn ở Trung Hoa đồng thời cũng là

quân phiệt, có quân đội riêng, tự đặt ra pháp luật, mặc sức bóc lột và áp chế nông

dân theo kiểu các tiểu vương thuở xưa Tình trạng ở Việt Nam lại khác hẳn Người

Việt Nam thuộc chủng tộc In đô nê sia (cùng gốc với người Mường và người Mọi)

mà đặc tính là tinh thần “làng bản”, một di tích của chế độ cộng sản nguyên thuỷ

Làng nào cũng có công điền, công thổ, và có khi tất cả ruộng đất trồng trọt trong

làng, hoặc trong một huyện đều là công điền Trong toàn cõi Việt Nam, 20 phần

trăm ruộng đất đều là công điền Việc sở hữu tư điền tất nhiên không đồng đều,

người có ít, người có nhiều, nhưng sự chênh lệch không đến nỗi trầm trọng như

nhiều nước khác Trước thế chiến thứ hai, nhà kinh tế học người Pháp, ông Yves

Henri, đã kê khai việc phân chia ruộng đất ở Việt Nam như sau:

Ruộng đất Bắc kỳ Trung kỳ Nam kỳ

Địa chủ % Diện tích % Địa chủ % Diện tích % Địa chủ % Diện tích %

Trên 50 Ha 0,10 20 0,13 10 2,46 45

Từ 5 – 50 Ha 8,35 20 6 15 25,77 37

Dưới 5 Ha 90,88 40 93,80 50 71,73 15

Công điền 20 25 3

b

(Y Henri – Econonmie Agricole de l’Indochinne (Hanoi, 1932) Bản này được

chính quyền Bắc Việt công nhận là đúng và trích đăng trong cuốn Xã thôn Việt

Nam, do nhà xuất bản Văn Sử Địa, cơ quan nghiên cứu chính thức của Đảng Lao

động ấn hành, Hanoi, năm 1959, trang 62 )

*

c Trung Hoa là một quốc gia độc lập Địa chủ Trung Hoa được chính quyền Quốc

dân Đảng bênh vực và che chở Trái lại, Việt Nam là một thuộc địa, do ngoại bang

cai trị Do đó, dù là “giai cấp bốc lột” các địa chủ Việt Nam vẫn bị chính quyền

thực dân áp bức và bóc lột Vì bản thân là nạn nhân của chế độ thực dân nên địa

chủ Việt Nam luôn luôn chống đối chính quyền thực dân Không ai chối cãi được

rằng họ đã ủng hộ cách mạng Việt Nam rất nhiều, nhất là về phương diện tài chính

Ngay cả Đông Dương Cộng sản Đảng, phong trào Việt Minh và phong trào kháng

chiến cũng quyên được của địa chủ rất nhiều (Tuần lễ vàng, Ủng hộ bộ đội địa

phương, v v ) Sự thực thì họ đóng góp rất nhiều công của cho chính phủ kháng

chiến từ đầu cho đến ngày đương ở địa vị “một thành phần của chính quyền dân

chủ nhân dân”, họ bị giáng xuống là “kẻ thù của nhân dân”

d Khổng giáo xuất phát từ Trung Quốc, nhưng cũng bắt đầu suy tàn từ Trung

Quốc, trong khi còn đương thịnh hành ở Việt Nam Trong mấy thế kỷ gần đây,

Trung Quốc trải qua nhiều triều đại đốn bại, và nhất là sau cuộc Cách mạng Tân

Hợi thì tình hình trở nên gần như vô chính phủ, ban ngày thì quân phiệt sách nhiễu,

ban đêm thì thổ phỉ hoành hành Việt Nam cũng trải qua nhiều triều đại, nhưng lúc

nào chế độ vua quan cũng đặt trên nền tảng Nho giáo Từ triều đình cho đến thôn

xã giới thống trị được chọn lọc trong đám khoa bảng, không có tình trạng quân

phiệt chiếm đoạt chính quyền như ở Trung Quốc

e Trong 80 năm gần đây, Việt Nam là thuộc địa của Pháp Nhân dân Việt Nam có

dịp đụng chạm với văn hoá Tây phương một cách trực tiếp hơn nhân dân Trung

Quốc Sự va chạm giữa hai nền văn hoá khác nhau tất nhiên gây nên nhiều tai hại

trong xã hội Việt Nam, nhưng đồng thời cũng mang lại một vài ảnh hưởng tốt Một

trong những ảnh hưởng này là sự hấp thụ được tính lý luận chính xác và khúc

chiết Do đó, người Việt Nam và nhất trí thức Việt Nam không ưa những lối lý

luận hàm hồ, quanh co và “đại khái chủ nghĩa” Nếu tính theo phần trăm dân số thì

những người có thể gọi là tri thức ở Việt Nam nhiều hơn ở Trung Quốc bội phần

Tất cả những điểm sai biệt kể trên, và nhiều điểm dị đồng về nhiều phương diện

khác nữa, khiến xã hội Việt Nam và xã hội Trung Quốc có rất nhiều điểm không

giống nhau, vì vậy nên chiến thuật cải cách ruộng đất từ Trung Quốc mang sang,

không hợp với hoàn cảnh Việt Nam bằng hoàn cảnh Trung Quốc Nói vậy không

có nghĩa là công nhận chiến thuật của họ Mao hoàn toàn thích hợp với hoàn cảnh

Trung Quốc và tinh thần nhân dân Trung Quốc

Vì vậy nên việc Đảng Lao động muốn bắt giới trí thức Việt Nam phải chấp nhận

chính sách cải cách ruộng đất của Trung Quốc quả là một công việc gay go Chính

vì muốn bắt giới trí thức phải “chịu liều thuốc Bắc”, nên Đảng đã tổ chức khoá

chỉnh huấn 1953-54 Chúng tôi sẽ cố gắng trình bày cặn kẽ, vì toàn bộ quả thật là

một mưu mô kỳ diệu

*

Tài liệu học tập chính trong bài thứ 5 này là bản báo cáo của ông Trường Chinh,

đọc tại Đại hội lần thứ nhất của Đảng Lao động, họp tại Việt Bắc, từ ngày 14 đến

ngày 23 tháng 2, 1953

Đảng đã dùng ngay những luận điệu của ông Trường Chinh để cố gắng giải thích,

chứng minh và thuyết phục các học viên trong lớp Sau đây chúng tôi xin trích

những đoạn quan trọng trong bản báo cáo của ông Trường Chinh Chúng tôi viết

thêm những tiêu đề để nói rõ lên những điều ông Trường Chinh không muốn nói

Chế độ cũ là một chế độ bóc lột

Địa chủ không đầy năm phần trăm dân số mà còn cùng với đế quốc chiếm đoạt vào

khoảng 70 phần trăm trong nước, trong khi nông dân, gồm 90 phần trăm dân số,

chỉ sở hữu chừng 30 phần trăm ruộng đất

Nếu chia đều ruộng đất thì mỗi gia đình sẽ được bao nhiêu?

Đất trồng tỉa trong toàn quốc có đến 5 triệu héc ta Nếu mà đem chia đều 5 triệu

gia đình, thì sẽ được một héc ta

Địa chủ Việt Nam luôn luôn cấu kết với đế quốc Pháp

Từ ngày bị Pháp cai trị, giai cấp địa chủ luôn luôn cấu kết với đế quốc Pháp để bóc

lột và áp bức nông dân mỗi ngày một ác nghiệt hơn

Địa chủ và đế quốc đều là kẻ thù Chúng ta cần phải tiêu diệt cả hai

Mục tiêu của cách mạng là tiêu diệt cả đế quốc lẫn phong kiến vì cả hai đều là kẻ

thù chính của nhân dân Việt Nam Muốn lật đổ đế quốc thì đồng thời phải lật đổ cả

phong kiến Ngược lại, muốn lật đổ phong kiến thì đồng thời cũng phải lật đổ đế

quốc

Chống thực dân chưa đủ Phải là cộng sản mới đủ

Nhiệm vụ phản đế và phản phong không thể tách rời nhau được Chúng ta cần đả

phá thái độ muốn tách rời nhiệm vụ phản phong và nhiệm vụ phản đế, coi đế quốc

là kẻ thù chính và phong kiến là kẻ thù phụ (phản đế nghĩa là chống thực dân

Phản phong nghĩa là tiêu diệt giai cấp địa chủ )

*

Chương trình hai đợt

Phong trào Cải cách ruộng đất sẽ gồm có hai đợt:

1 Giảm tô [2] để giảm ưu thế kinh tế của giai cấp địa chủ bước đầu để tiến tới tiêu

diệt ưu thế chính trị của chúng

2 Cải cách ruộng đất, bãi bỏ quyền chiếm hữu ruộng đất của địa chủ, tiêu diệt ưu

thế chính trị của chúng

Có thực giai cấp địa chủ là Việt gian không?

Chiến tranh càng khốc liệt thì giai cấp địa chủ phong kiến càng tỏ ra phản động

Chứng cớ là trong phong trào giảm tô, nhân dịp đấu tố, chúng ta đã phát hiện nhiều

địa chủ làm Việt gian do thám cho địch Chúng thành lập những căn cứ ở địa

phương cho quân đội địch, thành lập nhiều tổ chức phản động để hòng phá hoại

chính sách của chính phủ chống thuế, chống dân công v v Nhiều địa chủ đã ám sát

cán bộ, đốt nhà nông dân, bỏ thuốc độc xuống giếng, ra hiệu cho máy bay địch bắn

phá thả bom

Chúng ta đã phạm sai lầm

Trong những năm gần đây chúng ta đã đoàn kết một chiều với giai cấp địa chủ

Chúng ta coi nhẹ nhiệm vụ phản phong, và chúng ta không nhận định rõ ràng có

đấu tranh phản phong thì đấu tranh phản đế mới thành công, chóng đạt tới kết quả

Tại sao chúng ta không bắt chước Bác Mao, chờ đánh Pháp xong rồi sẽ tiêu diệt

địa chủ?

Chúng ta áp dụng kinh nghiệm của Trung Quốc trong tám năm kháng Nhật, nhưng

hồi đó, cách mạng Trung Quốc chỉ thực hiện giảm tô, vì Đảng Cộng sản Trung

Quốc còn phải liên minh với chính phủ Tưởng Giới Thạch để chống Nhật Chính

phủ Quốc dân Đảng đại diện cho giai cấp địa chủ và bọn quan liêu tư sản Chúng ta

không có vấn đề liên minh như vậy nên chúng ta không cần phải hạn chế chính

sách ruộng đất của chúng ta bằng cách chỉ thực hiện giảm tô mà thôi

Chúng ta nhận là sai và sẽ chữa

Đảng ta là Đảng Mác-xít Lê-nin-nít, có truyền thống phê bình và tự phê bình để

tiến bộ Chúng ta thành thật nhận là sai và quyết tâm sẽ sửa chữa

Phải cô lập giai cấp địa chủ để tiêu diệt chúng

*

Phải dựa hẳn vào bần cố nông, đoàn kết chặt chẽ với trung nông Muốn được như

vậy chúng ta phải tôn trọng quyền lợi của họ, giác ngộ quyền lợi giai cấp cho họ và

làm cho họ thấm nhuần câu: “Bần cố nông và trung nông là anh em một nhà”

Còn đối với phú nông thì chúng ta liên hiệp với họ (về phương diện chính trị

(nghĩa là không đấu tố họ); về phương diện kinh tế thì chúng ta giữ nguyên lối làm

ăn của họ (cộng sản chỉ giữ lời hứa trong đúng một năm)

Liên hiệp với phú nông để cô lập giai cấp địa chủ, để lôi kéo phú nông vào hàng

ngũ kháng chiến và để trung nông được yên tâm Dựa hẳn vào bần cố nông, đoàn

kết với trung nông để thanh toán từng bước một chế độ phong kiến bóc lột, để tăng

cường sản xuất và củng cố kháng chiến

Tại sao phải thực hiện hai chiến dịch?

Giảm tô là bước đầu, cải cách ruộng đất là bước thứ hai của một chiến thuật chính

trị duy nhất Chúng ta thực hiện giảm tô để dọn đường cho cải cách ruộng đất

Tại sao mỗi chiến dịch gồm có nhiều đợt?

Muốn thực hiện chính sách ruộng đất chúng ta phải chiến đấu chống lại những lực

lượng chống đối Tình hình quân sự quyết định sự thành bại (Cộng sản chỉ thực

hiện cải cách ruộng đất ở những nơi cộng sản kiểm soát chặt chẽ, không thực hiện

ở những nơi giáp giới vùng Pháp chiếm đóng)

Cần thực hiện cải cách ruộng đất làm nhiều đợt Trước tiên ở những vùng thuận

tiện sau mới tới các vùng khác, không bao giờ thực hiện một lúc khắp mọi nơi (Có

nghĩa là cải cách ruộng đất chưa thực hiện ngay ở những vùng dân tộc thiểu số

đảng chưa nắm vững)

Đừng hoảng sợ Đảng có chính sách phân biệt

Giai cấp địa chủ phong kiến là phản động Tuy nhiên hiện nay trong nước ta có ba

loại địa chủ:

1 Địa chủ cường hào, gian ác, Việt gian, phản động

2 Địa chủ thường

3 Địa chủ kháng chiến và nhân sĩ tiến bộ

Nếu anh nhận đường lối của Đảng, anh sẽ thoát

*

Chúng ta sẽ xử lý tuỳ theo thái độ chính trị của mỗi loại địa chủ

Nếu anh “tốt”, ruộng đất của anh sẽ không bị tịch thu Trái lại sẽ được trưng mua

Sau khi phân chia địa chủ thành loại và xét từng loại ruộng đất, cần phải thi hành

biện pháp sau đây để tước quyền sở hữu ruộng đất của đế quốc và địa chủ

1 Tịch thu

2 Trưng thu không bồi thường

3 Trưng mua (theo giá chính phủ ấn định)

Tiếp theo bài báo cáo của ông Trường Chinh, và đạo sắc lệnh về ruộng đất ấn định

thể thức thi hành Cả bản báo cáo lẫn bản sắc lệnh đều điển hình của lối hành văn

cộng sản

Trở lại quang cảnh học viên đương khổ tâm nghiên cứu bản báo cáo của ông

Trường Chinh Họ thảo luận suốt trong mười ngày, bàn cãi từng câu từng chữ

Nhưng thực sự không mấy người hoàn toàn chấp nhận luận điệu của ông Trường

Chinh, vì nhiều chỗ ông nguỵ biện một cách quá lộ liễu Không ai chối cãi là từ

trước ruộng đất ở Việt Nam cũng như ở mọi nước không cộng sản phân chia không

đồng đều, và có những địa chủ bóc lột và đàn áp nông dân Nhưng không ai có thể

công nhận những con số quá đáng mà ông Trường Chinh đã nêu ra để lấy cớ áp

dụng một chính sách cực kỳ bạo tàn trong chiến dịch Cải cách ruộng đất Ông nói

ở Việt Nam, 5 phần trăm dân số bóc lột 90 phần trăm khác Trong số “bị bóc lột”

ông bao gồm cả hai triệu dân thành thị không có ruộng đất, và hai triệu dân thiểu

số thường sống lưu động, hoặc có ruộng nhưng không khai báo, vì không muốn

đóng thuế Trong số “bị bóc lột” ông Trường Chinh cũng gộp luôn cả giới trung

nông là đại đa số những người sở hữu ruộng đất (90, 88 phần trăm ở Bắc kỳ, 93, 80

phần trăm ở Trung kỳ và 71, 73 phần trăm ở Nam kỳ) Ông Trường Chinh đổ diệt

cho địa chủ Việt Nam và đế quốc chiếm hữu tới 70 phần trăm, ông kể cả công

điền, chừng 20 phần trăm, và tập tục thì bao giờ cũng chia đều cho dân làng thay

phiên cày cấy Tại sao ông Trường Chinh lại bao gồm công điền vào số ruộng đất

bị địa chủ chiếm đoạt? Khi bị chất vấn trong một khóa chỉnh huấn về vấn đề kể

trên, ông trả lời: “Công điền chỉ còn là ruộng công trên nguyên tắc thực tế, những

công điền đã bị bọn cường hào ác bá dùng thủ đoạn chiếm đoạt làm ruộng tư”

Mặc dầu vậy, trong cuốn Xã thôn Việt Nam xuất bản năm 1959, Đảng Lao động

cũng phải công nhận như sau:

… Chế độ ruộng công đã từng có lâu đời ở Việt nam Cho nên nguyên tắc phân

phối bình quân ruộng công cũng trở thành một tập quán ăn sâu trong nhân dân, nó

có sức mạnh của truyền thống, và nhân dân luôn đấu tranh để bảo tồn nguyên tắc

ấy Cho nên chừng nào chế độ ruộng công còn tồn tại, thì những nguyên tắc đó

*

không thể xoá bỏ được Nghĩa là bọn cường hào địa chủ cho dù có dựa vào chính

quyền thực dân chăng nữa cũng không thể nào công nhiên đem tất cả ruộng công

mà lần lượt chia nhau không đếm xỉa gì đến nhân dân (Xã thôn Việt Nam, Tr 77)

Một mặt khác, ông Trường Chinh cố tình dùng lối hành văn mập mờ “cùng với đế

quốc” để bao gồm trong số ruộng đất mà ông coi là “chiếm đoạt của nhân dân”

những đồn điền chè và cà phê do Pháp kiều khai khẩn ở những nơi trước kia mà vì

sợ bệnh sốt rét nên không ai dám lui tới Dĩ nhiên là ở các đồn điền Pháp đã bóc lột

cu li Việt nam một cách tàn nhẫn nhưng dù sao cũng phải công nhận rằng đấy là

những đất mới khai hoang, không phải như ông Trường Chinh nói, là đế quốc

“chiếm đoạt của nông dân”

Việc ông Trường Chinh hứa mỗi gia đình Việt Nam sẽ có một héc ta đất (mẫu tây)

ruộng cũng rõ ràng là một thủ đoạn lừa bịp Đành rằng nếu đem số 5 triệu héc ta,

nhưng ông Trường Chinh cố ý quên rằng trong số 5 triệu héc ta thì 2 triệu 3 héc ta

lại ở Nam kỳ, không phải ở Bắc kỳ, nơi mà Đảng Lao động thực hiện cải cách

ruộng đất Nếu muốn gia đình Việt Nam có một héc ta ruộng đất thì phải di cư một

nửa dân số Bắc kỳ vào Nam, nghĩa là di cư 10 triệu người đi xa 2 000 cây số vào

miền đồng bằng phì nhiêu của sông Cửu Long Dĩ nhiên là hồi năm 1954, khi ông

Trường Chinh đọc bản báo cáo của ông trước Đại hội lần thứ nhất của Đảng Lao

động, Đảng không có phương tiện thực hiện một cuộc di cư vĩ đại như vậy; nhưng

phải chăng Đảng đã định tâm, nếu thống nhất được quốc gia dưới chế độ cộng sản

sẽ đưa đến một nửa dân số Bắc Việt vào Nam để chia bớt ruộng đất của đồng bào

ruột thịt Nam bộ”?

Ông Trường Chinh cứ gọi địa chủ Việt Nam là “phong kiến” với ngụ ý “mập mờ

đánh lận con đen” làm như thế từ xưa tới nay họ vẫn là “con vua cháu chúa” có

quyền coi nhân dân như tài sản tư hữu của mình Khi bị chất vấn về danh từ

“phong kiến” dùng để chỉ “địa chủ”, ông Trường Chinh chỉ trả lời lờ mờ rằng “chế

độ địa chủ xuất phát từ thời phong kiến” Các học sinh trong lớp chỉnh huấn hiểu

rõ ý định của ông Trường Chinh là “muốn giết chó thì kêu là chó dại”, và họ cũng

hiểu rằng bản báo cáo của ông Trường Chinh chỉ là một cái bình phong dùng để

che đậy thâm ý độc ác của Đảng: tiêu diệt giai cấp địa chủ đã từng tham gia kháng

chiến, đã giúp cộng sản lên lắm chính quyền và củng cố thế lực

Trong thời gian học tập bản báo cáo, cuộc thảo luận vẫn sôi nổi như mấy bài trước,

nhưng học xong bài này thì mọi người đều tỏ ra chấp nhận luận điệu của Đảng Họ

chấp nhận sự cần thiết của cải cách ruộng đất và cả phương pháp tàn bạo thực hiện

cải cách ruộng đất một cách rất ngoan ngoãn vì một lẽ rất dễ hiểu: Đa số học viên

thuộc thành phần địa chủ nên hy vọng rằng một khi đã chấp nhận chủ trương

*

đường lối của Đảng, may ra sẽ được sắp xếp là địa chủ kháng chiến trong nhiều

năm Vì vậy nên đối với họ, thái độ khôn ngoan hơn cả là đứng về phe Đảng, hoặc

ít nhất cũng tỏ ra như vậy Học xong bài học về cải cách ruộng đất, tất cả lớp đều

đồng ý về bản báo cáo của ông Trường Chinh và đồng thanh hô to: “đả đảo giai

cấp địa chủ!”

Nhưng sau khi mãn khoá ra về, nhiều người chợt nhớ tới cái câu ví của ông Hồ Chí

Minh: “đế quốc là con hổ mà địa chủ là bụi rậm để cho con hổ núp Vì vậy nên

muốn đuổi hổ, phải phá cho kỳ được bụi rậm” Mặc dù họ đi chỉnh huấn về, có

cảm tưởng rằng bản thân mình sẽ được an toàn, nhưng họ quên rằng bố mẹ, anh

em, họ hàng sẽ bị Đảng coi là lang sói, và gia đình êm ấm của họ là sào huyệt của

hổ báo mà Đảng sẽ đốt phá trong một tương lai rất gần

________________________________________

[1]Sửa đổi lề lối làm việc, nhà xuất bản Sự thật Cuốn sách của tác giả XYZ, bút

hiệu của ông Hồ

[2]Giảm tô ở Trung Quốc (thực hiện ở những vùng Trung cộng chiếm đóng trước

1949) là chỉ giảm tô không mà thôi, không phải là chiến dịch giảm tô theo kiểu

Trường Chinh trình bày, vì giảm tô theo kiểu này là đợt một của cải cách ruộng

đất, có đấu tố và xử bắn địa chủ Ý Trường Chinh muốn nói là: “địa chủ Trung

Hoa được chính quyền Quốc dân Đảng che chở nên bác Mao không dám tiêu diệt

họ trong khi đương liên minh với Tưởng Giới Thạch Còn địa chủ Việt Nam thì

chẳng được chính phủ nào che chở, nên chúng ta có thể tiêu diệt họ ngay bây giờ

được”

Phần 5 – Cải cách ruộng đất

“Muốn chữa một tình trạng bất công thì phải vượt qua giới hạn của công bằng ”

Mao Trạch Đông (“Báo cáo về vụ nông dân bạo động tại Hồ Nam”)

Cộng sản thực hiện cải cách ruộng đất bằng hai chiến dịch liên tiếp: chiến dịch

giảm tô vào những năm 1953 và 1954, và chiến dịch cải cách ruộng đất đích thực

vào những năm 1954 và 1956

Năm 1955, cộng sản tạm thời đình chỉ cải cách ruộng đất vì năm ấy có cuộc di cư ồ

ạt của gần một triệu người từ Bắc vào Nam, trong thời gian 300 ngày do Hiệp định

Genève ấn định để theo nguyên tắc, mọi người được tự do di chuyển giữa hai

*

miền Nhà cầm quyền miền Bắc tạm ngừng đấu tố vì họ sợ số người di cư sẽ tăng

thêm; nhưng sau khi chiếm đóng Hải Phòng, hải cảng cuối cùng mà người Bắc có

thể thoát vào Nam được, họ tiếp tục đấu tố trở lại Có điều khác là lần này, khi thực

hiện cải cách ruộng đất tại vùng đồng bằng sông Nhị Hà, họ muốn chóng xong nên

dồn cả hai chiến dịch giảm tô và cải cách ruộng đất đích thực làm một, thực hiện

toàn bộ chương trình bằng một loạt đấu tố duy nhất, tất nhiên là khủng khiếp bằng

hai những kỳ trước

Cả hai chiến dịch giảm tô và cải cách ruộng đất đích thực đều nhằm một mục đích

tức là tiêu diệt toàn bộ giai cấp địa chủ để tiến tới việc thành lập chế độ vô sản

chuyên chính ở nông thôn Cả hai chiến dịch đều áp dụng một chiến thuật duy

nhất, và chiến dịch thứ nhất và thứ nhì chỉ khác nhau ở mức tàn bạo và ở các loại

tài sản tịch thu của các địa chủ Nói một cách rõ hơn thì chiến dịch thứ nhất cốt

tiêu diệt sơ bộ những phần tử “có máu mặt” ở nông thôn mà cộng sản gọi là những

“phản động chính”, và tịch thu tiền bạc, nữ trang hoặc châu báu, tức là những “của

nổi” mà họ giấu giếm hoặc giao cho quyến thuộc cất giữ Chiến dịch thứ hai nhằm

vào những người “có đủ bát ăn”, mệnh danh là “phản động phụ” Nhóm thứ hai

này tương đối nghèo hơn nhóm thứ nhất, và nói chung chỉ có ruộng nương nhà

cửa, không có vàng bạc châu báu Họ cũng là phần đông trong cái giới mà cộng

sản quy định là “địa chủ” Chiến dịch thứ hai, tức là cải cách ruộng đất đích thực

cũng là dịp để cộng sản dựa theo “pháp luật” tịch thu toàn bộ ruộng đất, nhà cửa,

đồ đạc của tất cả giai cấp “địa chủ” Họ chỉ được phép ra khỏi nhà cùng vợ con với

hai bàn tay trắng Trong các Chương sau, chúng tôi sẽ trình bày cách thức “đấu tố”

và tịch thu tài sản trong mỗi chiến dịch

Nơi đây, chúng tôi sẽ giải thích tại sao cộng sản lại thấy cần thiết phải tiêu diệt giai

cấp địa chủ bằng hai chiến dịch liên tiếp Muốn có một ý niệm rõ ràng hơn, chúng

ta hãy lấy một ví dụ sau đây:

Giả sử trong một làng nào đó có 25 gia đình tạm gọi là A, B, C, D, vân vân, theo

thứ tự bản mẫu tự và theo giầu, nghèo A giầu nhất và Z nghèo nhất Lúc khởi đầu

chiến dịch giảm tô, Đảng dạy cho nông dân cách phân định nhân dân trong làng

thành nhiều thành phần khác nhau, chiếu theo bản điều lệ phân định thành phần

giai cấp ở nông thôn [1] mà họ phải học tập kỹ lưỡng trong 10 hôm Sau đó, họ

phân định dân làng đại khái theo thứ tự sau đây:

*

A, B, C : địa chủ

D, E, F : phú nông

G, H, I, J: trung nông cứng

K, L, M, N: trung nông vừa

O, P, Q, R: trung nông yếu

S, T, U, V: bần nông

X, Y, Z: cố nông

Đồng thời cộng sản cũng đề ra khẩu hiệu: “Dựa hẳn vào bần cố nông, đoàn kết

chặt chẽ với trung nông, liên hiệp với phú nông để tiêu diệt địa chủ” Cộng sản kêu

gọi những người từ G đến Z thành lập một khối liên minh hùng hậu để tiêu diệt

mấy kẻ bất hạnh: A, B, C bị quy là “địa chủ” Những phú nông D, E, F kế sát với

địa chủ A, B, C không được phép tham gia đấu tranh, nhưng được hứa hẹn “yên

thân” nếu chịu khó “ngoan ngoãn”, và đấy là tất cả ý nghĩa của khẩu hiệu “Liên

hiệp phú nông” [2] Những người được quy là “phú nông” hết đỗi mừng rỡ vì lẽ

ranh giới giữa “địa chủ” và “phú nông” quả là huyền huyền ảo ảo, không một

người nào có thể biết trước mình sẽ là địa chủ hay phú nông

Trung nông được vinh dự đứng cùng hàng ngũ với bần cố nông (cũng gọi là thành

phần bản bộ) cũng mừng rơn vì cảm thấy sẽ được an toàn dưới chế độ mới, mặc

dầu không phải là “cánh ta” Để củng cố lập trường, họ hăng hái đấu tranh chống

mấy tên A, B, C Họ muốn chứng minh với Đảng họ đứng hẳn về phe đảng, phe

bần cố nông

Theo lệ thường, A sẽ bị bắn trước công chúng, B sẽ bị án khổ sai, nặng nhẹ tuỳ

trường hợp Nhưng câu chuyện đến đấy chưa phải là hết Khoảng một năm sau,

Đảng lại phái một đội “cải cách” thứ hai tới làng để phát động một cuộc khủng bố

thứ hai: đó là chiến dịch Cải cách ruộng đất đích thực Một đoàn cán bộ mới tới

*

làng, quan sát qua loa, rồi tuyên bố rằng việc phân định thành phần năm trước cả

làng đã làm sai Họ nói: “Các đồng chí nông dân không nắm vững các tiêu chuẩn

phân định thành phần nên năm ngoái đã để quá nhiều địa chủ lọt lưới” Họ bắt

nông dân học tập lại bản Điều lệ phân định thành phần giai cấp ở nông thôn và

thúc đẩy nông dân phát hiện thêm địa chủ Họ nói rằng theo sự tính toán rất khoa

học của các đồng chí cố vấn Trung Quốc, đã điều tra rất cẩn thận ở các làng (thực

ra chỉ có một đoàn cố vấn Tầu đi lướt qua các làng) thì lẽ ra số địa chủ phải nhiều

hơn gấp bội Họ bắt nông dân quy định thành phần lại, và lần này những người D,

E, F (trước đây là phú nông) và G, H, I, J (trước đây chỉ là trung nông cứng) đều

trở thành địa chủ, trong khi K, L, M, N (trung nông vừa) trở thành phú nông v v

Như vậy tổng số địa chủ mới “tìm ra” đông gấp 5 lần số địa chủ phát hiện trong

chiến dịch giảm tô năm trước Theo lệnh của Trung ương đảng, con số tối thiểu

những án tử hình cũng tăng từ 1 lên 5 tại mỗi xã Con số những người tự tử hoặc

chết đói vì chính sách “cô lập địa chủ” (sẽ giải thích sau) cũng tăng theo Tổng số

nạn nhân của phong trào Cải cách ruộng đất tại Bắc Việt chưa hề được công bố,

nhưng nếu tin lời ông Gérard Tongas, một giáo sư Pháp ở lại Hà Nội cho tới năm

1959 thì “kết quả của cuộc tàn sát kinh khủng này là một trăm ngàn người” [3]

Cho tới nay chưa một ai có thể ước lượng được số người chết trong hai chiến dịch

long trời lở đất này (đấy là danh từ chính thức của cộng sản khi đề cập đến Cải

cách ruộng đất), nhưng theo lời những người vượt tuyến vào Sài Gòn năm 1957 thì

khắp các vùng nông thôn Bắc Việt nhân dân mang toàn khăn trắng Điều này rất dễ

hiểu vì ngoài những người bị toà án nhân dân đặc biệt lên án xử tử và hành quyết

công khai còn vô số những người chết trong các trại giam và những người tự tử

ngay sau khi bị quy là địa chủ Số người tự tử và chết trong các trại giam đã nhiều,

nhưng chưa thấm vào đâu với số bố mẹ, con cái địa chủ chết đói vì chính sách bao

vây kinh tế Đấy chẳng qua chỉ là kết quả của phương châm: “Thà giết mười người

vô tội còn hơn để thoát một kẻ thù” Đấy là chính sách của Đảng Lao động, áp

dụng trong Cải cách ruộng đất, mà luật sư Nguyễn Mạnh Tường đã lớn tiếng tố cáo

trong bài diễn văn của ông, đọc trước Đại hội toàn quốc của Mặt trận tổ quốc, họp

tại Hà Nội tháng 10 năm 1956

Mỗi chiến dịch giảm tô và cải cách ruộng đất đích thực đều được thực hiện bằng

năm “đợt” liên tiếp, theo một kỹ thuật gọi là “Vết dầu loang” Thể thức như sau:

Đợt thứ nhất khởi đầu tại một vài xã ở mỗi tỉnh Những xã này là những nơi quả có

*

những địa chủ cường hào trước đây vẫn bóc lột nông dân một cách quá quắt Một

đoàn cán bộ đặc biệt đã được huấn luyện tại Trung Quốc trực tiếp lãnh đạo chiến

dịch tại các xã này, gọi là thí điểm Trong khi ấy, rất nhiều cán bộ từ mọi nơi khác

trong tỉnh được phái tới để quan sát học tập Đợt thứ nhất chấm dứt thì những cán

bộ mới huấn luyện này phát động một “đợt” thứ hai tới các xã xung quanh, dưới sự

hướng dẫn của các cán bộ chuyên môn Việt và các cố vấn Trung cộng Y hệt một

vệt dầu loang, phong trào khủng bố lan dần ra toàn huyện rồi đến toàn tỉnh Đến

hết “đợt năm” thì chiến dịch được hoàn tất trên toàn lãnh thổ dưới quyền kiểm soát

của cộng sản, trừ miền giáp giới với Lào, nơi có các bộ lạc Thái Vì người Thái có

liên lạc mật thiết với người Lào nên cộng sản muốn tránh không cho người Lào

biết, sợ các “đồng chí Pathet Lào” hoảng sợ Cho đến 1958 cộng sản không thực

hiện một cải cách nào quan trọng tại miền này Còn ở Quảng Trị, cộng sản cũng

thực hiện cải cách ruộng đất một cách ôn hoà, lấy ruộng đất thừa của địa chủ phân

phát cho bần cố nông mà không chém giết ai cả Sở dĩ không chém giết là để tránh

sự ngờ vực của những người không cộng ở phía Nam vĩ tuyến Theo lời Trường

Chinh thì: “Ở những miền đặc biệt, phải có chính sách đặc biệt”

Một điểm nữa đáng nêu lên là chính phủ làm bộ không dính dáng gì đến việc

khủng bố Họ làm ra vẻ đấy là việc riêng của nông dân, hoàn toàn do nông dân chủ

trương để nâng cao “uy tín chính trị” của họ Vì vậy nên có khẩu hiệu: “Phóng tay

phát động quần chúng đấu tranh để thực hiện giảm tô”, hoặc “Cải cách ruộng đất”

Đảng cũng phủ nhận mọi trách nhiệm Đảng nói Đảng chỉ giúp ý kiến cho nông

dân để họ biết cách đấu tranh mà thôi Còn quân đội thì phái một vài tiểu đoàn tới

đóng các xã kế bên để đề phòng “phản động” có nổi dậy thì giúp đỡ nông dân một

tay

Và giờ đây, chúng ta hãy xem thể thức thực hiện chiến dịch giảm tô tại một trong

hàng vạn làng Bắc Việt

Chương 14 – Chiến dịch giảm tô

Vài tháng sau cuộc “Đấu tranh chính trị” chấm dứt một đoàn cán bộ đã được huấn

luyện tại Trung Quốc giả dạng làm nông dân bí mật tới làng Nhờ tổ đảng địa

phương mách mối làm quen với một vài cố nông túng bấn nhất trong làng, và xin

cho ngụ cư trong nhà Họ thực hành một chính sách gọi là “ba cùng”, nghĩa là cùng

*

làm việc với chủ nhà (mà không lấy công), cùng ăn với chủ nhà (nhưng góp phần

mình), và cùng ngủ một giường với chủ nhà Nếu chủ nhà có vợ, như trường hợp

thông thường, thì một nữ cán bộ tới ngủ cùng với bà vợ, và một nam cán bộ ngủ

với ông chồng

Họ ở như vậy trong ba tháng Anh nông dân rất hài lòng vì bỗng dưng có người

giúp việc không công Họ làm đủ mọi việc, cày bừa hoặc gặt hái, tuỳ theo vụ Họ

quét nhà, trông trẻ, và trò chuyện luôn mồm Họ tìm hiểu đời tư của chủ nhà, rất

chăm chú nghe và tỏ vẻ thông cảm mỗi khi chủ nhân kể cho nghe một cảnh cực

khổ của mình Chẳng bao lâu người nông dân chất phác coi họ là đồng tình đồng

cảm với mình và có bao nhiêu tâm sự “to nhỏ” với họ cho kỳ hết Họ chịu khó

nghe và giảng giải cho anh thấy rõ nguyên nhân của mọi nỗi khổ của đời anh Tỉ

dụ trường hợp một anh nông dân bị vợ bỏ, đi lấy chồng khác, thì cán bộ giải thích

ngay rằng: “Giá anh không bị tên địa chủ độc ác ấy bóc lột thì anh đâu đến nỗi

túng thiếu Anh đã sắm được cho chị ấy đủ thứ thì việc gì chị ấy lại nỡ bỏ anh!”

Tóm lại, theo cán bộ thì mọi nỗi đau khổ mà nông dân đã phải chịu đều xuất phát

từ sự bóc lột tàn bạo của bọn địa chủ lang sói Đấy chính là điều mà họ cố nhồi vào

óc mấy anh bần cố nông đã chứa họ trong nhà

Sau đó họ bày vẽ cho nông dân biết rằng chỉ có một phương pháp duy nhất để cải

thiện đời sống của mình là tin theo chính sách của Đảng, vùng lên tiêu diệt cho kỳ

hết bọn địa chủ cường hào ác bá trong làng Công tác tích cực nhồi sọ này tiếp diễn

mỗi ngày đến gần 18 giờ, cho tới khi người nông dân trước kia hiền lành ngoan

ngoãn, nay sẵn sàng đứng dậy chống lại chủ đất của mình Người nông dân được

giác ngộ gọi là cái “rễ”, và công tác kể trên được gọi là “bắt rễ”

Tới giai đoạn này, người cán bộ chấm dứt mọi hành vi xách động của mình trong

làng, và từ đó chỉ ở miết trong căn nhà mà anh đã “ba cùng” Từ đấy cán bộ chỉ

hành động qua cái “rễ” của anh ta, người mà anh ta cấp dưỡng tiền nong và dùng

làm gián điệp thường xuyên Anh ta cổ động cái “rễ” mà ta tạm gọi là A đi kết nạp

B, rồi đến lượt B đi kết nạp C, và cứ thế mãi Công việc này gọi là “xâu chuỗi”, và

B, C, D, v v, được gọi là “cốt cán” Phương pháp kết nạp này (mỗi rễ và mỗi cốt

cán chỉ được phép giới thiệu một người mà thôi) nhằm phòng ngừa trường hợp vô

tình kết nạp một số lớn “phản động” và nhằm tránh những cạm bẫy mà địa chủ

trong làng có thể giăng ra “Rễ” còn giữ nhiệm vụ bí mật liên lạc với những cán bộ

*

khác, đang công tác tại những xóm lân cận, để trao đổi và đối chiếu những tin tức

do các cốt cán cung cấp Họ điều tra tỉ mỉ mọi chi tiết của đời sống trong làng, tình

trạng sở hữu ruộng đất và tài sản, thái độ chính trị, hoạt động quá khứ, và ngay cả

những cuộc tình duyên kín đáo nhất của từng người một (việc điều tra những cuộc

tình duyên này nhằm một mục đích đặc biệt: người đàn bà nào thời còn con gái, có

“dính líu” với một địa chủ nào, sẽ bị bắt buộc phải “tố” trước công chúng rằng chị

đã bị người địa chủ kia “hãm hiếp”) Sau vài ba tháng hoạt động như vậy, người

cán bộ thu thập được đầy đủ chi tiết cần thiết về cái làng mà anh phụ trách, để đích

thân báo cáo trước một phiên họp bí mật của đoàn Cải cách ruộng đất đóng trong

tỉnh Tại đây, sau khi tham khảo ý kiến của đoàn, anh cán bộ đề nghị qui định

thành phần cho tất cả dân làng, đặc biệt là thành phần địa chủ, và gán cho người

nào “tội” gì?

Tới lúc đó đội cải cách ruộng đất mới ra mắt công khai, uỷ ban hành chính xã và

chi bộ đảng ở xã tức thì bị giải tán “Đội” đứng lên điều khiển mọi công việc trong

làng, cắt cử một đội công án mới gồm toàn nông dân cốt cán, và ra lệnh phong toả

làng Thường thường mỗi làng ở Bắc Việt có một luỹ tre xanh bao quanh, và có hai

cổng Họ đóng cổng lại, canh gác suốt ngày đêm và không cho ai ra vào nếu không

có giấy phép của đội Cải cách ruộng đất Đội liên lạc với đoàn bằng một đường

dây điện thoại mới dựng lên Khách bộ hành hễ thấy hàng cột tre con đang xanh

mang dây điện thoại là biết ngay trong làng nào đó ở phía đầu dây đang có đấu tố

khủng khiếp Người nào khôn hồn hãy tránh ngay đường dây ấy, nếu không, có thể

bị tai bay vạ gió, nguy hiểm đến tính mạng không chừng

Chiến dịch chính thức mở đầu như vậy và được thực hiện làm sau bước liên tiếp,

mà bước cuối cùng là “phiên xử án”

Bước 1: Phân định thành phần

Nông dân thuộc thành phần bản bộ, tức là bần cố nông, phải đi dự một lớp đặc biệt

để học cách phân định thành phần tất cả dân làng Những tài liệu học tập gồm có

bản Điều lệ phân định thành phần ở nông thôn, các văn kiện về thể thức áp dụng

bản điều lệ này cùng những tiêu chuẩn phân loại Mỗi tỉnh có tiêu chuẩn khác nhau

mà báo chí cộng sản không hề nói đến Thí dụ trong một tỉnh, những tiêu chuẩn

*

phân định các loại trung nông như sau:

a Trung nông cứng: Những trung nông có một con bò, một con heo và một đàn gà

b Trung nông vừa: Những trung nông có một con heo và một đàn gà

c Trung nông yếu: Những trung nông chỉ có một đàn gà hoặc không có gì hết

Không những tiêu chuẩn ở mỗi tỉnh một khác mà còn thay đổi mỗi đợt đấu tố một

khác

Sau mười ngày tích cực học tập và “bình nghị dân chủ”, các học viên biểu quyết

một bản phân định thành phần mà thường thường là y hệt tài liệu cán bộ đã soạn

thảo từ trước Tất nhiên lúc đầu mỗi người một ý, nhưng sau khi thảo luận mọi

người đều chấp nhận ý kiến của cán bộ Điều này chẳng có gì lạ vì thực tế chứng tỏ

cán bộ biết rõ về dân làng hơn hẳn người làng

Bước 2: Phân loại địa chủ

Ngay sau khi đội Cải cách ruộng đất (thường gọi tắt là đội cải cách, hoặc đội) ra

mắt công khai, tức là mười ngày trước khi thành lập danh sách địa chủ, những

người sẽ bị quy là địa chủ đã bị bắt ngay và nhà cửa của họ đã có “cốt cán” canh

gác suốt ngày đêm Nhưng mỗi loại địa chủ sẽ bị đối đãi một cách khác nhau

Trên lý thuyết và theo lời ông Trường Chinh tuyên bố trong bản báo cáo của ông

thì có ba loại địa chủ chính: địa chủ Việt gian phản động, cường hào, gian ác, địa

chủ thường và địa chủ kháng chiến Ngoài ra còn có một loại nữa gọi là “nhân sĩ

tiến bộ” dành riêng cho mấy ông cựu quan lại hiện được cộng sản trọng dụng, như

các ông Hồ Đắc Điềm, Phan Kế Toại, v v

Nhưng trên thực tế loại thứ hai và thứ ba không hề có Tất cả mọi địa chủ, không

trừ một ai, đều bị quy vào loại “địa chủ Việt gian phản động” Như đã trình bày ở

trên, tất cả các địa chủ còn ở lại vùng kháng chiến cho đến năm 1953, dù muốn dù

không, đều có tham gia ít nhiều vào công cuộc kháng chiến vì chính sách của cộng

sản là tuyệt đối không để một ai có thể ngồi không, không có “công tác” Thanh

niên và những người tráng kiện thì gia nhập quân đội hoặc làm cán bộ chính

quyền, ở xã, huyện, hoặc tỉnh Những người tuổi tác thì tham gia những tổ chức bù

nhìn như “Phụ lão cứu quốc”, “Mặt trận liên Việt”, v v Mọi người đã tham gia

*

kháng chiến trong bảy năm trời nên tin tưởng rằng mình sẽ được xếp vào loại “địa

chủ kháng chiến”, hoặc ít nhất cũng là “địa chủ thường” vì sau khi tự xét, họ thấy

họ chẳng hề phạm một tội gì đối với nông dân Đành rằng họ có “bóc lột” nông

dân bằng cách cho nông dân thuê ruộng lấy tô nhưng họ lý luận rằng đấy chẳng

qua là tính chất của chế độ cũ, và từ ngày lên cầm chính quyền, cộng sản cũng vẫn

dung túng lối “bóc lột” đó trong bao nhiêu năm rồi Nhưng đến khi chiến dịch Cải

cách ruộng đất lan đến làng họ, mọi người đều giật mình thấy mình bị xếp vào loại

“Việt gian phản động” và bị tố đủ thứ tội Ngay cả những người tích cực phục vụ

chính quyền kháng chiến và đã được ông Hồ Chí Minh tuyên dương công trạng

cũng bị tố cáo là đã cố tình “chui vào cơ quan của Đảng và chính phủ để phá hoại

cách mạng” Không cần phải bằng cớ, chỉ cần một nông dân nào đó nói rằng đã

trông thấy địa chủ vẫy tay ra hiệu cho máy bay Pháp là đủ lên án địa chủ đó là Việt

gian, làm giáp điệp cho Pháp

Loại địa chủ này, cũng gọi là địa chủ đầu sỏ, lại được chia thành ba hạng nặng nhẹ

khác nhau: A, B, và C Cán bộ không tuyên bố cho địa chủ biết là họ bị xếp vào

hạng nào những chỉ cần một chút thông minh cũng đoán biết ngay Nếu đám biểu

tình hô “đả đảo tên địa chủ X, Việt gian phản động, cường hào, gian ác!” (4 danh

từ kèm theo chữ “địa chủ”) thì có thể biết chắc chắn Y là địa chủ hạng B Còn nếu

họ chỉ hô: “Đả đảo tên Z địa chủ ngoan cố!” (1 danh từ) thì Z thuộc hạng C Mỗi

hạng sẽ có một số phận khác nhau Địa chủ hạng B phải đi dự một lối cải tạo đặc

biệt kéo dài trong ba bốn tuần, suốt ngày đêm không được ngủ Mục đích của lớp

cải tạo này là khủng bố tinh thần địa chủ để bắt cung khai những chỗ chôn giấu

vàng bạc Họ bị khủng bố liên miên đến nỗi họ trở thành nửa tỉnh nửa điên và sẵn

sàng thú nhận bất cứ điều gì cán bộ bắt họ phải thú nhận Họ phải viết thư về cho

vợ con chỉ chỗ giấu vàng, bạc, bảo đào lên mang nộp cho nông hội Ngoài ra họ

còn phải viết tờ kê khai tất cả những người còn nợ họ tiền nông Họ khai ra người

nào thì lập tức đội cải cách bắt người ấy phải “trả” ngay cho nông hội Vì địa chủ

mất tinh thần, nhiều khi khai vu vơ nên có nhiều thương gia bị “vạ vịt”, mất sạch

cơ nghiệp dù không có liên quan trực tiếp đến Cải cách ruộng đất Địa chủ hạng C

bị giữ trong một nhà nông dân cùng làng, nhưng đêm đến lại bị công an cầm kiếm

đến điệu đi, chuyển từ nhà này sang nhà khác

Một điều đáng chú ý là việc quy định thành phần lúc nào cũng chỉ có tính cách tạm

thời, và địa chủ hạng nào cũng có thể “kích” lên “hạ” xuống tuỳ theo thái độ của

*

đương sự, hoặc “ngoan cố” hoặc ngoan ngoãn phục tòng Vì cán bộ có giao hẹn

trước, rõ ràng như vậy, nên phần đông các địa chủ tỏ ra khúm núm và sợ sệt

Nhưng vì Đảng đã ấn định một số tử hình tối thiểu cho mỗi xã nên dù tất cả địa chủ

có khúm núm bằng mấy cũng có một số không sao tránh khỏi án xử tử Nhưng nói

chung, khúm núm vẫn có lợi hơn là bướng bỉnh, và người dân Việt, đã từng biết

phải khúm núm như thế nào đối với quan lại và thực dân, nên sớm nhận thấy giờ

đây họ còn phải khúm núm hơn nữa đối với “giai cấp mới”

Bước 3: Tống tiền công khai

Sau khi chủ gia đình bị bắt và điệu đi, cán bộ đội cải cách gọi vợ con địa chủ đến

và bảo cho biết phải lo trả ngay tức khắc số tiền gọi là “thoái tô”, hoặc nợ nông

dân Trước đấy bốn năm năm, chính quyền cộng sản có ra một thông cáo buộc địa

chủ phải giảm tô 25 phần trăm Hồi ấy, mới bắt đầu kháng chiến, báo chí chưa phát

hành rộng rãi nên nhiều người không biết, và sau khi ban hành bản thông cáo,

chính quyền cũng bỏ bẵng hàng năm không đả động tới Giờ đây, nông hội cho

rằng tất cả địa chủ đều không tuân luật và đòi gia đình địa chủ phải “thoái tô”, tức

là trả ngay tức khắc số tô đã thu quá mức trong bốn năm năm Sự thực thì đa số địa

chủ đã giảm tô, hoặc tuân theo thông cáo hoặc sợ chế độ mà phải tự ý giảm, nhưng

vì họ quen thói luộm thuộm và tự xét ruộng đất chẳng có là bao nên không nghĩ tới

việc biên lai, sổ sách Dù sao đi nữa bây giờ có khiếu nại cũng vô ích và cũng

không có quyền khiếu nại nên địa chủ đều phải nhận “trả” Số “thoái tô” phải mang

nộp cho nông hội, một tổ chức do đội cải cách thành lập để núp sau ra lệnh

Cán bộ cải cách thường phán như sau: “Anh em nông dân đã khai rằng mày đã thu

một số tô quá mức là X tạ, Y ký và Z gam (con số rành mạch từng gam một) Anh

em hẹn cho mày đến ngày… giờ… phút… phải trả cho kỳ đủ, nếu thiếu thì coi

chừng!” Nói xong hắn đưa ra một mảnh giấy bắt vợ con địa chủ phải ký nhận

Việc “đòi nợ” này còn một vài điểm đáng chú ý

Theo cán bộ thì “số nợ” được tính theo lời khai của mỗi tá điền cộng lại, nhưng

thực ra thì cán bộ không hề để ý tới lời khai của ai cả, và cũng không hề làm tính

cộng Việc bắt tá điền khai báo là chỉ cốt để có cớ “đòi nợ” Còn số “nợ” là do cán

bộ ước định, căn cứ trên sự ước lượng về khả năng có thể trả được của mỗi địa

*

chủ: liệu chừng có bao nhiêu tiền mặt, nữ trang, v v và bao giờ cũng ấn định một

mức tối đa Mục đích của “thoái tô” là làm cho địa chủ và gia đình chỉ còn hai bàn

tay trắng, trừ ruộng đất, nhà cửa và đồ đạc trong nhà Những thứ này không thể

thoát đi đâu được và sẽ bị tịch thu trong chiến dịch sau Việc làm cho toàn thể giai

cấp địa chủ chỉ còn hai bàn tay trắng, ông Trường Chinh gọi một cách “văn hoá” là

“làm giảm uy thế kinh tế của địa chủ” Chủ tâm bần cùng hoá địa chủ, cho tới mức

độ cuối cùng biểu hiện tăng giảm số “nợ” tuỳ theo khả năng tột bực của “con nợ”

Nếu địa chủ hoặc gia đình địa chủ trả hết số “nợ” trong thời gian hạn định thế nào

cán bộ cũng giở giọng nói: “Hôm nọ chúng tao tính lầm Hôm nay tính lại thấy số

nợ của mày thực sự là… (thường đưa ra một con số gấp đôi con số trước)” Trái

lại, nếu “con nợ” khôn khéo, đúng kỳ hạn trả một phần rồi gãi đầu gãi tai, van nài

xin khất một thời hạn nữa sẽ cố gắng trả nốt, cứ mỗi kỳ lại trả thêm một chút, vừa

trả vừa nằn nì để chứng tỏ cả thiện chí lẫn sự bất lực của mình, thì cán bộ có thể

bớt dần số nợ, mỗi chuyến giảm xuống một ít Không phải vì cán bộ thương tình

nhưng vì Đảng muốn tỏ cho nhân dân biết quả thực đã có nhiều địa chủ trả đủ số

nợ, việc đòi nợ hợp tình hợp lý và con số nợ cũng đúng với khả năng địa chủ

Nhưng nếu địa chủ cứ ì ra, không trả gì hết hoặc chỉ trả một số không đáng kể hoặc

vì không xoay đâu ra tiền, hoặc vì liều chết bướng bỉnh thì nhất thiết số “nợ” cũ

đứng nguyên, không tăng không giảm Trong trường hợp ấy, đòi nợ không còn là

vấn đề nữa và địa chủ sẽ bị “kích” lên hạng trên, quy thêm nhiều tội và cuối cùng

có thể bị bắn

Trong khi địa chủ phải chạy tiền trả nợ hoặc bằng tiền mặt hoặc bằng vàng bạc thì

nhà cửa của họ bị niêm phong, không được bán chác một thứ gì Tất cả nhà cửa,

trâu bò cho đến đồ đạc trong nhà đều được coi là tài sản của nhân dân Những thức

này sẽ bị tịch thu sau, nên địa chủ không được phép bán Mục đích của việc đòi

“nợ” không phải là đòi cho đủ số tiền mà chính là lấy cho hết những thứ địa chủ có

mà có thể giấu như tiền mặt, vàng bạc, v v Mỗi khi địa chủ, hoặc vợ địa chủ chậm

trả thì nông hội phái một nhóm hội viên (phần nhiều là bà con trong họ) đến thúc

giục phải trả cho mau Họ sẽ hỏi vặn những câu như: “Đôi vòng mày đeo hôm cưới

đâu rồi?” (đám cưới có thể là 20 năm về trước), hoặc: “Mày bảo không có tiền, thế

phần gia tài của bà ngoại mày để cho con mẹ mày tiêu đi đâu hết?” (việc thừa

hưởng gia tài có thể là 40, 50 năm trước)

*

Một cách “tống tiền” khác là bắt vợ địa chủ lôi đi biểu diễn khắp làng, mỗi tay

mang một bãi phân bò tươi, cổ đeo một tấm biển lớn đề “Tôi là địa chủ ngoan cố”

Nếu bà ta có con mọn thì chắc chắn là hai mẹ con phải giữ ở hai nhà để con không

được bú và mẹ bị căng sữa, trong một thời gian rất lâu Nếu con đã lớn thì mỗi đứa

cũng phải giữ ở một nơi và đứa nào cũng bị doạ nạt cho tới khi chúng cung khai

đúng hoặc không đúng những nơi cha mẹ chúng chôn giấu của cải Trẻ con non

gan nên thường khai lung tung Mặc dầu, hễ chúng khai chỗ nào là cốt cán lập tức

đưa cuốc, bắt mẹ chúng phải đào chỗ ấy Công việc “đào mỏ” này có thể kéo dài

hàng tháng nên nền nhà địa chủ gần như không còn chỗ nào không đào bới Nhiều

nông dân, sau đấu tố, được lĩnh nhà địa chủ để ở thường không có phương tiện để

sửa sang lại nên nhà cho bằng phẳng

Bước 4: Tố khổ

Trong khi địa chủ bị “tống tiền” một cách hợp pháp thì nông dân được triệu tập đi

học một lớp đặc biệt về “tội ác của giai cấp địa chủ” Mục đích của lớp học là

giảng cho nông dân hiểu địa chủ đã phỉnh phờ, cướp đoạt, bóc lột và áp bức như

thế nào Học xong, mỗi người bắt buộc phải “kể khổ”, nghĩa là phải tố chủ ruộng

của mình ít nhất là một tội đối với mình Để ôn lại trí nhớ nông dân, giảng viên đọc

một bản kê khai những “tội điển hình”, nói là đã thu thập trong những lớp học

trước Kết quả là nhiều nông dân trước kia vẫn từ tốn với chủ ruộng, đứng lên gán

cho chủ cũ một số tội ác nào đó trong số những tội ác mà giảng viên đã đọc cho họ

nghe

Những người “tố khổ” có thể chia đại khái thành ba loại Loại thứ nhất gồm những

người mong có địa vị trong chế độ mới, hoặc ham được “quả thực” tức là lấy của

địa chủ chia cho nông dân Họ tố hăng vì đội cải cách có hứa rằng “ai tố nhiều sẽ

được hưởng nhiều” và “ai tích cực đấu tranh sẽ được kết nạp vào các tổ chức của

Đảng”

Loại thứ hai gồm những người cầu an bảo mạng, họ tố để tỏ vẻ “dứt khoát lập

trường với giai cấp địa chủ” và đứng hẳn “về phe Đảng” Những người “tố hăng”

phần nhiều là những phần tử có thành tích bất hảo, trước kia có phạm một tội nào

đó mà cán bộ làm ngơ chưa hỏi đến Những người tố “quấy quá” phần nhiều là con

*

cái địa chủ, cha mẹ cho phép tố để giữ lấy thân, tránh cho toàn gia khỏi bị tiêu diệt

Đoạn văn sau đây, trích ở tờ Thời Mới, số 8 tháng 5, 1957, nói lên sự thông đồng

giữa bố mẹ và con cái về việc con cái “tố khổ” chính bố mẹ mình

Cứ tố hăng vào

… Sau khi “đội” (cải cách) rút, người con dâu đi kể lể với bà con hàng xóm rằng:

Tôi nào có phải hạng sấp mặt lên tố bố mẹ chồng Khi “đội” người ta phát hiện

(quy là địa chủ) rồi, thì hai mẹ con thì thầm suốt đêm Tôi định ra kêu với “đội”,

nhưng bà cháu cứ gàn đi: “Tao già bảy, tám mươi rồi, có lên địa chủ thì cũng gần

kề miệng lỗ Mày mà kêu thì chả tránh khỏi tiếng liên quan, rồi thì cả hai mẹ con

tay trắng Mày cứ tố hăng vào để giữ lấy số ruộng mà cày…”

Loại thứ ba là những người tố chỉ vì sợ hãi Tuy địa chủ là mục tiêu chính nhưng

nhiều người dù không có ruộng đất cũng có thể bị quy là địa chủ, hoặc có liên quan

với địa chủ, nếu cán bộ xét thấy họ có “tư tưởng địa chủ” Liên quan là một danh

từ rất mơ hồ, có nghĩa là quyến thuộc, bạn bè, hoặc chỉ là chỗ quen biết, lui tới

Đoạn văn sau đây trích ở tờ Nhân Dân, ngày 2 tháng 6 năm 1956, nói rõ dân chúng

sợ bị quy là liên quan tới mức nào:

Vợ chồng tôi từ nay thật hết lo

… Mọi người đang đứng quanh xem giỏ tép của anh Tý vừa đơm đó ở đồng về,

nghe nói đến chuyện liên quan đều quay lại Bà Bền tiếp luôn: Bà con hàng xóm

láng giềng ai còn lạ gì nhà tôi, mấy đời cực khổ, phiêu bạt ra giữa cánh đồng, vợ

chồng già ngày đêm đến đó kiếm ăn Mong đợi mãi, đội cải cách ruộng đất về làng,

vợ chồng tôi được kết nạp vào nông hội Thế rồi hôm họp xóm, ông Bền nhà tôi

được cử làm đại biểu đi dự đại hội nông dân xã Chả biết đầu đuôi thế nào đang dự

đại hội, ông cụ nhà tôi bỏ về, trông như người mất hồn, mấy ngày đêm liền không

ăn không ngủ Tôi gặng hỏi mãi ông cụ chỉ nói: “Thế là khổ tao, bà mày tính thế

nào chớ không thì nguy lắm” Rồi có đến hàng tháng ông ấy không dám đi họp

hành gì cả, cứ nằm lẩn thẩn bấm đốt ngón tay: nào là “Nhà ta một thằng rể, có họ

*

hàng với địa chủ nữa Thế là liên quan nhất định liên quan rồi”

Một người hỏi: “Thế bà có sợ liên quan không?”

Bà Bền cười: “Anh bảo ai không sợ mới thật là tài…”

… Đứng dậy ra đi, bà còn nói thêm một câu: “Vợ chồng nhà tôi từ nay mới thật hết

sợ liên quan ” Một người mỉm cười nhìn theo bà nói: “Chả phải mình bà sợ, xóm

tôi khối người lo sợ như thế! ”

Có ba loại liên quan, mỗi loại được đối xử một cách khác nhau:

1 Loại có “liên quan nặng” với địa chủ, gồm những người “có tư tưởng địa chủ”,

có thái độ bênh vực địa chủ Những người này sẽ bị đối xử y hệt địa chủ, nghĩa là

bị “cô lập”, bị đặt ra ngoài vùng pháp luật, bị bao vây kinh tế tức là bị quản thúc

với vợ con ở ngay trong nhà của họ cho tới khi đói mà chết

2 Loại có “liên quan vừa” gồm những người trước kia có nhiều “ân tình” với địa

chủ Loại này sẽ bị cùng với gia đình đưa đến một làng nào đó, đổi nhà, đổi cửa

với một người nào khác cũng có “liên quan vừa” với địa chủ ở làng ấy và cũng bị

đuổi khỏi làng

3 Loại có “liên quan sơ” gồm những người bị nghi là chưa dứt khoát lập trường

đối với địa chủ, không chịu đấu tố hăng Loại này chỉ bị trục xuất ra khỏi nông hội

Sau khi giai cấp địa chủ bị tiêu diệt thì chỉ có nông hội là nơi mà nông dân có thể

thuê trâu bò hoặc vay giống mạ khi thiếu Trong một làng mà mọi người đều nghèo

như nhau thì vận mạng của mọi người hoàn toàn nằm trong tay nông hội

Mặc dù những hình phạt ghê gớm kể trên, nhiều nông dân vẫn gan dạ, nhất định

không chịu “tố” những người cùng làng bị quy là địa chủ Họ bất chấp mọi sự

cưỡng ép hoặc phỉnh phờ vì, dù ít học, họ cũng tiêm nhiễm ít nhiều luân thường

đạo lý, và ở Việt Nam cũng như ở khắp mọi nơi, tố cáo người khác vẫn bị coi là

một việc đáng khinh Hơn nữa các Phật tử đều tin ở thuyết “nhân quả” và sợ “quả

báo” nếu vu oan giá họa cho kẻ khác

Trong phong trào Trăm hoa đua nở, Phùng Quán đã làm một bài thơ đả kích chính

sách bắt buộc nhân dân phải “nói điêu” Bài thơ nhan đề “Lời mẹ dặn” có mấy

câu như sau:

*

Yêu ai cứ bảo là yêu

Ghét ai cứ bảo là ghét

Dù ai ngon ngọt nuông chiều

Cũng không nói yêu thành ghét

Dù ai cầm dao dọa giết

Cũng không nói ghét thành yêu

(Báo Văn số 21, ngày 27/9/1957)

Vì bài thơ kể trên Phùng Quán bị đưa lên mạn ngược “học tập lao động” cùng

nhiều văn nghệ sĩ khác trong nhóm Nhân văn Giai phẩm Từ ngày ấy không ai biết

số phận ông ra sao

Bước 5: Đấu địa chủ

Sau khi lập xong danh sách tội ác của mỗi địa chủ, những người được chỉ định ra

“đấu trường” tố khổ công khai bắt đầu tập dượt vai trò của mình để có thể biểu

diễn một cách trôi chảy, trước công chúng và trước người bị “đấu” Đấu địa chủ là

“trò” then chốt của cả chiến dịch, nên cần phải chuẩn bị hết sức chu đáo Y hệt các

diễn viên phải tập đi tập lại vai trò của mình trước khi lên sân khấu, những người

đứng ra “đấu” cũng phải luyện tập lời ăn tiếng nói bộ điệu của mình cho thật hoàn

hảo để khán giả có cảm tưởng là mình chân thật và những tội mình buộc cho địa

chủ là có thực Họ tập dượt về đêm, rất kín đáo, nhưng con cái nông dân thường có

dịp thấy bố mẹ vừa xay lúa, giã gạo, vừa lặp đị lặp lại một câu để thuộc lòng Đóng

vai trò “đạo diễn”, cán bộ phụ trách còn bày vẽ dáng điệu và uốn nắn lời nói cho

họ Trong những buổi diễn thử, có một hình nộm bằng rơm đặt ở giữa nhà thay thế

cho địa chủ, để những người “đấu” tiến đến sát, đọc thử những lời họ sẽ phải đọc

Sau khi chuẩn bị đầy đủ, đội công tác cải cách ruộng đất công bố ngày “đấu”

Vì có ba hạng địa chủ, A, B và C nên cũng có ba loại đấu

Địa chủ hạng A bị đấu trong ba ngày liền, trước một đám đông từ một chục đến hai

chục ngàn người, tức là dân một “liên xã”, một đơn vị hành chính gồm từ mười

*

đến mười lăm làng

Địa chủ hạng B bị đấu trước một đám đông một hai ngàn người, tức là tất cả dân

trong một làng, liên tiếp trong hai ngày Họ cũng bị gán những tội thường gán cho

địa chủ hạng A, nhưng tương đối nhẹ hơn

Địa chủ hạng C chỉ bị “đấu lưng”, nghĩa là “đấu vắng mặt” Trong khi nông dân tố

cáo những tội ác của họ thì họ bị giữ ở một nơi khác, đến khi tố xong họ mới bị

điệu ra trước cuộc họp để nghe đọc một bản tổng kê các tội ác mà các tá điền, chỉ

có tá điền của địa chủ mới được dự cuộc đấu này, đã “tố” họ Nghe xong, địa chủ

phải tuyên bố “nhận” hay “không nhận” Nếu nhận, địa chủ phải ký tên vào biên

bản buổi họp Đảng giải thích rằng sở dĩ có “đấu lưng” là tại Đảng muốn khoan

hồng đối với những “phản động phụ”, những phần tử mà Đảng còn hy vọng cải

hoán được Vì còn hy vọng họ sẽ cải hoán nên Đảng không muốn “cạn tầu ráo

máng” đối với họ, làm họ mất mặt trước công chúng Thực ra thì chẳng phải vì

vậy, mà vì một lý do khác hẳn Phần lớn những người bị quy là địa chủ hạng C là

những người buôn bán ở thành thị nhưng có ít nhiều ruộng ở “quê cha đất tổ”,

không cốt để thu lợi mà cốt để “đóng góp với làng nước”, khỏi mang tiếng “bỏ

làng” Vì họ thường sống ở tỉnh thành, thỉnh thoảng mới về làng cúng giỗ và nhân

thể thu tô, nên người làng không biết nhiều về đời tư của họ Vì không có đụng

chạm trực tiếp nên việc “bịa” ra tội là một việc rất khó Muốn cho “xuôi tai”, người

“tố” phải nói rõ bị chủ ruộng đánh đập hoặc hiếp đáp trong dịp nào, ở đâu Đảng

biết rằng toàn là chuyện bịa nên sợ đứng trước mặt đương sự người tố có thể ấp

úng, làm mất uy tín “anh em nông dân” và gián tiếp mất uy tín Đảng Vì vậy Đảng

tổ chức “đấu lưng”, giấu địa chủ đi một chỗ, để cho những người “bịa tội” được

vững tâm hơn Chỉ có tá điền nghe nên dù họ có ấp úng, ngượng ngùng cũng chẳng

sao Thật vậy đã có một vài cuộc đấu phải bỏ dở vì địa chủ, khi thấy nông dân

buộc tội một cách lố bịch quá, nhịn không nổi, phải phá lên cười

Mỗi lần đấu một địa chủ hạng A thì toàn thể nhân dân trong xã phải bắt buộc đi dự,

kể cả phú nông và các địa chủ khác, mỗi nhà chỉ được một người lớn ở nhà để

trông nom củi lửa và trẻ nhỏ Người đi dự xếp hàng thành từng nhóm riêng Trung

nông và bần cố nông đứng theo “tổ nông hội” Phú nông đứng riêng và đi riêng,

nhưng địa chủ và con cái địa chủ thì đứng lẫn với bần cố nông, mỗi người do một

“tổ nông hội” canh chừng Cứ năm người họ thành một nhóm, mang theo một bình

*

nước uống và một điếu cày vì một khi ngồi vào chỗ trong hội trường thì không ai

được phép đứng dậy, đi lại Mỗi làng vác theo biểu ngữ và cờ quạt trẻ con đi đầu

đánh trống ếch Địa chủ bị bắt đi giữa bần cố nông cũng phải vừa đi vừa hô khẩu

hiệu như mọi người, thỉnh thoảng cũng dơ nắm đấm hô “đả đảo!”

Mọi cuộc đấu đều tổ chức ngoài trời, thường là sân banh, hay tốt hơn trên sườn

đồi Dân mỗi làng ngồi trong một khoảng đất có vạch vôi trắng làm giới hạn Khán

đài bằng gỗ và tre, cao ba từng Từng dưới có 14 “thư ký” ngồi, 13 người là bần cố

nông chỉ ngồi làm vì, một người là trung nông, biết đọc biết viết, ngồi hí hoáy, có

vẻ làm thư ký thực Từng trên là chủ tọa gồm bảy bần cố nông, trong số có chủ tịch

nông hội làm chủ tọa cuộc họp và một phụ nữ đóng vai công an trưởng (tác giả

nhận thấy vai trò công an trưởng bao giờ cũng do phụ nữ đóng, trong năm cuộc

đấu tác giả có dịp tham dự Tác giả có cảm tưởng Đảng dành vai trò này, có tính

cách hống hách, cho phụ nữ để đề cao uy quyền chính trị của phụ nữ trước công

chúng) Người đàn bà này chỉ huy tự vệ xã, và cứ năm phút lại hò hét, ra lệnh cho

người bị đấu đứng trước khán đài phải quỳ xuống, đứng lên, giơ tay lên trời,

khoanh tay trước ngực, giang tay ra hai bên, v v Trên tầng cao nhất của khán đài

treo ba bức ảnh khổng lồ, Hồ Chí Minh ở giữa, Malenkov bên phải và Mao Trạch

Đông bên trái, trên mỗi chân dung lãnh tụ có cờ mỗi nước Hai bên khán đài là

những biểu ngữ rất lớn mang những khẩu hiệu như “Phóng tay phát động quần

chúng đấu tranh giảm tô (hoặc Đấu tranh cải cách ruộng đất)”, và “Đả đảo tên địa

chủ… Việt gian, phản động, cường hào, gian ác”

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp mọi cuộc họp đều phải tổ chức về đêm để

tránh máy bay oanh tạc Những cuộc đấu tố giữa trời đều đốt sáng bằng đuốc, lửa

khói cao ngất từng mây, tạo nên một quang cảnh quái đản, một cảnh tượng ác

mộng Người tham dự có cảm tưởng chứng kiến một cảnh quỷ sứ đương hành hạ

những vong hồn rơi xuống địa ngục

Khán đài soi sáng bằng đèn điện Đôi khi có máy phát điện nhỏ nhưng thường là

dynamo xe đạp Bốn năm chiếc xe đạp buộc phía sau khán đài, mỗi chiếc có người

đạp luôn chân Cán bộ đội Cải cách ruộng đất nấp phía sau khán đài để nhắc và ra

lệnh cho chủ tọa đoàn Đôi khi có cố vấn Tầu mặc quần áo Việt cùng ngồi với họ

Chủ tịch chủ tọa đoàn khai mạc hội nghị và tuyên bố lý do cuộc họp Sau đó là một

*

bài thuyết trình về ý nghĩa và sự cần thiết của cuộc đấu tranh chống địa chủ; đại

khái là vai trò chính yếu của nông dân trong kháng chiến, tính cách bội phản của

giai cấp địa chủ, v v Sau đó người đàn bà giữ chức công an trưởng ra lệnh cho tự

vệ xã lôi tên địa chủ Việt gian, phản động, cường hào, gian ác ra để “anh chị em

nông dân hỏi tội” Tức thì hàng vạn người đồng thanh hô: “Đả đảo thằng Việt gian,

phản động, cường hào, gian ác (tên họ người địa chủ bị lôi ra)” Nạn nhân không

được đi bằng hai chân, mà phải bò bằng hai tay và đầu gối từ ngoài hội trường vào

đến trước khán đài Phía khán đài đắp hai ụ đất cách nhau chừng một thước, mỗi ụ

cao độ một thước (để khán giả trông rõ) và rộng chừng một thước vuông Địa chủ

bước lên một ụ, và ụ đối diện để cho những người đấu lên đứng Nếu người bị đấu

là một linh mục Gia tô giáo, hoặc một hòa thượng Phật giáo thì cán bộ bắt phải cởi

áo ngoài ra (áo tu sĩ hoặc áo nhà chùa) Cộng sản thanh minh rằng đương sự bị đấu

với tư cách cá nhân là địa chủ, không dính dáng gì về tôn giáo nên không cho mặc

áo tôn giáo, nhưng sự thực thì cộng sản cố ý tránh quang cảnh một cuộc khủng bố

tôn giáo công khai và quá lộ liễu

Chủ tịch chủ tọa đoàn gọi “anh chị em nông dân” lên “kể tội” Tức thì, hàng trăm

cánh tay giơ lên, nhưng liếc qua vào tờ giấy trước mặt, y gọi một tên Người được

chọn nhảy lên đài, chỉ tay vào mặt địa chủ, hỏi: “Mày có nhớ tao là ai không?”, và

chẳng đợi câu trả lời, hắn tiếp luôn: “Tao là… ở làng… đã đi ở (hoặc làm ruộng

cho mày trong… năm)” Bao giờ người lên đấu cũng bắt đầu như vậy, hỏi “bâng

quơ” một câu “Mày có nhớ tao là ai không?” rồi tự xưng danh, tóm tắt “tiểu sử”

của mình Cán bộ bắt họ làm như vậy để công chúng biết qua loa về quan hệ giữa

người đấu và người bị đấu Người ngồi xem nhớ lại những buổi tuồng Tầu, mỗi khi

một vai mới ra bao giờ cũng xưng danh: “Mỗ đây tên tự là… “ Sau đó người đấu

tuôn ra một tràng những tội ác, kể lể nào là bị cướp trâu, cướp bò, đánh đập, nhét

phân vào mồm, hiếp vợ, giết con, rủ vào hội “Việt gian”, vẫy tay cho máy bay

Pháp, v v Điều đáng chú ý là người đứng lên đấu thường dùng đủ danh từ tục tĩu;

hình như cán bộ xui họ chửi rủa địa chủ bằng những câu tục tĩu nhất, một là để “hạ

uy tín” địa chủ xuống tận đất đen, hai là để làm ra vẻ tự nhiên, dùng những lời ăn

tiếng nói “một trăm phần trăm nông dân” Người bị đấu không được phép trả lời,

hoặc phản ứng Họ chỉ được phép nói “có” hay “không” Nhưng hễ họ nói không

thì tức khắc toàn thể đám đông gầm lên như sấm: “Đả đảo thằng… ngoan cố”

Trong khi ấy, cứ chừng năm phút một, người bị đấu lại được chị công an trưởng ra

lệnh quỳ xuống, đứng lên, giơ tay lên, giang tay ra, và cứ như thế mãi Mỗi người

*

được phép tố địa chủ trong 15 phút, và sau bốn người tố, nghĩa là vào khoảng một

giờ đồng hồ, thì người địa chủ bị điệu đến trước “thư ký đoàn” ký nhận vào một

biên bản Trong khi đấu, người thư ký hí hoáy giả vờ biên chép, nhưng kỳ thực bản

tội ác mà địa chủ phải ký nhận đã đánh máy sẵn từ trước

Địa chủ hạng A bị đấu như vậy trong ba đêm liền Đêm đầu họ bị đấu về các “món

nợ mồ hôi”, tức là những tội bóc lột nông dân, như cướp trâu, cướp bò, cho vay

nặng lãi, v v Đêm thứ hai dành cho những “món nợ hạnh phúc” nghĩa là những

người lên đấu kể tội địa chủ đã hiếp vợ mình (nếu là đàn ông) hoặc đã hiếp chính

mình (nếu người đấu là đàn bà) Đêm thứ ba dành cho những “món nợ máu” Địa

chủ bị tố nào là giết vợ, giết con nông dân, ra hiệu cho máy bay Pháp bắn chết dân

làng Đêm thứ ba cũng là đêm tố cáo địa chủ về các tội có tính cách chính trị, đại

khái như rủ rê người này người nọ vào tổ chức phản động, do thám tin tức quân sự,

nói với này người kia rằng Pháp sẽ cho mình làm tỉnh trưởng, huyện trưởng, v v

Nếu người bị đấu cứ khăng khăng chối “không” thì những người lên đấu ngày hôm

sau sẽ tố những tội càng ngày càng nặng cho đến cuối cùng sẽ phải đưa ra tòa án

nhân dân đặc biệt, kết án tử hình và xử bắn Trái lại, nếu người bị đấu tỏ vẻ ngoan

ngoãn, bị tố bất cứ tội gì cũng cứ nhận và ký vào biên bản thì thường thường

không bị tố những tội quá nặng Nhưng dù tất cả địa chủ có ngoan cố đến đâu thì

cũng có một số không thể nào thoát chết, vì Đảng đã ấn định một số tối thiểu phải

chịu tử hình tại mỗi xã Đúng ra thì Đảng chỉ ấn định một số tối thiểu nhưng nếu có

nhiều người “ngoan cố” thì số tử hình có thể tăng thêm Thực ra thì Đảng không

muốn vượt qua con số tối thiểu, vì phương châm của đảng là “sát nhất nhân, vạn

nhân cụ” Hơn nữa, nếu nhiều địa chủ nhất định không chịu nhận tội, thì người đi

dự có thể có cảm tưởng là tất cả đều là bịa đặt, đều nói điêu Trái lại nếu địa chủ

nào cũng ngoan ngoãn nhận hết “tội ác” thì cảm tưởng sẽ là “anh chị em nông dân

chất phác, bao giờ cũng nói thật” Vì uy tín của nông dân và của Đảng, nên Đảng

chỉ cần địa chủ nhận tội và sẽ nới tay, không xử bắn quá mức ấn định Trong đợt

đầu, nhiều địa chủ không hiểu nguyên tắc đó nên cứ khăng khăng chối Kết quả là

đa số bị xử tử Tuy nhiên cái chết của họ đã là bài học cho những người sau Dần

dần mọi người đều hiểu rằng tất cả chỉ là một tấn bi hài kịch Người đấu cũng như

người bị đấu chỉ là diễn viên của một tấn tuồng do Đảng bày đặt ra và bắt mỗi

người phải đóng một vai, không ai được phép trái ý Đảng

Địa chủ ở mọi nơi đều bị tố những tội ác cùng một kiểu Những tội điển hình là:

*

treo cổ nông dân lên cây, nhốt nông dân vào cũi chó, bắt nông dân liếm đờm, ăn

phân (chỉ khác nhau ở thứ phân: bò, gà, người, v v ), đốt nhà nông dân, dìm trẻ con

xuống ao cho chết (bất cứ trước kia có đứa trẻ nào chết đuối thì bây giờ cũng là

chết do địa chủ dìm), bỏ thuốc độc xuống giếng, phá các cuộc họp của nông dân,

giết người (bất cứ ai chết bệnh cũng tố là do địa chủ giết), hãm hiếp, v v Đoạn văn

sau đây trích ở tờ Nhân Dân, cơ quan chính của Đảng, xuất bản ngày 2 tháng 2,

1956 kê khai những tội tương tự:

“Ở xã Nghĩa Khê, thuộc tỉnh Bắc Ninh, bọn địa chủ tổ chức mấy em thiếu nhi đi ăn

cắp tài liệu, ném đá vào các cuộc họp của nông dân Ở Liễu Sơn, chúng dùng một

em thiếu nhi đi đốt nhà khổ chủ, nhưng bà con nông dân kịp ngăn được Thâm độc

hơn, ở Liễu Hà, chúng cho mấy em thiếu nhi ăn bánh chưng có thuốc độc, làm mấy

em bị ngộ độc suýt chết Ở Vân Trường chúng dụ dỗ em Sửu, 13 tuổi, rủ hai em

gái nữa nhẩy xuống giếng tự tử để gây hoang mang trong thôn xóm Ở Đức Phong

(Hà Tĩnh) chúng mua bài tú lơ khơ (bài Trung cộng mang sang) cho các em mải

chơi, bỏ trâu ăn lúa để phá hoại mùa màng”

Điều đáng chú ý là địa chủ càng đạo đức bao nhiêu, như thể linh mục, hòa thượng,

và nhất là các nhà nho, thì càng bị quy nhiều “tội” hiếp dâm bấy nhiêu Nói chung

thì hễ địa chủ có vẻ đạo mạo (râu dài, trán sói, mục kỉnh) thì thế nào cũng bị quy

những tội loạn luân Trong rất nhiều trường hợp chính con gái địa chủ lên trước

khán đài tố rằng chính bố mình đã hiếp mình Người trong cuộc mới biết có sự

thông đồng giữa bố con; biết là thế nào bố cũng chết, người con gái đành tâm phải

tố như vậy để theo lời cán bộ được quy là trung nông, và như vậy có hy vọng sống

yên tâm nuôi lũ em dại Cũng theo kiểu ấy, địa chủ càng có thành tích yêu nước

bao nhiêu thì lại càng bị tố nhiều tội phản quốc bấy nhiêu

Vì tố không cần bằng cớ, nên từ cố kiếp nào, bất cứ trong làng có người nào chết

cũng có thể tố là đã bị địa chủ giết Bác sĩ Nguyễn Đình Phát, chủ đồn điền ở Phủ

Quỳ, Nghệ An và đại biểu quốc hội Việt Minh, đã bị tố là đã giết 35 người, vì bấy

nhiêu người đã chết vì bệnh sốt rét trong đồn điền của ông ta Trong một buổi đấu

cụ cử Lê Trọng Nhị, làng Cổ Định, tỉnh Thanh Hóa, một lãnh tụ phong trào Văn

Thân năm 1897-1908 đã từng bị đầy ra Côn Đảo trong chín năm, một mụ đàn bà

trong làng chỉ vào mặt cụ và tố: “Mày biết thằng con tao không phải là con bố nó,

mà chính là con mày? Trong khi chồng tao đi vắng, mày hiếp dâm tao rồi sinh ra

*

nó” Cụ Cử Nhị năm ấy 75 tuổi, mụ đàn bà vào khoảng 60 và người con mụ chừng

40 Người làng tính nhẩm và nhớ lại, hồi mụ sinh người con, cụ Cử Nhị còn đang

nằm trong xà lim Côn Đảo, cách xa hai nghìn cây số

Có nhiều địa chủ tỏ ra rất bình tĩnh suốt mấy buổi đấu tố Một bà già ở Nghệ An

chẳng nói “có” mà cũng chẳng nói “không” hỏi câu nào bà ta cũng chỉ nhắc đi

nhắc lại: “Xin anh em một viên đạn!” Ở Thanh Hóa một người lên đấu bắt đầu

bằng câu thường lệ: “Mày có nhớ tao là ai không?” Địa chủ nghiễm nhiên trả lời

“Có chứ! mày là thằng… Năm ngoái mày ăn cắp tao con gà” Chủ tọa buổi đấu ra

lệnh bế mạc cuộc họp tức khắc Một tuần sau, tổ chức lại, địa chủ tỏ vẻ ngoan

ngoãn hơn trước và tên “trộm gà” không thấy lên đấu nữa Trong ba ngày đấu tố,

người bị đấu được ăn uống đầy đủ Bữa cơm có thể có thịt gà, thịt bò và nhiều thứ

bổ béo khác, chè tầu, cà phê Địa chủ được tẩm bổ có lẽ là để có đủ sức chịu đựng

ba ngày ba đêm đấu tố ngoài trời, đứng lên quỳ xuống luôn luôn mà không bị ngất

xỉu Sau ba ngày đấu tố, địa chủ bị đưa đi trại giam chờ ngày tòa án nhân dân đặc

biệt xét xử

Trong khoảng thời gian đấu tố, mỗi tỉnh xuất bản một tờ báo địa phương lấy tên là

Lá rừng (ngụ ý tội ác của địa chủ nhiều như lá rừng) để tường thuật những vụ đấu

tố trong toàn tỉnh Tất cả công chức trong tỉnh đều phải đi “tham quan”, nghĩa là về

các làng có đấu tố để quan sát chính sách Cải cách ruộng đất Đảng muốn họ đi sát

với “anh em nông dân” để am tường nỗi khổ của anh em nông dân và công nhận

chính sách tiêu diệt giai cấp địa chủ của Đảng là “hợp tình hợp lý” Họ cũng “ba

cùng” với nông dân, nhưng chỉ được quan sát, không được phát biểu ý kiến Tuy

nhiên, việc có mặt của họ cũng có phần lợi cho địa chủ Vì muốn tỏ cho họ thấy

chính sách của Đảng rất đúng, nên cán bộ cố gắng thận trọng hơn nên do đó, địa

chủ cũng được nới tay hơn Một phần nào những người tới tham quan cũng là

“thần bảo mạng của họ”

Bước 6: Xử án địa chủ

Vài ngày sau cuộc đấu, một tòa án nhân dân đặc biệt tới xã xử những người bị tố

Mỗi huyện thành lập một tòa án gồm toàn bần cố nông không có mảy may kiến

thức về pháp luật và án lệ Tòa gồm có một chánh án, vài thẩm phán và một công

*

cáo ủy viên nhưng không hề có người biện hộ cho bị cáo Tòa xử theo “Biên bản

cuộc đấu” và không cho bị cáo tự bào chữa Bồi thẩm đoàn cũng gồm toàn nông

dân đã làm chủ tịch đoàn trong cuộc đấu tố Án có thể từ năm năm khổ sai đến tử

hình, kèm theo tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản Tịch thu tài sản chỉ là một

việc “lấy lệ”, vì dù tòa không tuyên án tịch thu thì sau này, tới chiến dịch Cải cách

ruộng đất đích thực, toàn bộ tài sản của mỗi địa chủ cũng sẽ bị tịch thu

Những người bị kêu án tử hình bị bắn ngay sau khi tuyên án và hố chôn đã đào sẵn,

trước khi tòa nhóm họp Hồi đầu, những người bị xử tử hình được phép tuyên bố

vài lời trước khi bị bắn, nhưng sau khi một người, trước khi chết, hô to: “Hồ Chí

Minh muôn năm! Đảng Lao động muôn năm!” thì thủ tục “tư sản” này bị bãi bỏ

Từ đó về sau, hễ tòa tuyên án tử hình thì tức khắc một cán bộ đứng sau nạn nhân,

nhanh tay nhét giẻ vào miệng và lôi đi Một điều đáng thương cho những người bị

hành quyết là những tự vệ xã cầm súng bắn phần nhiều mới cầm súng lần đầu, nên

bắn trật bậy bạ Nhiều nạn nhân bị lôi đi chôn chưa chết hẳn Mồ chôn địa chủ bao

giờ cũng san phẳng và cấy cỏ lên trên Những cuộc xử bắn địa chủ bao giờ cũng tổ

chức thành biểu tình

Công chúng vỗ tay hoan hô khi nạn nhân ngã ngục dưới làn đạn

Người tham dự đấu tố không khỏi liên tưởng đến cảnh mèo vồ chuột, mèo vờn đi

vờn lại con chuột chán chê rồi mới cắn chết Cộng sản đối với địa chủ cũng y hệt

như vậy Mang địa chủ ra đấu tố chán chê trong ba ngày liền, rồi vài hôm sau mới

mang địa chủ ra bắn Họ làm như vậy hình như nhằm hai mục đích: thỏa mãn bản

năng tàn ác của một số cuồng tín và gieo khiếp đảm trong tâm hồn toàn thể nhân

dân

Cải cách ruộng đất còn một hình thức khác cần phải nói tới là chính sách “Cô lập

địa chủ” Số người chết vì chính sách này còn đông gấp mười lần số người bị tòa

án nhân dân đặc biệt kêu án tử hình

Chính sách “Cô lập địa chủ”

Hễ bị quy là địa chủ thì tức khắc bị toàn thể dân làng coi như con chó ghẻ Không

*

ai được chào hỏi hoặc trò chuyện, trẻ con được phép, hoặc nói đúng hơn được

khuyến khích ném đá, nếu chúng thấy địa chủ ra đường hoặc đứng trước sân

Trong hơn một năm trời, từ ngày bắt đầu chiến dịch thứ nhất đến ngày kết thúc

chiến dịch thứ hai, địa chủ và gia đình không được phép ra khỏi ngõ, trừ khi bị gọi

ra ủy ban có việc Vì chính sách “cô lập” này, phần lớn gia đình địa chủ bị chết

đói, trẻ con và người già chết trước, người lớn chết sau Mục đích của chính sách

vô cùng kinh khủng này là nhằm tiêu diệt cho kỳ tuyệt giống “bóc lột” ở nông

thôn Như đã nói ở phần trên, không hề có thống kê về số người bị chết đói vì

chính sách “Cô lập địa chủ” nhưng có thể ước đoán rằng đa số thành phần giai cấp

“địa chủ” đã bị chết như vậy Trong bài diễn văn đọc trước Đại hội toàn quốc của

Mặt trận tổ quốc, luật sư Nguyễn Mạnh Tường đã nói: “Trong khi đập tan giai cấp

địa chủ, ta không phân biệt đối xử, ta để cho chết chóc thê thảm những người già

cả, hoặc thơ ấu mà ta không chủ trương tiêu diệt” Cũng về mục này Nguyễn Hữu

Đang, bộ trưởng bộ văn hóa trong chính phủ Việt minh đầu tiên, đã viết trong báo

Nhân văn như sau:

“Trong Cải cách ruộng đất, những việc bắt người, giam người, tra hỏi (dùng nhục

hình dã man), xử tử, xử bắn, tịch thu tài sản hết sức bừa bãi, bậy bạ, cũng như việc

bao vây làm cho chết đói những thiếu nhi vô tội trong các gia đình địa chủ, hoặc

chính là nông dân bị quy sai thành phần”

Quả thực ông Hồ đã chủ tâm diệt chủng giai cấp địa chủ không khác Đức Quốc xã

diệt chủng người Do Thái Nhưng nếu so sánh, chúng ta có thể nói Hitler và

Eichmann đường hoàng hơn ông Hồ và ông Mao, vì khi họ ra lệnh lùa người Do

Thái vào phòng hơi ngạt, họ ngang nhiên nhận lãnh trách nhiệm về quyết định của

họ trước công luận và trước lịch sử Trái lại, ông Hồ và ông Mao muốn ban cho

giai cấp địa chủ một cái “chết tự nhiên”, không ai mang tiếng giết họ, bắt họ phải

“bất đắc kỳ tử”

Ngay cả sau Cải cách ruộng đất, nếu ốm đau, địa chủ và thân thuộc cũng không

được chữa chạy thuốc men, trong khi người Do Thái dưới chế độ Quốc xã vẫn có

bác sĩ Do Thái trông nom Tình trạng này đã được luật sư Nguyễn Mạnh Tường

tóm tắt như sau:

“Khi đưa tới bệnh viện, một bệnh nhân cấp cứu, vấn đề mang ra thảo luận trước

*

tiên là: Bệnh nhân thuộc thành phần giai cấp nào? Chữa cho địa chủ thì “mất lập

trường” Để nó chết mới chứng minh mình có “lập trường giai cấp”

Những địa chủ còn sống sót tới phong trào Sửa sai sau phong trào hạ bệ Stalin ở

Nga, là nhờ được hàng xóm mủi lòng giúp đỡ bằng cách, tối đến, ném cơm và

thuốc men qua hàng rào để cứu họ và gia đình khỏi chết

________________________________________

[1]Có hai Nghị định ấn định hai bản điều lệ phân định thành phần giai cấp ở nông

thôn khác nhau Một Nghị định số 29/BTTG, ký này 5-3-1953 và một Nghị định số

472 TTG ký ngày 1-3-55 Sở dĩ có sự thay đổi lại trong bản điều lệ trước, là do

cộng sản quyết định tịch thu toàn bộ ruộng đất thuộc về tôn giáo Sau khi công

giáo ào ạt di cư vào Nam, cộng sản thấy cần phải nới tay với nhà thờ công giáo

nên ban bố một bản điều lệ khác, để lại cho mỗi nhà thờ một số ruộng đát vừa cho

những “người làm nghề tôn giáo” tự canh tác lấy

[2]Hồi mới phát động phong trào, cộng sản đưa ra khẩu hiệu “cô lập phú nông”

(về phương diện chính trị), nhưng vì cán bộ lẫn lộn với “cô lập kinh tế” nên bao

vây nhiều gia đình phú nông đến nỗi họ bị chết đói (sẽ nói về chính sách cô lập

kinh tế trong Chương sau) Vì vậy nên cộng sản đổi lại khẩu hiệu thành “liên hiệp

phú nông” Sự thực vẫn là gạt phú nông ra ngoài cuộc tranh đấu, không có gì là

“liên hiệp” cả

[3]Gérard Tongas, cuốn J’ai vécu dans l’Enfer Communiste du Nord Vietnam nhà

xuất bản Les Nouvelles Editions Debress Paris 1960 Tr 222

Chương 15 – Cải cách ruộng đất đích thực

Mặc dù tàn bạo quá sức tưởng tượng, chiến dịch giảm tô chỉ mới là màn khai mào,

tương đối ôn hòa với chiến dịch kế tiếp mệnh danh là Cải cách ruộng đất đích thực

Như đã nói ở trên, giảm tô chỉ nhằm thanh toán một thiểu số địa chủ, những người

giầu nhất, và theo quan điểm Mác-xít, cũng là phản động nhất Tiêu diệt bọn “đầu

sỏ” này chỉ là một hành động “sơ khởi” mở đường cho một cuộc quét sạch, tại

nông thôn, mọi tiềm lực chống đối chính sách mà Đảng sắp ban hành: tập thể hóa

nông nghiệp và thiết lập nền vô sản chuyên chính

*

Cả hai chiến dịch đều thực hiện chính sách “vết dầu loang” Ở làng nào cũng vậy,

vào khoảng một năm sau chiến dịch giảm tô, thì đến Cải cách ruộng đất Sở dĩ có

một năm xả hơi là vì cần phải chỉnh đốn lại làng mạc, cả về kinh tế lẫn về hành

chính Trong suốt mấy tháng giảm tô, nông dân đã mất quá nhiều thì giờ họp hành,

biểu tình, đấu tố nên sao lãng công việc đồng áng Thực vậy, làng nào mới qua

chiến dịch giảm tô cũng tương tự như mới qua một trận bão, rào giậu đổ nát, nhà

cửa siêu vẹo, chó, lợn và cả trâu bò đi lang thang không người chăn dắt Bị thất

đảm trong chiến dịch vừa qua, không mấy ai có bụng dạ làm ăn Đã bao đời, họ

chịu khó đầu tắp mặt tối để mong có ngày “mát mặt” và bóp chắt để có ít nhiều để

lại cho con cháu Nhưng nay, bỗng nhiên họ nhận thấy hễ có của ăn của để hơn

người là đắc tội, nên họ như rời rã chân tay không muốn làm lụng làm gì cho vừa

tốn sức vừa nguy hại đến bản thân Để đả phá thái độ uể oải của nông dân, Đảng

bèn đề ra chính sách “Thi đua xã hội chủ nghĩa”; nhưng cải tạo tư tưởng cho nông

dân không phải là việc dễ dàng, một sớm một chiều mà thực hiện được Ít nhất

cũng phải một năm mới làm cho nông dân hiểu rằng dưới chế độ mới họ còn phải

cặm cụi nhiều hơn trước Đảng đốc thúc nông dân sửa nhà sửa cửa, đào kênh đắp

đường, chống lụt, chống hạn, cứ liên miên như vậy cho đến ngày họ cảm thấy nếp

sống tập thể đã thay thế cho nếp sống riêng rẽ và từ nay họ chỉ cần tuân theo chỉ thị

của nông hội, không cần có sáng kiến cá nhân

Năm xả hơi cũng là năm cải tổ lại ủy ban hành chính và chi bộ xã vì cả hai đều đã

bị giải tán lúc chiến dịch giảm tô mới bắt đầu Tất cả các cán bộ và đảng viên cũ,

dù trước kia có tích cực và có thành tích bằng mấy cũng bị gạt ra ngoài, nếu họ có

ít nhiều liên quan với giai cấp địa chủ Lần này ủy ban và chi bộ gồm toàn bần cố

nông đã có thành tích trong cuộc đấu tranh vừa qua, dù có mù chữ cũng không sao

Vì điều kiện kết nạp vào tổ đảng mới phải là không có mảy may liên hệ với địa

chủ, nên đa số đảng viên cũ bị bỏ rơi và những phần tử được kết nạp phần lớn đều

là cốt cán và những người đã “đấu hăng” trong chiến dịch vừa qua Vì có phân biệt

“mới” “cũ” nên tất nhiên có xung đột giữa hai loại đảng viên, và kết quả là các

“đảng viên mới” có quyền bính trong tay và nhân dịp chiến dịch Cải cách ruộng

đất, quy hầu hết các “đảng viên cũ” là địa chủ và bắt tống giam Vô số đảng viên

cũ bị quy là đảng Việt gian phản động, cường hào, gian ác và bị xử bắn, con số

những người còn bị giam, chưa kịp mang bắn, và được thoát chết nhân dịp Sửa sai

lên tới 12 ngàn người (con số do báo Nhân dân công nhận) Những người này tuy

*

nhờ Sửa sai mà thoát chết, nhưng khi được tha về cũng đã mất cửa mất nhà, có khi

mất cả vợ Chúng tôi sẽ trở lại vấn đề này trong Chương 16, khi bàn về chiến dịch

Sửa sai

Một câu hỏi cần được đặt ra là: Tại sao các đảng viên cũ còn đang được kính nể

trong chiến dịch thứ nhất lại bị bạc đãi trong chiến dịch thứ hai? Việc Đảng trở mặt

đối với họ hình như có những lý do như sau:

1 Cải cách ruộng đất là một cuộc thanh trừng đại quy mô, trong toàn quốc, thực

hiện ngay trong hàng ngũ Đảng Các đảng viên cũng phải thanh trừng như “quần

chúng” không Đảng, và Đảng đã ủy thác cho bần cố nông thực hiện cuộc thanh

trừng này Sở dĩ kỳ trước đảng viên được yên thân và kỳ này đảng viên mới bị là

tại Đảng có một chiến lược đặc biệt: quần chúng trước, đảng viên sau: đũa không

bẻ cả nắm

2 Hầu hết các đảng viên cũ đều thuộc thành phần phú nông địa chủ, nên đến lúc

Đảng cần “vô sản hóa” hàng ngũ, họ bị loại trừ và quy là địa chủ thì cũng chẳng có

gì là lạ

3 Sở dĩ có sự xung đột giữa đảng viên cũ và đảng viên mới là tại trong mười năm

đảng viên cũ cầm quyền ở nông thôn họ đã trở thành một giai cấp mới Họ nói họ

có lập thường vô sản nhưng thực sự thì họ vẫn kỳ thị vô sản, miệng vẫn nói: “anh

chị em nông dân” nhưng trong thâm tâm vẫn coi bần cố nông là “dân ngu khu

đen” Có thể nói rằng hình phạt họ phải chịu trong chiến dịch Cải cách ruộng đất

chỉ là hậu quả của thái độ hống hách trong mười năm qua (1945-1955)

4 Vì trong chiến dịch Cải cách ruộng đất, Đảng đã ấn định cho mỗi xã một con số

tối thiểu địa chủ bị tù đày và bị tử hình cao quá mức, năm lần nhiều hơn trong

chiến dịch giảm tô, nên nếu lần này đảng viên cũ vẫn được ngoại lệ thì không kiếm

đâu cho đủ số người mang đi xử tử hoặc cho vào tù

Vì những lý do kể trên nên thế tất phải xảy ra cuộc xung đột giữa hai loại đảng

viên, giữa đảng viên cũ mà đa số thuộc thành phần phú nông địa chủ, gia nhập

Đảng không phải vì quyền lợi giai cấp mà chỉ vì bị hấp dẫn bởi lý thuyết Mác-xít

hoặc tham vọng nào khác, và những đảng viên mới gồm bần cố nông và một số bất

lương du đãng Bọn đảng viên mới này không có tham vọng gì hơn là lôi tuột tất cả

mọi thành phần xã hội xuống ngang mức với mình

Sự xung đột giữa mới và cũ cũng là điều mà Đảng muốn vì Đảng quan niệm có

*

xung đột, thanh trừng mới hữu hiệu, mới có điều kiện để chuyển từ thế “phản đế”

sang thế “phản phong” Chứng cớ là mặc dù vô số đảng viên kỳ cựu bị tù đày hoặc

hành quyết mà Đảng không hề can thiệp Mãi đến khi chiến dịch kết thúc, ông Võ

Nguyên Giáp mới thay mặt Đảng, tuyên bố việc chém giết tràn lan là một việc đại

sai lầm

Cũng in hệt giảm tô, Cải cách ruộng đất cũng bắt đầu bằng một cuộc quy định

thành phần, lần này là quy định lại, rồi đến đấu tố và sau đó là xử án và xử bắn

Thủ đoạn reo rắc khủng khiếp cũng y hệt chiến dịch trước, chỉ khác ở một điểm là

lần này số nạn nhân đông hơn gấp bội Mỗi xã tối thiểu phải xử tử năm mạng Số

người tự vẫn có phần tăng nhiều hơn vì lẽ những người mới bị “vạch mặt” (phát

hiện là địa chủ) không chịu nổi nỗi nhục vì trước đây một năm, họ còn “tố hăng”

những người bị quy là địa chủ trong chiến dịch trước Số người chết đói vì “cô lập”

cũng tăng nhiều hơn vì những phú nông hoặc trung nông mới lên chức địa chủ

không có đủ điều kiện tinh thần và vật chất để sống qua thời kỳ cô lập bằng các địa

chủ chính cống Về tâm lý, các địa chủ chính cống đã chuẩn bị tinh thần để chịu

“búa rìu” của thời đại Về vật chất họ cũng có nhiều thuận lợi Nhiều gia đình địa

chủ có con cái kèm theo nghề khác mà theo luật Cải cách ruộng đất không đụng

chạm tới, như công nghệ hoặc buôn bán Họ lại còn có bà con, bạn bè làm cán bộ

bí mật giúp đỡ Trái lại, những địa chủ mới, trước kia là phú nông, trung nông, đều

là những người chỉ biết trồng cây cuốc đất và suốt đời không ra khỏi làng Sở dĩ họ

“có đủ bát ăn” hơn người khác là chỉ tại họ suốt đời thực hiện phương châm “làm

rốn ăn ít” Ngày nay, bỗng dưng bị quy là địa chủ, họ không có chỗ sở cậy nên

không tránh khỏi chết đói trong thời gian cô lập

Về truất hữu tài sản thì hai chiến dịch chỉ khác nhau ở một điểm: Trong chiến dịch

giảm tô tịch thu tài sản chỉ là một hình phạt của tòa án nên chỉ có địa chủ “đầu sỏ”

mới bị tịch thu hoặc một phần, hoặc toàn bộ tài sản Trong Cải cách ruộng đất, toàn

bộ tài sản của tất cả mọi địa chủ đều bị trưng thu nghĩa là sung công mà không

được trả tiền, trên thực tế, không khác tịch thu gì hết

Trưng thu tài sản

Trong chiến dịch đầu, chỉ có địa chủ “đầu sỏ” mới bị xử án và bị tòa tuyên án tịch

*

thu một phần hoặc toàn bộ tài sản Đấy là một hình phạt để trị tội những địa chủ

Việt gian phản động Nhưng địa chủ không bị ra tòa, hoặc có ra tòa nhưng tòa

không tuyên án tịch thu tài sản thì vẫn giữ nguyên sở hữu nhà cửa ruộng nương của

mình Nhưng đấy chỉ là trên lý thuyết Thực tế thì ngay từ hồi mới phát động chiến

dịch, tất cả đồ đạc trong nhà họ đã bị ghi vào biên bản Họ không được phép bán

bất cứ thứ gì, dù nhỏ nhặt nhất, và hễ mất mát hoặc hư hỏng, họ sẽ phải chịu trách

nhiệm Từ ngày ấy trở đi, một thửa vườn của địa chủ chẳng hạn, vẫn là tài sản hợp

pháp của địa chủ nhưng trái cây trong vườn đã bị coi là của “nhân dân” rồi Có

nhiều địa chủ bị đánh đập thậm tệ cũng chỉ vì, như ông Adam và bà Êva, họ không

cưỡng lại được sự cám dỗ của những “trái cấm” trước mắt họ Biện pháp phi lý này

cũng áp dụng cho cả lúa ruộng Trên lý thuyết, ruộng vẫn còn là của tư hữu của địa

chủ, nhưng tá điền phải nộp cho nông hội Tình trạng rắc rối này kéo dài trong một

năm cho đến phát động chiến dịch Cải cách ruộng đất, chính quyền mới tuyên bố

tịch thu, trưng mua tất cả ruộng đất “thừa” của địa chủ

Theo một đạo luật (Sắc lệnh số 197/SL, ban hành ngày 19 tháng 12 năm 1953

Chương 2, Điều 4) thì chỉ có ruộng đất, trâu bò và nông cụ thừa mới bị sung công,

còn tất cả mọi thứ khác đều không đụng đến Nhưng đến thực tế thì địa chủ và gia

đình bị đuổi ra khỏi nhà với hai bàn tay trắng Cũng theo sắc lệnh này, có ba loại

truất hữu khác nhau:

1 Tịch thu ruộng đất và tài sản của “thực dân, đế quốc và Việt gian phản động”

Đối với thực dân đế quốc thì tịch thu toàn bộ, còn đối với Việt gian phản động thì

tịch thu nhiều ít tùy theo tội trạng

2 Trưng dụng phần tài sản của Việt gian phản động còn lại, sau khi đã tịch thu một

phần Trưng dụng cũng là lấy không trả tiền, chỉ khác tịch thu ở chỗ không cần

phải đưa ra tòa

3 Trưng mua tài sản của những địa chủ không phản động Theo sắc lệnh thì trưng

mua nghĩa là truất hữu có bồi thường Người bị truất hữu sẽ được trả bằng quốc

trái Giá ruộng ấn định bằng số một năm hoa lợi và chính phủ hứa sau mười năm sẽ

trả, và chịu lãi cho người bị truất hữu mỗi năm một phân rưỡi Chính phủ tỏ vẻ rất

sòng phẳng và pháp luật rất minh bạch, nhưng trên thực tế thì chẳng địa chủ nào

được “trưng mua” cả vì một lẽ rất giản dị: không có địa chủ không phản động Vì

vậy nên biện pháp trưng mua chỉ có trên giấy tờ Trên thực tế, tất cả tài sản của

mọi địa chủ đều bị trưng thu, nếu không bị tịch thu

Mãi đến chiến dịch Sửa sai mới có một số địa chủ được tha khỏi tù, được hạ xuống

*

làm “địa chủ thường” hoặc “địa chủ kháng chiến” có khi xuống thành trung nông

và ngay cả bần nông Họ được hoàn lại tài sản, nhưng thực sự thì họ chỉ được lấy

lại một phần ruộng nương và nhà cửa Nói là nhà cửa, nhưng chỉ còn mái nhà và

mấy hàng cột, vì trước khi giao trả cho họ và dọn đi nơi khác, những bần cố nông

được phép chiếm cứ nhà cửa của họ đã đánh tháo cánh cửa và vách ván làm củi

đun Cây cối trong vườn cũng bị chặt mang đi bán và trâu bò cũng bị đánh què làm

thịt Đồ đạc phân chia cho bần cố nông thì bần cố nông đã bán đi bán lại qua tay

nhiều người không còn tìm thấy tung tích

Có thể có một số “nhân sĩ tiến bộ” như ông Phan Kế Toại và ông Hồ Đắc Điềm

được trưng mua tài sản và được giao tờ quốc trái bồi thường, nhưng tới nay đã đủ

10 năm mà chưa nghe nói hoặc đăng trên báo chí Hà Nội là đã có ai được lĩnh tiền

bồi thường cùng với số lãi 15 phần trăm trong 10 năm Có điều chắc là nếu chính

quyền Bắc Việt làm ngơ thì chẳng có ai to gan dám mở miệng đòi, vì nếu đòi tiến

bồi thường ruộng đất tức là còn “óc địa chủ”; và như vậy tất nhiên không đáng

được chức “nhân sĩ tiến bộ hoặc bất cứ thành phần nào khác ngoài thành phần địa

chủ Như thông cảm lẫn nhau, cả Đảng lẫn người mất ruộng đều làm ngơ sắc lệnh

197 SL, không đả động gì đến cả vốn lẫn lãi

Như vậy là trên thực tế, cả ba hình thức truất hữu: tịch thu, trưng thu và trưng mua

đều giống hệt nhau Không kể những ông “nhân sĩ tiến bộ” chỉ mất ruộng không,

nhưng được yên trên Việt Bắc còn mọi loại địa chủ đều bị đuổi ra khỏi nhà với hai

bàn tay trắng và vài mảnh áo rách Cũng như mọi hành vi khác của Đảng, việc

truất hữu tài sản của địa chủ cũng được cử hành với hình thức rất uy nghi Sau đây

là một bài báo tả cảnh buổi tịch thu tài sản đăng trong báo Cứu quốc số 2741, ngày

1 tháng 1 năm 1956:

“Nông dân thôn Thượng rùng rùng kéo đến nhà tên Phong (địa chủ) Cờ phơi phới

Tiếng trống thiếu nhi rồn rập Những tiếng hô khẩu hiệu “đả đảo” và “hoan hô”

không ngớt

Giữa sân lù lù một đống cày cuốc, ô doa, liềm hái, thúng mủng cho tới nồi ba

mươi, nồi mười, mâm đồng, chậu thau… hàng dẫy Quanh sân những cây hải

đường, cây mẫu đơn rực rỡ

*

Đồng chí cốt cán gọi vợ tên Phong ra [1] Đồng chí nhân danh nông hội tuyên bố

tịch thu toàn bộ tài sản của nó

Tiếng đấu tranh của nông dân mỗi lúc càng gay gắt, như không thể chấm dứt

Quanh đó, đồng bào đứng hàng trong, hàng ngoài Đồng chí cốt cán tuyên bố, vạch

rõ cho con mẹ địa chủ thấy đời nó, đời cha, đời ông nó không lao động, chuyên

bóc lột, chiếm đoạt, mới có những của này Của này là của nông dân… Con mẹ địa

chủ mặt tái mét Cả người nó run run Đồng chí dõng dạc tuyên bố xóa bỏ hẳn

quyền chiếm hữu gồm 24 mẫu ruộng và toàn bộ tài sản của nó Tiếng vỗ tay ran

lên “Hồ chủ tịch muôn năm!”, “Hoan nghênh chính sách tịch thu, trưng thu, trưng

mua của Đảng và của chính phủ!”

Hàng đoàn thanh niên nam nữ quẩy những gánh thóc từ nhà ngang qua sân Hai

con trâu cũng vừa dắt ra Tiếng vỗ tay, tiếng hoan hô vang dậy Bà con thu xếp

quẩy đổ đi Khiêng, vác, gánh lũ lượt Trống ếch các thiếu nhi càng ròn rã”

Triển lãm đồ dùng của địa chủ

Sau lễ tịch thu, một số vật dụng riêng của địa chủ được mang ra triển lãm trước khi

chia cho nông dân Để làm nổi bật mức sống “xa hoa” của địa chủ, đồng thời cũng

triển lãm cả vật dụng của bần cố nông Một bên phòng triển lãm bày nào là áo

gấm, mũ tây, can, giầy tây, điếu khách, ống nhổ, an bom [2] ảnh (trong an bom

nhiều khi có cả ảnh cán bộ), còn một bên là váy đụp, áo rách, vài chiếc nồi đất để

nói lên sự nghèo nàn của nông dân Đôi khi có cả hai mâm cơm Mâm của địa chủ

thì nào là gà, cá, heo quay, rượu đế, còn mâm cơm của nông dân thì chỉ có cơm

hẩm, cà thâm và một bát tương nặng mùi

Năm 1954, sau khi cộng sản tiếp thu Hà Nội được vài tuần, họ có tổ chức một cuộc

triển lãm như vậy tại vườn hoa Hàng Đậu, ở giữa thủ đô Mục đích tất nhiên là để

chứng minh cho dân thành thị thấy việc đánh đổ giai cấp địa chủ là một việc “hợp

tình hợp lý”, để lôi cuốn họ theo cách mạng vô sản Nhưng chẳng bao lâu cuộc

triển lãm bị dẹp ngay vì dư luận của những người đi xem cho rằng nếu đó là mức

sống của địa chủ nông thôn (áo gấm đã bạc màu, mũ tây “phở”) thì hãy còn thấp

hơn mức sống của một công nhân Hà Nội Sự thực thì ở một nước chậm tiến nào

*

cũng có sự khác biệt rất lớn giữa thành thị và nông thôn Thành thị đã Âu hóa ít

nhiều, còn nông thôn vẫn ở nguyên tình trạng cổ sơ Việt Nam đã trải qua chín

mười năm chiến tranh, nên sự chênh lệch giữa thành thị và nông thôn ở Việt Nam

lại càng rõ rệt hơn đâu hết Các vùng Việt Minh kiểm soát bị cắt đứt liên lạc với

thế giới bên ngoài, phải chịu bom đạn hàng ngày, còn vùng Pháp kiểm soát thì đầy

ngập hàng hóa Pháp, hoặc hàng hóa do Hoa Kỳ viện trợ Quân đội viễn chinh Pháp

cũng tiêu xài nhiều nên mức sống ở Hà Nội trong thời kỳ Pháp chiếm đóng cao

hơn mức sống ở vùng Việt Minh rất nhiều Vì thiếu mọi tiện nghi nên dân chúng

trong vùng kháng chiến lui dần về nếp sống trung cổ Địa chủ trong vùng kháng

chiến, tuy có khá hơn nông dân, nhưng thực quả không có gì khiến dân Hà Nội

phải thèm thuồng Nhưng mặc dù họ đã bị bần cùng hóa sau chín năm kháng chiến,

địa chủ vẫn là “giai cấp bóc lột”, vẫn bị quy là “tay sai của thực dân” và vẫn bị tịch

thu tất cả những thứ họ hiện có để chia cho nông dân nghèo hơn

Phân chia ruộng đất và tài sản của địa chủ

Muốn đánh giá đúng mức kết quả của Cải cách ruộng đất, hai yếu tố cần phải nắm

vững Một là tổng số ruộng đất bị tịch thu và tổng số nạn nhân của cuộc tịch thu,

hai là tổng số người được phân phát của tịch thu và trung bình mỗi người được bao

nhiêu Nhưng việc khó khăn là khó tìm ra mấy con số này Nhà cầm quyền Bắc

Việt chưa bao giờ công bố tổng số địa chủ bị truất hữu tài sản Có lẽ vì họ sợ nếu

họ công bố con số địa chủ lên báo chương thì người đọc sẽ giật mình thấy quá

nhiều người đã bị quy là địa chủ, tỷ lệ những “kẻ thù của nhân dân” lên quá cao

Còn về ruộng đất phân chia cho nông dân thì không nhất thiết là ruộng đất của địa

chủ, vì thực ra trong số đó có cả công điền mà nông dân vẫn thay phiên cày cấy

Cộng sản góp cả công điền lẫn với ruộng đất truất hữu của địa chủ mang chia đều

cho nông dân, và sau này lại gộp lại làm tài sản tập thể của hợp tác xã Không có

con số nào nói rõ trong số ruộng đất chia cho nông dân, bao nhiêu là truất hữu của

địa chủ và bao nhiêu trước kia vốn là công điền Tuy nhiên, nên đọc cuốn Xã thôn

Việt Nam do nhà xuất bản Sự thật ở Hà Nội xuất bản, chúng ta cũng thấy rõ ở Bắc

kỳ 20 phần trăm tổng số canh điền là ruộng công, và ở Trung Kỳ, tỷ lệ ruộng công

lên đến 25 phần trăm Đoạn văn sau đây trích trong cuốn Xã thôn Việt Nam nói rõ

về vấn đề công điền:

*

“Ở một vài nơi công điền chiếm một tỷ lệ rất cao Thí dụ ở Xuân Trường (Nam

Định) 77,5 phần trăm đất đai cày cấy trong huyện là ruộng công Nhưng ở nơi khác

thì tỷ lệ ruộng công ít hơn: huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình) 59 phần trăm, phủ

Khoái Châu (tỉnh Hưng Yên) 42,5 phần trăm, phủ Lý Nhân (tỉnh Hà Nam) 46 phần

trăm… Ở Quảng Trị chẳng hạn, công điền nhiều hơn tư điền, và ở huyện Triệu

Phong toàn thể ruộng đất trồng trọt đều là công điền Ở huyện này, mỗi nông dân

được chia trung bình mỗi người chừng ba mẫu [3] ”

Công điền ở Việt Nam có truyền thống lâu dài và có lẽ là di tích của chế độ cộng

sản nguyên thủy Ngày nay cộng sản mang công điền gộp với ruộng đất truất hữu

của địa chủ, chia cho nông dân để chứng minh lợi ích của Cải cách ruộng đất

Thành thực mà nói thì một nửa lợi ích đó là của cộng sản nguyên thủy để lại; chỉ

có một nửa là của cộng sản Mác-xít mà thôi

Trong cuốn Xã thôn Việt Nam, tác giả Nguyễn Hồng Phong có công nhận rằng

(trang 69) ở Bắc Kỳ có 240 000 mẫu tây công điền và ở Trung Kỳ có 200 000 mẫu

tây Vì lãnh thổ Bắc Việt hiện nay gồm có Bắc Kỳ và một nửa phần Trung Kỳ nên

chúng ta có thể tạm coi là tổng số công điền thuộc Bắc Việt là 240 000 mẫu tây,

cộng với 200 000 mẫu tây chia đôi, tức là 340 000 mẫu tây tất cả

Chính phủ Bắc Việt hình như muốn tránh, không tiết lộ tổng số ruộng đất tịch thu

của địa chủ mà trái lại, chỉ công bố một vài con số tản mác, ở một số địa phương

Một phần khác, sau khi đã tịch thu và chia rồi lại “sửa sai” và trả lại ruộng đất cho

những người bị “quy nhầm là địa chủ”, do đó không thể biết được những con số

chính xác về truất hữu ruộng đất của địa chủ và phân chia cho dân nghèo Tác giả

chỉ thấy một tài liệu tổng quát, nhưng quá sơ sài Đấy là một bài do một chuyên

viên Nga V P Karamichev viết trong tờ Ekonimika Sel’kogo Khozyaistva (Chăn

nuôi và Kinh tế nông thôn), tập V, 1957, trong đó có những con số tổng kê như

sau:

“Cải cách ruộng đất (ở Bắc Việt) đã tịch thu 702 000 mẫu tây ruộng đất, 1 846 000

nông cụ, 107 000 gia súc và 22 000 tấn thực phẩm Tất cả đem chia cho 1 5 00 000

gia đình công nhân và bần cố nông”

*

Ông Karamichev không nói rõ trong 702 000 mẫu tây ruộng đất tịch thu, có bao

nhiêu mẫu là của “thực dân đế quốc” tức là đồn điền chè và cà phê mà chủ là Pháp

kiều đã bỏ hoang từ 1945, và cũng trong số ấy có bao nhiêu công điền, phải chăng

đã có một nửa, tức là 340 000 mẫu tây như chúng ta đã ước lượng ở trên Tuy

nhiên, nếu căn cứ vào những con số của nhà chuyên viên Nga, chúng ta có thể ước

lượng mỗi gia đình được hưởng vào khoảng 4 000 thước vuông (đất và ruộng), một

nông cụ và 1 phần 13 của một gia súc Nhưng chúng ta phải hiểu rằng dưới đề mục

“nông cụ” có cả những vật như thúng mủng, nồi niêu, mâm đồng, chậu thau, v v

như đã tả trong báo Cứu quốc số 2741 (đã trích ở trên) Còn “gia súc” cũng gồm cả

chó, mèo, dê, lẫn trâu bò

Một mặt khác, nếu đem con số tổng kê của ông Karamichev so với những con số

cục bộ của một vài địa phương chúng ta thấy những con số của ông Karamichev có

vẻ lạc quan hơn nhiều Tỷ dụ như theo bản Thông cáo của Ủy ban Cải cách ruộng

đất nói về vùng ngoại ô Hà Nội là vùng trù phú nhất Bắc Việt thì:

Nông dân lao động đã tịch thu và trưng mua trong tay giai cấp địa chủ 20 482 mẫu

(ta) ruộng, 511 trâu bò, 6156 nông cụ các loại, 1 032 nhà cửa và 346 903 cân lương

thực Nông dân lao động đã bắt địa chủ thoái tô được 155 069 cân thóc và

6 429 950 đồng [4] Tất cả tài sản đó đã chia cho 24,690 gia đình nông dân và

nhân dân lao động gồm có 98 133 nhân khẩu Đổ đồng mỗi cố nông được 2 sào 9

thước, mỗi bần nông được 2 sào 8 thước và mỗi trung nông được 2 sào 13 thước

Phân tích những con số trên đây chúng ta thấy ngoài mảnh đất, mỗi “nhân khẩu”

chỉ nhận được 1 phần 17 “nông cụ”, 1 phần 95 cái nhà, 1 phần 192 gia súc, hơn 5

cân thực phẩm và 65 đồng (đồng bạc Việt cũ, tương đương với 0,50 đ VNCH)

Nếu nghiên cứu kỹ lưỡng văn kiện trên, chúng ta có thể đạt tới những kết luận như

sau:

1 Theo sắc lệnh Cải cách ruộng đất (Mục 2, Chương 1 và 2) thì chỉ có “Việt gian

phản động” mới bị tịch thu nhà cửa Như thế ngụ ý là số 1 032 “nhà cửa” ghi trong

bản thông cáo là của 1 032 “Việt gian phản động” Mang con số này so với con số

24 690 gia đình nông dân và nhân dân lao động, ta thấy tỷ lệ “Việt gian phản

động” lên tới 4 phần trăm dân số ngoại thành Hà Nội Như vậy có nghĩa là toàn thể

giai cấp địa chủ đã bị quy là Việt gian phản động và đã bị tịch thu nhà cửa và cũng

*

có nghĩa là cộng sản coi 4 phần trăm nhân dân là “kẻ thù của nhân dân”

2 Nếu ta đem số gia súc, nông cụ, thực phẩm cùng với số ruộng đất tịch thu chia

cho số địa chủ thì trung bình mỗi địa chủ chỉ có 7 000 thước vuông đất, nửa con

gia súc, 6 nông cụ, 500 cân thực phẩm, 6 500 đồng bạc Việt cũ, tương đương với

50 đồng VNCH Như vậy khó mà bảo họ là đại phú được

3 Việc trung nông được 2 sào 13 thước, trong khi cố và bần nông chỉ được 2 sào 9

thước và 2 sào 8 thước (kể ra cũng suýt soát cả ) chứng tỏ những danh từ “bần”,

“cố”, “trung” không có liên hệ gì trực tiếp với mức sống vật chất của họ cả Thực

ra cả ba loại này đều nghèo ngang nhau, và đáng lý phải được xếp tất cả vào loại

“bần nông”, nhưng vì các trung nông thực sự đã bị quy là phú nông hoặc địa chủ cả

rồi, nên cũng phải “lấy đại” một số bần nông để “phong chức” lên trung nông

4 Nếu đem tổng số thực phẩm và tiền thu được chia cho số nhân khẩu thì mỗi

nhân khẩu chỉ nhận được 5 cân thực phẩm (gồm cả lúa lẫn ngô khoai) và 65 đồng

bạc Việt cũ Cho rằng đổ đồng người lớn và trẻ con mỗi ngày ăn hết 250 gam

lương thực thì số tiền và thực phẩm được chi cũng đủ nuôi sống họ trong vòng 20

ngày là cùng Nhưng đó mới chỉ là trên lý thuyết Thực tế có hơi khác, vì nông hội

đã sử dụng một phần lớn “quả thực” (tài sản tịch thu của địa chủ) vào việc này nọ,

kể cả việc cấp dưỡng cán bộ trong 6 tháng và cuộc liên hoan “mừng thắng lợi

chống phong kiến” Tại một làng mà chúng tôi lưu lại trong thời kỳ “long trời lở

đất” này, một bần nông nhận được chừng 2,5 kg lúa còn một trung nông được một

xuất tiền vừa đủ mua một gói thuốc nội Thực vậy, có nhiều người phê bình là đã

hoang phí đem cả số “quả thực” mua quà cho con Đấy là phần thưởng của sáu

tháng trời [5] liên tiếp học tập, thảo luận, biểu tình, tuần hành với nửa triệu người

thiệt mạng Kết luận là ngoài 4 nghìn thước ruộng đất số “quả thực” mỗi gia đình

nông dân nhận được không đáng kể

Ruộng đất ở đồng bằng Bắc Việt, và nhất là ở ngoại thành Hà Nội giá rất đắt, mỗi

nông dân bằng ấy ruộng đất quả là một thành tích Tất nhiên người được ruộng đất

rất đỗi vui mừng, nhưng chẳng bao lâu những gì xảy ra sẽ dội cho họ một gáo nước

lạnh Với số ruộng đất mới được chia, cộng vào số họ vốn có, làm số lợi tức của họ

tăng lên, và vì thế nông nghiệp tính theo lối tích luỹ tiền, nên hễ ruộng đất của họ

gấp đôi thì số thuế họ phải đóng có thể lên gấp ba Một phần khác những ruộng đất

của địa chủ trước kia bị “bình” một sản lượng quá cao, với dụng ý làm khánh kiệt

giai cấp địa chủ cho nhanh, bây giờ đem chia cho dân nghèo thì dân nghèo trước

kia đã bình con số sản lượng ấy bây giờ phải nhận về phần mình Rút cục họ sẽ

phải đóng cho chính phủ một số thuế nông nghiệp không kém số tô trước kia đóng

*

cho địa chủ [6]

Vài tháng sau khi chia ruộng, toàn thể ruộng đất của nông dân lại bị tập thể hoá

Họ không còn có ruộng đất riêng, mà phải làm việc đầu tắt mặt tối cho hợp tác xã

mới lĩnh được mỗi ngày 10 điểm, tức là 1 ký rưỡi gạo Trong số 20 điểm mà hai vợ

chồng nông dân kiếm được mỗi ngày, họ phải nhượng 2 điểm cho một bà già trong

xóm giữ giùm con, một điểm cho một người khác đi chợ giúp Chế độ “ăn tiêu

bằng điểm” vẫn còn hiện hành và có lẽ sẽ còn kéo dài cho tới ngày thiết lập chế độ

công xã

Như mọi hành động khác, việc phân phát ruộng đất cho dân nghèo ở Bắc Việt

được thực hiện với rất nhiều nghi thức: biểu tình, tuần hành, diễn văn, phát biểu ý

kiến, khẩu hiệu biểu ngữ, cờ quạt, trống ếch, v v Mỗi nông dân nhận được một

“địa bạ” và một biển gỗ, ghi rõ họ tên để cắm vào giữa ruộng Tất nhiên là có sự

tranh giành, người tranh thửa nọ, người đòi mảnh kia vì tốt xấu, xa gần nhưng

chung quy rồi cũng đâu vào đấy, vì được ruộng mà phải đóng thuế ngang với tô thì

cũng không ai hào hứng lắm

Nhưng việc phân phát nhà cửa, gia súc và nhất là đồ đạc lại là một chuyện khác

Trong nhiều trường hợp, cán bộ đảng không thể nào làm hài lòng mọi người và

tránh những cuộc xung đột “nảy lửa” Bài sau đây trích ở báo Nhân dân số 807,

ngày 20-5-1956 tường thuật một cách linh động một trường hợp đã xảy ra

Cái tủ đứng

Cuộc họp chia của đấu tranh ở xóm Đ M bắt đầu từ sáng sớm đến chiều, rồi lại từ

chập tối đến nửa đêm vẫn chưa xong Đến giờ ăn, mọi người chạy về ăn vội vàng

rồi lại đến họp ngay Cả trẻ con cũng theo bố mẹ kéo đến nơi, đêm khuya chúng

mệt, ngủ la liệt trên mấy tấm phản

Trâu bò, nông cụ, nhà cửa đã chia ổn thoả rồi, chỉ còn những tài sản khác là gay

go Của ít người nhiều, việc phát động tư tưởng lại làm kém, nên bà con có rất

nhiều thắc mắc Người nào cũng thiếu thốn, cái gì cũng có rất nhiều người xin,

*

việc bàn bạc cứ giằng co mãi không xong Gay go nhất là việc chia cái tủ đứng Bà

Trụ và bà Du đều là bần cố nông thiếu thốn như nhau Bà nào cũng viện hết lý của

mình ra yêu cầu được chia cái tủ đứng Nhưng lý của ai cũng phải cả, nên rốt cuộc

chẳng ai nhường ai Cuối cùng bà Trụ nói:

“Suốt từ đầu hôm đến giờ, tôi đã nói với bà hết nước hết cái mà bà khăng khăng

một mực Thật chưa thấy ai tham như bà”

Bà Du đỏ mặt tía tai:

“Bà bảo tôi tham, thế dễ nhà bà chê của đấy phỏng? Nhà bà có buồng, có khoá, bà

còn muốn cái tủ nữa mới vừa!”

Bà Trụ đứng phắt dậy:

“Nói với bà cũng bằng thừa”

Bà Du cũng đứng lên:

“Muốn gì thì muốn, tôi cũng phải được cải tủ ấy Họp mấy ngày nữa tôi cũng

không nhường cho bà”

Nói đoạn hai bà cùng bỏ ra về Sau buổi đó, cán bộ họp với cốt cán thảo luận kế

hoạch và giao cho cốt cán đi phát động tư tưởng hai bà

Chị Bảo tìm đến bà Trụ trước Vừa thấy mặt chị bà nói chặn:

“Chị đến đả thông tôi có phải không? Mấy thì mấy tôi cũng không thông Nhưng

mụ Du thì tôi không nhường”

Chị Bảo cười:

“Làm gì mà bà nói như lửa thế? Thì ai đã dám bảo bà nhường? Nhường nhịn là do

thương yêu lẫn nhau, có ai bắt ai phải nhường ai bao giờ?”

*

Bà Trụ nói :

“Tôi mười mấy năm trời đi ở với con Xoè khổ sở với nó biết là bao Bây giờ của

đấu tranh được nhiều, tôi có dám giành thứ gì đâu? Chị xem từ hôm qua tôi đã

được cái gì chưa? Thấy ai thiếu hơn là tôi nhường ngay Duy cái tủ này thì tôi nghĩ

nhà tôi ở lẻ ngoài đồng, tối lại đi họp luôn, có cái gì để chỉ sợ nhỡ ra mất mát, nên

đi họp mà bụng cứ thấp thỏm Giá được cái tủ, có gì đi đâu thật là yên tâm”

Chị Bảo nói:

“Hôm qua ai cũng nhận thấy bà rất có tinh thần nhường nhịn, thấy ai thiếu hơn

mình, bà vui lòng nhường ngay Nhưng đến lượt cái tủ này thì quả là gay go Nhà

bà ở lẻ, bà lại đi vắng luôn, kể bà nói cũng phải”

Bà Trụ thấy chị Bảo đồng ý, như cởi tấm lòng:

“Đấy chị xem, nhà trống huếch trống hoác thế này, có gì mất biết kêu ai?”

Chị Bảo mỉm cười:

“Khốn nỗi của ít người nhiều, giá có hai cái tủ chia cho hai bà thì tốt bao nhiêu Vì

chỉ có một nên mới rầy rà Bà Du cũng một mực đòi lấy, chẳng hiểu nhà bà ấy thế

nào?”

Nhà bà Du ở đầu làng, có ba gian nhà rách nát, cửa ngõ chẳng có Bà Trụ biết vậy,

nhưng nói ra sợ chị Bảo so sánh, nên trả lời:

“Hai vợ chồng khỏe như voi, không chịu làm gì đến chết nhà cũng thế mà thôi Tôi

nghĩ, đi ở cho nhà con Xoè, hơn chục năm trời, ngày nào cũng thấy nó mở ra khóa

vào cái tủ ấy Lúc nào tôi cũng cầu sao cho ngày sau được cái tủ như vậy Nay nhờ

ơn Đảng lãnh đạo, đấu tranh thắng lợi mà tôi không được cái tủ ấy thật không vui

lòng”

Chị Bảo thủng thỉnh nói:

*

“Vẫn hay là bà (đi) ở nhà nó, ngày ngày trông thấy và ao ước cái tủ ấy Kể bây giờ

được thì tốt Nhưng bà nghĩ lại xem: Cái tủ ấy là mồ hôi nước mắt của nông dân,

còn đâu là của con Xoè? Nông dân đòi lại được ruộng đất, nhà cửa và các tài sản

của bọn địa chủ cướp đoạt là do đoàn kết đấu tranh Riêng từng người đấu tranh thì

làm sao thắng? Nếu ai cũng nghĩ mình đi ở nhà địa chủ nào mình phải được chia

của nhà địa chủ ấy thì còn nói gì là đoàn kết đấu tranh và nhường nhịn lẫn nhau

nữa?”

Tối hôm ấy bà Trụ bắn tin cho bà Du biết là bà đồng ý nhường cái tủ”

Chúng tôi trích nguyên văn bài “Cái tủ đứng” đăng trên mặt tờ báo Nhân dân vì

chúng tôi thấy bài diễn tả một hình ảnh trung thực của một khía cạnh quan trọng

của Cải cách ruộng đất Bài báo bộc lộ một yếu tố tâm lý rất thông thường của

quần chúng nông thôn mà cũng là một yếu tố khiến họ ủng hộ cộng sản Chỉ có

cộng sản chủ trương lấy của nhà giầu chia cho nhà nghèo mới mang lại cho họ

niềm hy vọng sẽ có ngay tức khắc những thứ họ từng mơ ước lâu ngày Chỉ một

cái tủ đứng cũ kỹ chẳng hạn cũng đủ làm cho họ say mê và xả thân tranh đấu cho

cộng sản

________________________________________

[1]Tên Phong có lẽ bị đi tù, hoặc xử tử rồi

[2]album

[3]Nguyễn Hồng Phong: Xã thôn Việt Nam, Hà Nội, 1959

[4]Từ trước tới nay Bắc Việt có tất cả ba thứ tiền Thời kỳ đầu là “Bạc Tài chính”

Từ 1950 trở đi là “Bạc Ngân hàng” mỗi đồng ăn 100 đồng Tài chính Cách đây

mấy năm, đơn vị chính thức là “Đồng Bạc nặng” mỗi đồng ăn 1000 đồng Ngân

hàng Tiền nói trên là tiền “Ngân hàng”

[5]Tính thời gian cả hai chiến dịch, trong 2 năm liên tiếp

[6]Đã nói ở Chương 6

Chương 16 – Sửa sai

*

Chương trình Cải cách ruộng đất vừa thực hiện (năm 1956) và ngay sau khi thiết

lập chế độ vô sản chuyên chính ở nông thôn thì đột nhiên Đảng Lao động tuyên bố

là đã phạm nhiều sai lầm mà, theo lời Đảng đã làm cho “uy tín của Đảng và đời

sống của nhân dân bị tổn thương rất nặng nề” Vì vậy nên Đảng phát động ngay

một chiến dịch “Sửa sai” bắt đầu bằng việc “tự rút lui” của ông Trường Chinh,

tổng bí thư Đảng và ông Hồ Viết Thắng, thứ trưởng phụ trách Cải cách ruộng đất

Tạm thời làm phát ngôn viên cho Đảng, ông Võ Nguyên Giáp đọc trước Hội nghị

thứ 10 của TW Đảng một bản kê khai những “sai lầm”, ông Võ Nguyên Giáp thú

nhận 7 sai lầm chính sau (nguyên văn):

1 Coi nhẹ yêu cầu toàn diện của nhiệm vụ cách mạng, coi nhẹ yêu cầu mở rộng

mặt trận chống phong kiến và mặt trận dân tộc thống nhất Vì vậy mà trong khi

thực hiện nhiệm vụ phản phong đã coi nhẹ, thậm chí có nơi cán bộ đã phủ nhận

những thành tích của cuộc đấu tranh phản đế tách rời cải cách ruộng đất với kháng

chiến và cách mạng, thậm chí có nơi làm cho đối lập nhau [1]

2 Coi nhẹ đoàn kết với trung nông, không thực hiện chính sách liên hiệp phú nông,

thậm chí đả kích phú nông, coi phú nông như địa chủ

3 Đả kích tràn lan, không thi hành sách lược phân hoá, không chiếu cố gia đình

địa chủ có công với cách mạng, gia đình địa chủ có con em đi bộ đội hoặc làm cán

bộ, không chiếu cố địa chủ kháng chiến và phân biệt đối đãi con cái địa chủ

4 Không chú trọng đề phòng lệch lạc, không nhấn mạnh phải thận trọng tránh xử

trí oan những người ngay, do đó mà đi đến mở rộng diện đả kích, đánh địch tràn

lan, dùng những biện pháp trấn áp một cách phổ biến

5 Trong khi thực hiện cải cách ruộng đất ở nơi có nhiều đồng bào tôn giáo thì làm

sai chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng, tự do tín thờ cúng của nhân dân

6 Trong khi thực hiện chính sách cải cách ruộng đất ở vùng thiểu số thì đả kích

quá rộng vào từng lớp trên: không coi trọng, thậm chí xâm phạm đến phong tục tập

quán của địa phương

7 Trong công tác chỉnh đốn tổ chức (Đảng) thì không nắm vững tiêu chuẩn chính

trị, mà lại phạm vào chủ nghĩa thành phần Không chú trọng phương châm lấy giáo

dục làm chính mà đơn thuần dùng biện pháp tổ chức: kỷ luật, xử trí, giải tán các tổ

chức, thậm chí dùng phương pháp truy bức (tra tấn) để làm công tác chỉnh đốn

*

(Nhân dân số 970, xuất bản ở Hà Nội ngày 31/10/1956)

Khi thấy bản thú nhận sai lầm kể trên và được tin Trường Chinh và Hồ Viết Thắng

bị “hạ bệ”, nhiều quan sát viên ngoại quốc tin rằng quả có “sai lầm” và thế tất

chính quyền Hà Nội sẽ thực tình sửa chữa Có người quan niệm phong trào Cải

cách ruộng đất của cộng sản đã hoàn toàn thất bại Sự thực thì khác hẳn vì chiến

dịch Sửa sai chỉ là một tấn tuồng diễn tiếp sau những tấn tuồng khác

Sửa sai là một chiến dịch, một bộ phận của chương trình Cải cách ruộng đất Như

vậy có nghĩa là định tâm sửa sai đã có từ trước khi phát động phong trào Cải cách

ruộng đất Các độc giả chắc còn nhớ, ngay từ đầu, năm 1953, cộng sản đã phát

động một chiến dịch gọi là: “Đấu tranh chính trị” (đã trình bày ở Chương 7) để dọn

đường cho chiến dịch Cải cách ruộng đất, nghĩa là chuyển dần dần từ một trạng

thái bình thường đến một trạng thái khủng bố Bây giờ là lúc cộng sản làm ngược

lại Sau ba năm khủng khiếp, cộng sản muốn bình thường hóa tình hình trở lại Vì

vậy nên mới có chiến dịch Sửa sai Tất nhiên là Đảng sẽ mất ít nhiều uy tín, nhưng

Đảng cho rằng đấy là một việc không thể tránh được

Hồi ông Mao và các lý thuyết gia Trung cộng vạch ra chiến thuật Cải cách ruộng

đất họ đã cố tình khủng bố quá mức do cho rằng có khủng bố quá mức mới chắc

chắn thành công Họ dự tính sẽ làm cho quần chúng quên sự quá mức đó bằng một

phong trào Sửa sai, bằng cớ là ngay từ năm 1926 Mao Trạch Đông đã viết: “Muốn

chữa một tình trạng bất công thì phải vượt quá mức của sự công bằng” [2] Chấp

nhận ý kiến của ông Mao, ông Hồ giải thích về chính sách căn bản của Cải cách

ruộng đất trong một khoá chỉnh huấn, như sau: “Nếu muốn uốn thẳng một cái que

cong thì phải bẻ nó quá về phía bên kia và giữ như vậy một lúc lâu Khi buông tay

cái que sẽ từ từ thẳng trở lại”

Cả ông Hồ lẫn ông Mao đều đoán trước thế nào dân chúng cũng phản đối Cải cách

ruộng đất theo kiểu của hai ông, vì muốn đề phòng mọi phản ứng chống đối nên

hai ông đã chủ trương khủng bố quá mức Muốn hiểu tại sao hai ông lại chủ trương

như vậy, chúng ta cần hiểu rõ mục đích tối hậu nhưng giấu kín của Cải cách ruộng

đất

*

Trước tiên, Cải cách ruộng đất không phải chỉ nhằm tịch thu ruộng đất của địa chủ

để phân phát cho dân nghèo, vì nếu mục đích chỉ có vậy thì chính quyền cộng sản

chỉ việc ký một sắc lệnh là xong Trước Cải cách ruộng đất đã có rất nhiều địa chủ

tình nguyện “hiến điền” nhưng chính phủ từ chối không nhận hoặc trong nhiều

trường hợp đã nhận rồi lại hoàn lại, nói rằng chính phủ “không muốn một công dân

nào bỗng dưng bị hao hụt lợi tức thường xuyên của mình” Sự thực thì cộng sản

muốn bắt địa chủ cứ ở thành phần địa chủ cho đến ngày “đền tội” Cộng sản không

cần và không muốn địa chủ hiến điền vì, toàn quyền trong tay, lúc nào cộng sản

muốn tịch thu cũng được Cải cách ruộng đất có những động cơ thầm kín như sau:

1 Tịch thu và phân chia ruộng đất chỉ là giai đoạn chuyển tiếp, mà tập thể hóa

ruộng đất mới là mục đích tối hậu Muốn bắt buộc toàn thể nông dân phải cam chịu

số phận sống dưới chế độ tập thể, các lãnh tụ cộng sản thấy cần phải tiêu diệt tận

gốc “tư tưởng tư hữu tài sản từ mấy ngàn năm đã chôn sâu trong tiềm thức của mọi

người dù là bần cố nông”

Muốn đạt tới kết quả họ áp dụng câu cách ngôn “sát nhất nhân, vạn nhân cụ” Áp

dụng vào Cải cách ruộng đất, câu cách ngôn trên có thể đổi thành “Giết một số địa

chủ để không còn một ai muốn sở hữu ruộng đất”

Chính vì vậy cộng sản ấn định cho mỗi xã một số tử hình nhất định, ngay cả ở

những xã mà toàn thể ruộng đất là công điền Quả nhiên mọi người mất hồn mất

vía ngay tức khắc Hồi ấy nhân dân miền Bắc đặt ngay câu phương ngôn, truyền

khẩu từ người nọ sang người kia “Gạo chợ, nước sông, ốm nằm nhà thương, chết

chôn nghĩa địa” Như vậy có nghĩa là những ai khôn hồn thì từ nay tuyệt đối không

nên có của tư hữu, vì có của tức là mang hoạ

2 Đảng bắt nông dân phải đấu tố và chém giết địa chủ để làm bàn tay nông dân

phải dính máu Một khi tay đẫm máu thì không thể rửa sạch và dù muốn dù không

chỉ còn một cách là đi với Đảng cho đến tận cùng Vì không thể nào liên kết với

chủ cũ để chống lại chủ mới, người nông dân đành phải chấp nhận số phận nào mà

Đảng đã dành cho Sau khi tàn sát một số người lên tới 5% dân số Bắc Việt, người

nông dân có cảm giác tội lỗi Cái cảm giác ấy được cộng sản đề cao là “Tình thân

của anh chị em nông dân làm chủ lấy vận mệnh của mình”

3 Về phương diện chính trị, Cải cách ruộng đất đánh dấu một bước ngoặt từ lập

trường phản đế sang lập trường phản phong, hay nói một cách khác, từ kháng chiến

*

chống thực dân Pháp sang chém giết địa chủ người Việt Vì mục tiêu đấu tranh đột

nhiên thay đổi nên Đảng thấy cần thiết phải thanh trừng tất cả các phần tử quốc gia

trong hàng ngũ kháng chiến, ngay cả những đảng viên mà Đảng nghi ngờ không

hoàn toàn chính thống Đảng cho rằng một cuộc thanh trừng triệt để không thể nào

thực hiện được bằng cách ủy thác cho cấp trên nhiệm vụ chọn lọc và khai trừ cấp

dưới Vì đầu óc bè phái hãy còn ăn sâu nên, nếu dùng phương pháp kể trên, sẽ có

rất nhiều người lọt lưới Theo nhận thức của Đảng thì thanh trừng phải thực hiện từ

dưới lên trên, nghĩa là phải bắt đầu từ cấp xã “phóng tay” Do bần cố nông trong xã

thanh trừng “phản động”, vì chỉ có người cùng làng mới biết rõ thái độ chính trị

của mỗi người trong làng, Đảng nói: “Nhân dân rất sáng suốt, và trong nhân dân,

“chỉ có bần cố nông là đáng tin cậy hơn cả” Lập luận này đưa thẳng tới chủ trương

“phóng tay phát động quần chúng đấu tranh” Đảng thừa biết rằng nếu phóng tay

thì quần chúng sẽ đấu tố bừa bãi, nhưng suy đi tính lại, Đảng đã thà bừa bãi một

chút mà “tiệt nọc” còn hơn thận trọng mà kết quả hời hợt Theo luật sư Nguyễn

Mạnh Tưởng thì nguyên tắc của Cải cách ruộng đất là “thà chết mười người oan

còn hơn để sót một địch”

Đảng biết trước hễ “phóng tay” thì thế tất phải có “sai lầm” Nhưng Đảng vẫn

nhắm mắt làm ngơ để mặc cho sai lầm tiếp diễn Hàng vạn người bị giết oan, bị tù

đày, hoặc bị bao vây cho đến chết đói, mà Đảng chẳng hề giơ một ngón tay nhỏ

cứu vớt lấy một người Theo luật pháp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì

người bị kết án tử hình có quyền ký đơn xin Hồ chủ tịch ân xá, nhưng thực tế, ông

Hồ không hề ân xá lấy một người gọi là, ngay cả những đảng viên trung kiên trước

khi bị bắn hô to: “Hồ Chí Minh muôn năm!” Tháng 3 năm 1956, ông Hồ có ra lệnh

tạm đình chỉ mọi vụ hành quyết, nhưng đấy là hậu quả xa xôi của phong trào “Hạ

bệ Stalin phát xuất từ Moscou, nhân kỳ Đại hội lần thứ 20 của Đảng Cộng sản Liên

Xô Những người may mắn thoát chết – vì bản án xử tử chưa kịp thi hành – và sau

này được trả tự do không hề chịu ơn ông Hồ, mà một cách gián tiếp, họ đã chịu ơn

Khrushchev

Muốn thấy rõ cộng sản đã chủ tâm “đả kích tràn lan” chúng ta còn một cách là

mang bản thú nhận sai lầm của Võ Nguyên Giáp đối chiếu với bản Báo cáo của

Trường Chinh đã nói tới trong Chương 12 của cuốn sách này Một điểm nổi bật là

những điều mà Giáp gọi là “sai lầm” đều là những điểm then chốt Trường Chinh

đã nêu lên và hứa sẽ tôn trọng trong khi thực hiện Cải cách ruộng đất Sự thực thì

Đảng đã hứa hẹn, nhưng Đảng “quên” không giữ lời hứa, cho đến khi “sai lầm” đã

*

xảy ra rồi, Đảng mới nhận là “sơ suất” Theo tỉ dụ các que của ông Hồ thì Trường

Chinh chính cái tay uốn ngược que, và Giáp là cái tay buông cái que cho nó thẳng

trở lại Sửa sai tức là bình thường hóa lại đời sống, không khác buông tay để cho

que đứng thẳng trở lại

Biện pháp đầu tiên của Sửa sai là tha hết địa chủ và đảng viên ra khỏi nhà tù hoặc

trại giam Tổng số những người được tha chưa hề tiết lộ, nhưng theo lời ông Võ

Nguyên Giáp, trong số người được tha có 12 đảng viên Tất nhiên trong khi bị

giam, đảng viên cộng sản là những người đau khổ nhất Ông Ngô Đức Mậu (cháu

nhà cách mệnh Ngô Đức Kế), một đảng viên cộng sản kỳ cựu đã từng sống nhiều

năm trong ngục Lao Bảo hồi Pháp thuộc, đã tả nỗi đau khổ trong ngục thất cộng

sản như sau:

“… Những lúc bị giam giữ trong buồng riêng cô quạnh, rét mướt, đau khổ, những

anh em thường an ủi nhau: củng cố lòng tin để chịu đựng ngược đãi, củng cố lòng

tin để sống… vì ở tù đế quốc và ở tù hiện nay (cộng sản) nó khác xa nhau Ở tù đế

quốc bị hành hạ bằng thể xác nhưng tinh thần lành mạnh được an ủi, khoan

khoái… Còn ở đây (tù cộng sản) thì sao? Chúng tôi bị giày xéo cả thể chất lẫn tinh

thần Chung quanh chúng tôi, ai nấy đều cho chúng tôi là địch, là kẻ bán nước hại

dân, thì bảo họ đồng tình với chúng tôi sao được…”

Cũng trong bài ấy Ngô Đức Mậu còn than vãn là bị chính các đồng chí cộng sản

của ông tra tấn, không cho ông tự bào chữa:

“… Những việc mà một số anh em cán bộ ở Hà Tĩnh dựng đứng lên, hoặc lật

ngược lại những thành tích đã qua của tôi (từ thời Đông Dương Cộng sản Đảng) để

truy bức tôi suốt ngày đêm, để buộc tội phải nhận những việc mà tôi chưa hề làm,

mà cũng chưa bao giờ nghĩ tới… Cuộc truy bức càng ngày càng nặng, nó vượt ra

ngoài khuôn khổ của một cuộc đấu tranh về nguyên tắc Tôi ỳ ra mãi cũng không

được Nhiều ý nghĩ khác (tự tử chẳng hạn) lại nảy nở ra và xoay quanh trong đầu

óc tối như chong chóng”

(Nhân dân, 30 tháng 10, 1956)

Đảng giải thích cho các tù nhân biết là chỉ vì sai lầm mà không may họ bị vào tù,

*

và Đảng hứa không bao lâu nữa họ sẽ được trả lại tự do Tuy nhiên trước khi được

ra về, họ phải ở lại nhà tù một tháng để học lớp “sửa soạn ra về” Dưới sự chỉ dẫn

của một đại diện Đảng, họ phải học tập, nghiên cứu những vấn đề phức tạp của bản

thú nhận sai lầm của ông Võ Nguyên Giáp, bài nói về thái độ tự phê bình của

Đảng, chủ nghĩa Mác-xít không bao giờ sai và “thái độ đúng đắn đối với những

người đã tố sai” Đảng hứa sẽ hồi phục công quyền và hoàn lại tất cả tài sản mà

Đảng đã tịch thu của họ Đảng khuyên họ nên quên những nỗi đau khổ vừa qua,

củng cố lại lòng tin nơi Đảng và tiếp tục phục vụ Đảng một cách trung thành như

đã phục vụ từ trước Điều cần nhất là tuyệt đối không được trả thù những người đã

vu oan giá họa cho mình

Các ủy ban xã được lệnh cử phái đoàn đến tận nhà tù đón rước những người bị

giam và đưa họ về quê quán Dĩ nhiên là họ vui mừng khôn xiết khi họ đặt chân tới

làng cũ gặp lại vợ con Tờ Nhân dân đã kể trường hợp của Tân, một trong số

những người cùng cảnh ngộ

“Gia đình đồng chí xưa nay là trung nông Từ đời ông, đời cha, đến đời đồng chí

(Tân) vẫn cày sâu, cuốc bẫm Đồng chí tham gia cách mạng từ những ngày đầu

khởi nghĩa Năm 1947, xã đồng chí bị địch chiếm đóng cũng là năm đồng chí được

rèn luyện, thử thách nhiều và được kết nạp vào Đảng Làm bí thư chi bộ và chủ

tịch xã, đồng chí đã lãnh đạo nhân dân anh dũng đánh giặc Bao nhiêu lần xã bị

địch càn quét đồng chí phải nằm hầm nhịn đói, có lần phải bật ra vùng du kích,

nhưng rồi vẫn tìm cách trở về xây dựng lại cơ sở tiếp tục chiến đấu cho đến ngày

kháng chiến thắng lợi Sau ngày hòa bình lập lại, thi hành chỉ thị của cấp trên, đồng

chí đã chuẩn bị cho cuộc đấu tranh chống phong kiến (Cải cách ruộng đất) Nhưng

chẳng những đồng chí không được tham gia cuộc đấu tranh ấy mà trái lại, đã bị

quy là địa chủ cường hào gian ác phản động đầu sỏ và bị đánh đổ (đấu tố) một cách

quyết liệt Thật là đau xót! Mỗi lần nghĩ tới không sao nén nổi phẫn uất”

Nhân dịp Sửa sai, Tân được tha về, và:

“Đồng chí (Tân) lẩm nhẩm tính: “Ngót tám tháng bị giam cầm, chờ duyệt án tử

hình, hơn một tháng trả tự do” Thấm thoát đã xa nhà chín tháng Mai về gặp lại vợ

con, họ hàng, làng xóm Đồng chí hồi hộp nghĩ tới những phút sẽ được gần lại vợ,

gần lại con, những hơi thở, những bàn tay ấm áp… Đồng chí chưa lên nhà ông Lễ

*

(anh Tân) vội, lại rẽ vào gian bếp lụp xụp nơi ở của vợ con đồng chí sau ngày tất

cả tài sản của gia đình đồng chí bị tịch thu Đồng chí phải khom người mới bước

được vào trong bếp Bồ hóng chằng chịt trên nóc, trên vách Một chõng ọp ẹp kê

chật cả nửa bếp Em gái đồng chí chạy vào, khóc lóc:

“Sung sướng chưa anh ơi! Trong khi anh đi tù, người ta bắt chị và các cháu phải

sống chui sống rúc thế này!”

Đồng chí thấy đau lòng trước cảnh sống khổ cực của vợ con trong những ngày qua

Đồng chí còn trấn tĩnh, xua tay bảo em gái, mà chính mình cũng là nói với lòng

mình:

“Khóc lóc, oán hận chẳng có ích gì mà chỉ gây cho mình thêm đau khổ”

Rồi đồng chí đi ra thẳng lên nhà ông Lễ

Nhà ông Lễ tối hôm ấy đông vui hơn cả ngày cưới anh Bái, con trai ông… Hết ấm

nước này đến ấm nước khác, câu chuyện đi sâu vào tình cảm gia đình, họ mạc,

xóm giềng

Bà con nhắc lại những chuyện sai lầm trong Cải cách ruộng đất, những chuyện

buộc lòng phải đấu, tố nhau, dứt tình dứt nghĩa Lòng ai nấy xót xa Không khí

nhiều lúc trầm trầm lặng xuống”

(Nhân dân, 14 tháng 11, 1956)

Sau khi tha địa chủ “oan” ra khỏi tù thì biện pháp thứ hai là hoàn lại những tài sản

đã tịch thu của họ, nếu còn có để hoàn lại Đồ đạc bàn ghế thì dĩ nhiên chẳng còn

vì sau khi phân phát cho bần cố nông họ đã bán táng đi từ đời nào rồi Những thức

được trả lại phần nhiều chỉ là nhà cửa, vườn tược, nhưng tất cả đều điêu tàn vì

những bần cố nông được thụ hưởng không đủ phương tiện chăm nom Và như

chúng tôi đã kể ở trên, rào giậu và vách gỗ đã bị rỡ làm củi đun, con trâu bò đã bị

làm thịt mang ra chợ bán

Nhưng mặc dầu của cải hoàn lại chẳng còn được là bao, những người được trả lại

*

cũng hết sức hoan hỉ Ý nghĩ sẽ được trở về nơi chôn rau cắt rốn và sống dưới mái

nhà tổ tiên xây cất cũng đủ làm cho họ vui lòng Chỉ có những bần cố nông được ở

trong nhà của địa chủ trong mấy năm, bây giờ phải cuốn gói đi chỗ khác mới thật

đau lòng

Biện pháp thứ ba là trả lại vợ cho những người đã bị “tịch thu” mất vợ Có trường

hợp người vợ tự ý bỏ vì sợ bị “liên hệ”, hoặc vì hai bên thông gia đã “tố” nhau nên

gây thù oán Nhưng trường hợp thông thường là người vợ còn trẻ và duyên dáng,

nên một đảng viên “mới” nào đó ép phải lấy hắn trong khi chồng phải đi tù Một số

đông những người phụ nữ bất hạnh này đã sống với chồng mới tới hai ba năm nên

khi chồng cũ tha về thì đã có con với chồng mới, thành ra vấn đề hoàn lại cho

chồng cũ là một vấn đề nan giải Vấn đề này đã được giải quyết bằng một Thông tư

của Bộ Tư pháp ban hành ngày 19 tháng 4 năm 1957 Vì bản Thông tư này quả là

“vô tiền khoáng hậu” và nói lên sự nghiêm trọng của tình trạng lúc bấy giờ nên

chúng tôi xin cứ nguyên văn lai cảo để cho các bạn đọc có dịp nhàn lãm

Bộ Tư pháp

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Thông tư về việc giải quyết những vụ vợ chồng bỏ nhau trong giảm tô và cải

cách ruộng đất

Gần đây trong giảm tô, cải cách ruộng đất có những việc vợ chồng bỏ nhau do

những nguyên nhân chính sau đây:

Bản thân hoặc gia đình một bên lên thành phần, hoặc bị kích lên thành phần hay bị

quy sai là phản động

Có sự đấu tố giữa vợ chồng, đấu tố bà con gia đình của nhau

Những trường hợp bỏ nhau vì liên quan, vì đấu tố v v xảy ra ở nhiều nơi đã phần

nào làm thương tổn đến đoàn kết nông thôn Vấn đề này là do sai lầm chung trong

giảm tô và cải cách ruộng đất Vì vậy, cần quan niệm rằng việc giải quyết loại việc

*

này là một công tác nằm trong công tác sửa sai chung Vì vậy, bộ đề ra chủ trương

sau:

a Đối với vợ chồng bỏ nhau đã có con hoặc chưa có con, nhưng vợ chưa lấy chồng

khác, chồng chưa lấy vợ khác, thì phương châm là kiên trì giải quyết tư tưởng cho

hai bên thông cảm nhau là do sai lầm chung mà vợ chồng bỏ nhau, vậy nên về

đoàn tụ với nhau như cũ, nhất là khi hai bên đã có con còn bé

b Đối với những vợ chồng bỏ nhau mà một bên đã lấy người khác rồi có hai

trường hợp:

Nếu vợ đã đi lấy chồng mới mà chưa có con, nay vợ muốn trở về với chồng cũ và

chồng cũ muốn đoàn tụ thì cho đoàn tụ và giải quyết cho người chồng mới thông

Nếu người vợ một mực ở với chồng mới dù chưa có con với người này thì nên giải

thích cho người chồng cũ thoả thuận ly hôn với người vợ [3] Trường hợp người

vợ đã có con với chồng cũ, nhất là khi đứa con còn bé thì cẩn thận trong việc cho

ly hôn

Trường hợp chồng đã lấy vợ mới, có con hay chưa có con, nay muốn về với vợ cũ

nhưng vợ cũ không muốn trở lại thì cần cho ly dị; trường hợp vợ cũ còn muốn trở

lại với chồng thì nên căn cứ vào tình cảm của ba người đối với nhau và tùy tập

quán địa phương mà giải quyết cho ổn thỏa [4]

c Trường hợp hai bên đều lấy vợ lấy chồng khác rồi thì nên cho họ ly hôn để họ

chính thức lập gia đình mới

d Trường hợp đa thê, nhân vì đấu tố mà vợ lẽ bỏ chồng thì nói chung nên giải

quyết cho họ ly hôn, nhưng có trường hợp vì sinh kế, vì con cái hay vì tình cảm,

người vợ lẽ muốn đoàn tụ thì giải quyết cho đoàn tụ

Hà Nội, ngày 19 tháng 4 năm 1956

K T Bộ trưởng Bộ tư pháp

Thứ trưởng Trần Công Tường

(Trích Hà Nội hằng ngày, ngày 16 tháng 06 năm 1957)

Chính quyền cộng sản không hề công bố con số những cặp vợ chồng bị chia rẽ vì

Cải cách ruộng đất nhưng việc cần thiết phải giải quyết vấn đề bằng một Thông tư

đặc biệt của Bộ Tư pháp cũng đủ cho ta thấy tầm quan trọng của vấn đề và ước

đoán một con số khá lớn lao Bản Thông tư không nói đến trường hợp những người

vợ goá, vì chồng bị xử tử, và sau đó bị cán bộ ức hiếp phải lấy, cũng không nói tới

trường hợp con gái địa chủ bị ép lấy bần cố nông, vì đối với Đảng, đấy chẳng phải

*

là một sai lầm

Một điều đáng chú ý là trong mấy năm liền, Đảng không hề chú ý tới sự đau khổ

và nhục nhã mà những phụ nữ kể trên phải chịu đựng Nó chứng tỏ thái độ thực sự

của cộng sản đối với phụ nữ và vạch trần sự giả dối trong những lời tuyên bố

đường mật của cộng sản về vấn đề phụ nữ Y hệt ruộng đất, nhà cửa, đồ đạc, phụ

nữ cũng chỉ là một thứ tài sản mà Đảng tự cho mình quyền phân phối theo ý muốn

Các lãnh tụ Đảng yên trí rằng bấy nhiêu biện pháp phóng thích khỏi trại giam, hồi

phục danh dự những đảng viên bị giết oan, trả lại tài sản và vợ bị tịch thu, là đủ

xoa dịu lòng uất hận của nhân dân đối với Đảng và bình thường hoá lại đời sống

Đảng cũng tin tưởng ở thế lực của Đảng có thể ngăn chặn mọi cuộc chống đối và

một phần khác Đảng tin rằng dân chúng bị khủng bố nên đã mất hết tinh thần,

không bao giờ dám nổi loạn Nhưng các lãnh tụ cộng sản không để ý tới mấy yếu

tố khác, đã gây nên mấy cuộc khởi loạn sau này Trở lại hình ảnh cái que tre,

chúng ta có thể nói khi Đảng thả tay thì que tre bật ngay trở lại với một sức mạnh

mà Đảng không dự tính đúng mức Nông dân ở nhiều nơi và trí thức ở thủ đô nổi

dậy chống lại chế độ

Chương 17 – Chống đối chế độ – Nông dân khởi loạn

Lẽ dĩ nhiên là các “đảng viên mới” không lấy làm hài lòng lắm khi thấy các “đảng

viên cũ” ra khỏi trại giam và được khôi phục công quyền và đảng tịch Họ thấy họ

bị “mất mặt” và uy quyền của họ sẽ bị tiêu tan Nỗi lo âu của họ đã được cơ quan

chính thức của đảng mô tả như sau:

“Hiện tượng phổ biến là trên tư tưởng các đồng chí (mới) đó ngại thấy đảng viên,

cán bộ, đồng chí (cũ) bị xử trí oan được trả lại tự do về sẽ “vào bè” công kích đảng

viên mới và cốt cán Có đồng chí (mới) lo có những cuộc ẩu đả, trả thù… Có đồng

chí (mới) lo không biết cách đối xử với các đồng chí (cũ) bị xử oan ra sao, ngượng

ngùng vì đã tố cáo đồng chí (cũ) ấy, bây giờ niềm nở với nhau thế nào được… Do

nhận thức lệch lạc trên đã dẫn đến một số hành động sai lầm như: Cuộc họp bàn

đón rước các đồng chí (cũ) được trả tự do đã biến thành cuộc thảo luận để đối phó

với các đồng chí (cũ) đó”

***

*

(Nhân dân ngày 22 tháng 11 năm 1956)

Vì lo quá nên tại nhiều nơi “đảng viên mới” thấy giản tiện nhất là “thịt” các “đảng

viên cũ” ngay khi họ mới trở về làng Vụ giết người sau đây, xử tại toà án khu Ba

chứng tỏ tình trạng nổi loạn kể trên

“Giết người có vũ khí

Vụ này gây cho hội trưởng một không khí căng thẳng và rất thương tâm Hình ảnh

gia đình nạn nhân với một bà mẹ già 72 tuổi, người vợ trẻ mới đẻ được 3 ngày, 9

người con còn nhỏ và nạn nhân chết một cách ghê rợn lởn vởn trong trí óc những

người dự phiên toà Mười hai can phạm đều là những thanh niên khỏe mạnh từ 18

đến 24 tuổi

Ông Vũ Văn Tiện người thôn Phú Nông, xã Lô Giang huyện Tiên Hưng, nguyên

chủ tịch uỷ ban Hành chính xã Lô Giang Trong thời gian cải cách ruộng đất ông

Tiện bị quy nhầm là địa chủ gian ác Khi Sửa sai bước 1, ông Tiện được xuống

thành phần trung nông và ngày sau khi được trả tự do, ông Tiện bị giết chết Vũ

Văn Hiển tức Tiến 22 tuổi, chi uỷ viên kiêm chính trị viên xã đội đồng mưu với Vũ

Văn Thung, Vũ Văn Đức công an phó, Vũ Văn Tư xóm đội, và cùng với Hồ,

Xuyến, Soạn, Thiệp, Xế, Thất, Đán, Thư đều là quân dân du kích, đã giết chết ông

Tiện

Sau khi ông Tiện người được trả tự do, Hiền liền tập hợp mọi người tại nhà Thung

định mưu giết Hai lần họ đã bố trí sẵn sàng nhưng không gặp 10 giờ đêm ngày

28/1/57, Hiến cấp tốc tập trung anh em du kích rồi chia nhau bố trí Khi ông Tiện

về qua bắn một phát súng trường Ông Tiện ngã xấp xuống Đoạn cả bốn xông ra

chém, rồi Xuyến bắn luôn 6 phát súng tiểu liên nữa… Sau khi hành sự họ rất bình

tĩnh Hiển ra lệnh cho mọi người trở về chỗ bố trí cũ, nếu thân nhân ông Tiện ra sẽ

giết luôn…”

(Thời mới, 14/03/1957)

Vụ “đảng viên mới” giết “đảng viên cũ” kể trên chỉ là một trong vô số vụ khác mà

*

báo chí Hà Nội hồi đó đã nêu lên Vụ này chứng tỏ một cách minh bạch rằng

những bần cố nông, sau khi đã lên chức “đồng chí” không muốn rút bỏ uy quyền

mà ba năm trước Đảng đã “phóng tay” trao cho Sau nhiều vụ giết tróc, các đảng

viên mới phải tìm cách tự vệ, và trong nhiều trường hợp cương quyết trả thù Vì

được phục hồi công quyền và đảng tịch và được dân làng có cảm tình, họ lùng bắt

những kẻ đã tố oan cho họ và hễ trước kia đã tố cho họ tội ác gì thì bây giờ họ thi

hành đúng tội ác ấy Những kẻ trước kia bịa ra tội ác bây giờ được “hưởng” chính

tội ác mình đã bịa ra Trường hợp thông thường là nhét phân vào mồm những

người tố điêu Sở dĩ có chuyện bắt ăn phân là tại hồi đấu tố Đảng xúi giục bần cố

nông khai rằng họ đã bị địa chủ nhét phân vào mồm Nhiều người bị đánh chết

giữa đám đông và một số khác bị rạch mồm, cắt lưỡi Dân Việt Nam thường cho

rằng những kẻ chuyên vu oan giá hoạ thì rạch mồm cắt lưỡi là hình phạt xứng đáng

nhất Trong các chùa chiền thường có tranh vẽ cảnh những người nói điêu trên trần

gian chết xuống âm phủ bị quỷ sứ rạch mồm cắt lưỡi

Tình trạng trả thù trả oán trầm trọng đến nỗi ngày 1 tháng 12 năm 1956 Bộ Tư

pháp phải công bố một bản Thông tư đặc biệt kêu gọi đình chỉ mọi cuộc chém giết

Thông tư do Nguyễn Văn Hưởng, thứ trưởng Bộ Tư pháp ký Trong bản Thông tư

có một đoạn ai oán thiết tha như sau:

“Quyền lợi của nhà nước, tính mạng và tài sản của nhân dân, quyền lợi thiết thân

của nhân dân như các quyền tự do, dân chủ, v v đã bị xâm phạm, nhiều khi một

cách nặng nề Có nơi pháp luật đã không được tôn trọng, có nơi pháp luật bị chà

đạp Những hiện tượng đó đã ảnh hưởng rất lớn đến đời sống tinh thần và vật chất

của nhân dân, đến uy tín của chính phủ…”

(Cứu quốc ngày 2 tháng 12 năm 1956)

Để tự bào chữa trước dư luận quần chúng, các “đảng viên mới” đổ hết mọi tội lỗi

cho Đảng, nói chỉ tại chính sách của Đảng sai mà xảy ra tình trạng như vậy Đoạn

văn sau đây trích tờ Học tập, cơ quan lý luận và chính trị của Đảng Lao động tỏ rõ

thái độ “oán đảng” kể trên:

“Một số đồng chí khác đứng trước sai lầm trong công tác cải cách ruộng đất hiện

nay có thái độ oán trách các đồng chí đã chỉ đạo tiến hành công tác đó, thậm chí

*

oán trách cả Đảng, rồi bất cứ ở rạp hát hay ở vườn hoa, trên tầu hoả hay trong hiệu

cắt tóc v v cũng đem những điều sai lầm đó ra nói một cách vô trách nhiệm Lại có

đồng chí đem gán hết trách nhiệm về những sai lầm đó cho cấp trên Có đồng chí

trước đây đã tham gia công tác cải cách ruộng đất, làm đội trưởng hoặc đoàn, uỷ

viên, thế mà khi kiểm thảo sai lầm trước nhân dân thì nói đó là cấp trên thúc ép, do

cơ sở (cốt cán) phát hiện tình hình sai (vu khống), còn mình thì chỉ có khuyết điểm

“biết sai mà không mạnh dạn đấu tranh”

(Học tập số 10 tháng 10 năm 1957)

Một điều cần phải nhận rõ là: trong khi cố gắng vỗ về những “đảng viên cũ” bằng

cách đền bù cho họ một vài thiệt hại tinh thần hoặc vật chất mà họ đã phải chịu

đựng một cách oan uổng, Đảng vẫn cố tình che chở cho các “đảng viên mới” Lý

do là tại chỉ có đảng viên mới, mới thực sự thuộc thành phần vô sản Đảng thấy cần

thiết phải có một số “vô sản chính cống” để trang trí cho cái mà Đảng mệnh danh

là “vô sản chuyên chính” Lý do thứ hai là Đảng muốn có một số “thiên lôi chỉ đâu

đánh đấy” để bảo vệ Đảng phòng khi có những phong trào chống Đảng do những

phần tử khác gây nên

Trong ba năm làm mưa làm gió trong xã, thôn, các “đảng viên mới” được mặc sức

hà lạm nên dân chúng rất oán ghét Vì họ thiếu học nên họ chỉ hành động theo

những kích thích tự nhiên Do đó Đảng cho rằng họ là những phần tử dễ chiều và

đáng tin hơn những phần tử phi vô sản đã gia nhập Đảng với lý tưởng Những

“đảng viên cũ” đã giúp Đảng rất nhiều nhưng vì họ là những con người “lý tưởng”

nên rất có thể mắc phải những “khuynh hướng sai lầm” Còn bần cố nông thì trái

lại không cần lý thuyết mà chỉ biết lợi cho bản thân Ngày nào mà họ còn quyền lợi

thì họ vẫn trung thành với Đảng Giả thử họ có bất mãn họ cũng không thể tự động

gây rối được Vì vậy nên sau khi khôi phục đảng tịch cho các “đảng viên cũ”, hàng

ngũ Đảng gồm 2 nhóm mà sở trường và sở đoản bù đắp cho nhau Do đó Đảng

thấy cần thiết phải bắt hai nhóm đố kỵ lẫn nhau phải chung sống hoà bình và hợp

tác với nhau Đấy cũng là một mục đích của chiến dịch Sửa sai Trong khi thu phục

những đảng viên cũ Đảng cũng ép họ phải công nhận các đảng viên mới là “đồng

chí” trong cùng một đảng

Tuy nhiên, sự thể không quá dễ dàng như vậy vì Đảng đã cố tình gây hận thù giữa

hai bên Mặc dầu Đảng cố gắng hàn gắn, nhưng hố chia rẽ giữa “mới” và “cũ” vẫn

mỗi ngày một sâu thêm Ở những nơi mà trước Cải cách ruộng đất phong trào lên

cao bao nhiêu thì chính ở đấy sự đổ vỡ lại to bấy nhiêu Đấy là trường hợp tỉnh

Nghệ An, quê hương của ông Hồ Chí Minh và cái “nôi” của cách mạng Theo cơ

quan chính thức của Đảng thì tỉnh Nghệ An là tỉnh đã xảy ra nhiều rắc rối nhất:

“Tỉnh Nghệ An có cơ quan Đảng và quần chúng từ năm 1930 Trong cải cách

ruộng đất đã phạm nhiều sai lầm nghiêm trọng, nhất là đả kích vào cơ sở Đảng làm

cho cán bộ, đảng viên cũng bị xử trí oan… Trong công tác lãnh đạo, tỉnh uỷ Nghệ

An cũng mắc một số khuyết điểm… Có xã bắt những người sai lầm trong cải cách

ruộng đất đứng ra cho hội nghị vạch tội (đấu tố) Có xã để xảy ra đánh đập cốt cán

trong hội nghị, hoặc đuổi cốt cán ra khỏi hội nghị”

(Nhân dân ngày 21 tháng 11 năm 1956)

Các uỷ ban và chi bộ xã được thành lập lại, nhưng lần này đến phiên các đảng viên

mới bị tống cổ ra ngoài Bài báo kể trên có đưa ra những con số như sau về tỉnh

Nghệ An

Tổng số đảng viên được cất nhắc sau Cải cách ruộng đất: 1 839

Tổng số những người kể trên bị đuổi ra khỏi Đảng nhân dịp Sửa sai: 1 162 tức 53%

Tổng số đảng viên mới bị đuổi: 900 tức 76%

Sửa sai quả là một cuộc cách mạng thanh trừng những đảng viên mới ngày trước

đã thanh trừng những đảng viên cũ để chiếm chỗ Vì hai nhóm “mới” và “cũ” bất

cộng đái thiên nên việc sinh hoạt Đảng ngưng hẳn lại Báo Thời mới đã mô tả một

cuộc họp đảng như sau:

“Hội nghị như có một cái gì đè nặng Người ta bó gối ngồi yên Mấy cô nữ thanh

niên ngả đầu vào nhau coi bộ mệt mỏi lắm Gian bên kia, anh Sử giơ cao con dao

díp ra cắt móng tay, cạo lạo xạo Chủ toạ giục phát biểu như kêu gào nằn nì, lẻ tẻ

mới có vài anh thanh niên lên tiếng Trong xó tối, mấy bóng đen nằm co ro ngủ

khoèo từ bao giờ, tiếng ngáy đều đều chốc chốc lại rít lên như có điều gì giận dữ”

(Thời mới ngày 9/5/1957)

Cuộc họp Đảng mà tờ Thời mới tả cảnh ở trên tất nhiên đã xảy ra trong một xã mà

sự xung đột giữa hai nhóm đảng viên chưa đến nỗi dữ dội lắm vì cả hai phe dù thờ

ơ lạnh lùng hãy còn nghe lời hiệu triệu của Đảng, đến dự buổi họp Ở nhiều xã

khác tình trạng căng thẳng bội phần và không tránh khỏi những vụ xung đột đổ

máu Tuy cả hai phải bắt buộc phải tụ họp chung để chào cờ “búa liềm” nhưng đôi

bên đều coi nhau như thù nghịch Trong một loạt bài nhan đề “Sau những ngày

sóng gió” phóng viên Xuân Chi của báo Thời mới đã tả cảnh một buổi họp đảng

như sau:

“Tặng (một đảng viên mới bị bọn “cũ” đánh vỡ đầu mới ở bệnh viện về) ngồi bó

gối, dựa lưng vào một góc tường, trên đầu choàng một chiếc khăn vuông đen còn

để lộ ra một mẩu băng trắng… Phía bên kia là Lân, Kiệt, Tốn và một số anh em

đảng viên cũ… Mấy đồng chí phụ nữ ngồi xúm sụm riêng một góc, chuyện trò nhí

nháu, chốc chốc lại bảo nhau cười rúc rích Tuy nhiên, những tiếng rì rào bàn tán

những hồi cười lạc lõng, không phá nổi bầu không khí ghẻ lạnh, nửa như ngờ vực,

sượng sùng Người ta bước chân vào phòng họp với bộ mặt ngơ ngác, đôi mắt lơ

láo điểm qua một lượt, rồi ngập ngừng đắn đo kiếm một chỗ ngồi Những người

hôm qua còn coi nhau như thù địch, đối đáp nhau bằng búa đanh và gạch củ đậu,

hôm nay diện đối diện, dưới lá cờ búa liềm Có lẽ từ hồi giảm tô đến nay, lần này

là lần đầu tiên họ mới sực nhớ ra là họ là “đồng chí” Lần đầu tiên, họ cùng một

nhịp giơ cánh tay trái lên chào lá cờ đảng, lá cờ mà mọi người đều muốn giành giật

về phe mình, cho riêng mình”

(Tập phóng sự Sau những ngày sóng gió đăng trong báo Thời mới xuất bản ở Hà

Nội từ ngày 5 đến ngày 19 tháng 04 năm 1957)

Việc Đảng không kiểm soát nổi các đảng viên đã mang lại hậu quả: chính sách của

Đảng bị dân chúng gác bỏ và tại một vài nơi xảy ra những vụ khởi loạn Nhiều

nông dân tự ý mang ruộng đất được chia trong hồi Cải cách ruộng đất trả lại cho

chủ cũ, không đếm xỉa gì đến đường lối chủ trương của Đảng Tuy nhiên điểm

quan trọng hơn cả là lòng căm thù mà bấy lâu Đảng đã cố gây nên giữa người giầu

và người nghèo đột nhiên biến mất Địa chủ và tá điền lại đề huề trở lại và tình

nghĩa “người làng người nước”, một đặc điểm của xã hội Việt Nam bỗng dưng

được khôi phục Tờ Thời mới đã tả quang cảnh “vui vẻ cả làng” bằng một câu như

sau:

“Anh bạn tôi được chứng kiến một đám tổ tôm, trong đó địa chủ và nông dân kề

đùi kề vai vẻ rất là “thân ái” Khi bốc được cây chi chi, địa chủ vỗ vào đùi nông

dân và xít xa: “Chậm một ly ông cụ nữa thì phải biết!” Đấy là một thôn khi cán bộ

Sửa sai mới về Mỗi bàn tổ tôm hay chắn, bất hoặc xóc đĩa, đều kèm theo những

sinh mạng như lợn, gà, chó Và không riêng những người trong cuộc thức thâu

đêm Những người bán hàng quà, món nhắm, cũng phải “phục vụ” rất khuya”

(Bài “Chi Chi nhẩy” trong báo Thời mới ngày 12/5/1957)

Ở nhiều làng giầu và nghèo chén thù chén tạc với nhau, đinh ninh rằng tất cả mọi

sai lầm sẽ được sửa chữa và rồi đây làng xóm sẽ được yên vui như xưa Nhưng đấy

không phải là ý muốn của Đảng Đảng chủ trương sửa chữa một số sai lầm nhất

định trong khi vẫn duy trì sự nghi kỵ và mối hận thù giữa các thành phần xã hội

Đồng thời Đảng cũng chủ trương bảo vệ uy quyền cho nhóm đảng viên mới

Vì thấy Đảng tuyên bố “Sửa sai” mà không hề “sửa” những sai lầm căn bản, nên

tại nhiều nơi, dân chúng thất vọng, trở nên công phẫn và nổi loạn thực sự Có tin

tại nhiều nơi (Bắc Ninh, Nam Định, v v ) dân chúng nổi dậy, nhưng theo nguồn tin

chính thức của Đảng thì “nhờ có sự khéo léo của quân đội nên đã tránh được nhiều

vụ nghiêm trọng” “Sự khéo léo của quân đội” có nghĩa là trong mỗi nhà nông dân

có ba người lính đến ở nhờ Nhưng tháng 11/1956, báo chí của Đảng cũng phải

công nhận ở huyện Quỳnh Lưu tỉnh Nghệ An có một cuộc võ trang khởi nghĩa

Cách đấy ít lâu, một số người trong nhóm khởi nghĩa thất bại trốn thoát bằng

thuyền vào Nam đã kể lại cho báo chí biết rõ chi tiết của vụ Quỳnh Lưu Họ nói

chừng hai chục ngàn nông dân chỉ có gậy gộc đã chống chọi với một sư đoàn quân

lính chính quy

Sự thực thì ở dưới chế độ cộng sản không thể có một cuộc nổi loạn nào có cơ thành

công được Chỉ một chi tiết sau đây cũng đủ chứng tỏ điều đó Sau Cải cách ruộng

đất tất cả thợ rèn mà ngày trước vẫn lưu động từ làng nọ sang làng kia sửa chữa

dụng cụ cho nông dân, bây giờ phải hợp thành hợp tác xã, định cư ở một nơi và sản

xuất nông cụ dưới sự kiểm soát của mậu dịch Chính phủ đã kiểm soát tất cả những

sản phẩm do họ chế tạo, từ con dao nhíp trở đi Trong hoàn cảnh ấy, họ không thể

nào rèn được giáo mác cho bất cứ ai Những người thợ rèn, hồi trước rèn giáo mác

cho cộng sản, ngày nay lại bị ngăn cấm không cho rèn giáo mác cho kẻ khác hòng

chống lại cộng sản Vì thành thạo về vấn đề nổi loạn nên cộng sản cũng biết cách

để đề phòng kẻ khác mưu toan lật đổ thế lực của mình

________________________________________

[1]Nghĩa là trước kia càng chống Pháp hăng hái bao nhiêu thì bây giờ càng bị

khủng bố bấy nhiêu

[2]Mao Trạch Đông: “Báo cáo về cuộc nông dân bạo động tại Hồ Nam” trong

Mao Trạch Đông tuyển tập, nhà xuất bản Lawrence and Wishart, Luân Đôn, 1954-

56

[3]Nên chú ý, Bộ Tư pháp còn tỏ ý thiên vị đối với chồng mới

[4]Điều này có nghĩa là nếu không phải là công giáo thì cho phép lấy hai vợ

Trí thức nổi loạn

Trong khi nông dân nổi dậy đánh nhau với cán bộ và quân đội nhân dân thì trí thức

ở thành thị cũng không ngồi yên Bằng bài vở, báo chí kịch liệt đả kích các lãnh tụ

Đảng và một điều rất không ngờ, cuộc chống đối của trí thức đã gây nên nhiều ảnh

hưởng sâu rộng hơn những cuộc bạo động của nông dân Mặc dù thắng lợi của họ

chỉ nhất thời, thành tích của họ không bao giờ phai nhạt trong trí óc dân chúng Việt

Nam Tất cả những trí thức tham dự cuộc chống đối này đều là những người đã

từng tham gia kháng chiến và mới ở chiến khu về, trước đấy một hai năm Không

ai không biết những gian khổ họ đã can đảm chịu đựng trong chín năm kháng

chiến Sống lâu năm trong rừng sâu, không mấy người thoát khỏi bệnh sốt rét rừng,

bệnh kiết lỵ và nhiều bệnh khác Không có thuốc men, những chứng bệnh của họ

đều trở thành kinh niên Lương lậu không có, chỉ có “sinh hoạt phí” tương đương

với vài chục ký gạo nuôi cả gia đình, họ chỉ sống bằng khoai sắn và măng tươi hái

trong rừng chấm muối vừng Phần lớn trí thức đều rằng ủng hộ chính quyền Việt

Minh, tức là phản lại bản thân Họ cảm thấy dưới chế độ Việt Minh, do cộng sản

lãnh đạo, họ không thể có tương lai sáng sủa, nhất là sau khi cố vấn Trung Quốc

“vĩ đại” được phái sang Họ càng nhận rõ số phận của họ, sau Cải cách ruộng đất

khi Đảng chỉ hoàn toàn tín nhiệm bần cố nông Nhiều người đã tự ví mình là “hầu

non của chế độ” ý nói Đảng chỉ ưa nhan sắc của mình rồi giở trò “chim chuột” mà

không thực tình gắn bó Ngôi “chính thất” Đảng đã để dành cho “công nông”, trí

thức chỉ là “lẽ mọn” Sự đau lòng của “kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng” đã được

luật sư Nguyễn Mạnh Tường diễn tả như sau:

Các anh em trí thức kháng chiến thường phàn nàn rằng đảng thiếu tín nhiệm họ

Họ đau khổ mà nhận thấy rằng mặc dầu họ đã trải qua nhiều thử thách, chịu đựng

bao nhiêu hy sinh, trải qua bao nhiêu gian nguy, đảng vẫn chưa tin ở họ Nào họ có

yêu sách gì quá đáng đâu? Họ có đòi làm bộ trưởng hay đại sứ đâu? Không, đại đa

số các anh em trí thức nói chung không mơ ước các địa vị, công tác lộng lẫy đâu,

họ vui lòng nhường cho các nhà chính trị, các đảng viên Họ chỉ tha thiết đòi hỏi

được mang khả năng chuyên môn và kinh nghiệm của họ ra phục vụ nhân dân mà

thôi Họ chỉ thiết tha mong muốn được bảo toàn danh dự trí thức của họ và cái tự

do dân tư tưởng mà họ quan niệm là cần thiết cho nhân phẩm của người trí thức mà

thôi

Cụ Phan Khôi, một nhà văn lão thành đã diễn tả tâm sự của người trí thức bằng

một thể khác Cụ bày ra cách vừa uống cà phê vừa nhai kẹo bột (trong chiến khu

không có đường trắng) và cụ giải thích tại sao lại phải vừa uống vừa nhai như vậy

Cụ nói: “Cái ngọt của kẹo tượng trưng cho lòng yêu nước Nó đánh tan cái đắng

của cà phê mà chúng ta có thể ví với cái lãnh đạo của Đảng Như vậy, chúng ta có

thể hưởng ứng được cái thơm của cà phê ví như cái danh dự của người trí thức ”

Trong vô số những khổ cực mà người tri thức phải chịu đựng, có một thứ khó chịu

đựng nhất là thái độ hống hách của đảng viên Một thi sĩ vô danh đã tả thái độ đó

như sau:

Ông “vỗ ngực”

Học thuật văn chương chửa sạch nghề,

Tập toè lên lớp cũng khen chê

Giáo điều khó nuốt lên thô bạo,

Tình cảm không tiếu kéo nặng nề

Tình cảm khô khan như củi gộc,

Phê bình nồng nặc tựa cơm khê

Anh em vặn lại cùng kỳ lý,

Vỗ ngực, ông giơ đảng chực loè

(Báo Văn số 24 xuất bản ở Hà Nội ngày 10–10-1957)

Thái độ ức hiếp tinh thần kể trên, cùng nhiều thể thức ức hiếp khác gây nên một

cảm giác khiếp đảm trong tâm hồn người tri thức Nhà văn Trần Lê Văn (cháu cụ

Tú Xương) đã diễn tả cơn “ác mộng” của ông như sau, trong một bài nhan đề “Bức

thư gửi một người bạn cũ” (một cán bộ cộng sản cùng làm việc trong cơ quan):

“ Có đêm tôi mê thấy hai cánh tay gầy guộc của anh, móng nhọn, nắm cổ tôi lôi

xuống hầm tối om, đậy nắp lại Có hôm anh lại hoá ra con quạ đen quặp tôi như

con đại bàng quắp nàng công chúa trong chuyện cổ tích Tôi thường kêu ú ớ, hoặc

nghiến răng trong những giấc ngủ mê kinh hãi đó”

(Trần Lê Văn, trong “Bức thư gửi một người bạn cũ”, Giai phẩm mùa Thu tập 1,

tháng 10, 1956)

Một lý do thứ hai khiến trí thức Bắc Việt nổi dậy chống lại chế độ là sự sa đoạ của

họ cả về tinh thần lẫn vật chất Đoạn văn sau đây, trích trong bản Đề án của thi sĩ

Hoàng Huế gửi Đại hội văn nghệ toàn quốc, năm 1956, đã nói lên tình hình khốn

khổ về sinh hoạt vật chất của đa số văn nghệ sĩ ở chiến khu trở về Hà Nội:

“Ai cũng biết rằng đời sống của chúng ta thiếu thốn quá Đấy là một sự thật buồn

bã vẫn hàng ngày đập vào mắt chúng ta làm cho những kẻ đơn giản nhất cũng phải

suy nghĩ

Chúng ta không thắc mắc về cảnh sống trong kháng chiến Nhưng trở về Hà Nội,

giữa những phố xá đầy nhung lụa (hồi mới tiếp thu), tủ kính và ánh đèn xanh đỏ có

lẽ chưa bao giờ người nghệ sĩ cảm thấy cay đắng như lúc này Cần phải nói thẳng

rằng ở một toà soạn báo Văn Nghệ, trong số 8 biên tập viên có vợ thì 6 người đã

thất nghiệp hay bán thất nghiệp Những trang giấy trắng đáng lẽ chi dùng để chép

thơ cũng đã bao lần biến thành đơn xin việc Những lá đơn ấy gửi đi rồi im lặng không nghe một tiếng trả lời

Sự thật đã có những nhà văn viết đêm, không có một tách cà phê để uống Đã có

những thi sĩ không làm thế nào mà mua được dăm điếu thuốc lá trong cơn nghiện,

và đã có một kịch sĩ bán chiếc đồng hồ đeo tay của mình để bồi dưỡng cho viết

xong cuốn sách, nhưng in ra không đủ tiền để chuộc chiếc đồng hồ

Hữu Loan có thể nói cho chúng ta biết tình cảnh của anh Nằm trong bóng tối nhỏ

ở ngoại ô Hà Nội khi không có tiếng vợ kêu con khóc, Hữu Loan chỉ mơ ước một

ngọn đèn dầu để thức mà viết Văn Ký cũng có thể nói cho chúng ta biết tình cảnh

của anh Buổi sớm mai không có củ khoai luộc cho con ăn, nghe tiếng con khóc

mà đứt ruột”

(Giai phẩm mùa Thu tập 2, tháng 10, 1956)

Nỗi khổ cực càng khó chịu đựng hơn khi, đồng thời, có một thiểu số giữ chức “cán

bộ văn nghệ” ngang nhiên sống một cuộc đời xa hoa, phè phỡn Cũng trong bản Đề

án ấy, thi sĩ Hoàng Huế viết họ trịnh trọng thắt cà vạt đỏ, đi giầy da vàng, đọc đít

cua và nhồm nhoàm ăn tiệc, rồi xách valy bay đó bay đây, trên mây trên gió

Đời sống vương giả mà thi sĩ Hoàng Huế nói đến trong bản đề án của ông đã được

Nguyễn Tuân, một nhà văn hiện giữ chức “cai nghiện” thú nhận sau khi đi dự Hội

nghị Hoà bình thế giới ở Helsinki thủ đô Phần Lan về Nguyễn Tuân khoe khoang

như sau:

“Mỗi ngày ăn ba bữa, khẩu phần thừa thãi bổ béo; nghi thức lúc ăn thực là trang

trọng: đồ sứ, pha lê, khăn bàn trắng muốt, quanh bàn ăn chốc chốc lại cử nhạc,

những chị đưa món ăn đẹp như rượu rót trong các truyện thần thoại”

(Trích bài “Phở” của Nguyễn Tuân trong báo Văn số 1, ngày 10-5-1957)

Sự khác biệt giữa hai nhóm “cu li văn nghệ” và “cai văn nghệ” cả về phương diện

chính trị lẫn đời sống vật chất đã gây nên nhiều mâu thuẫn đối kháng (theo đúng lý

thuyết của Mác) không phải không đối kháng như Mao Trạch Đông đã thuyết trong

tập “Dân chủ mới” của ông Nổi loạn để chống lại tình trạng bất công như vậy chỉ

là một vấn đề thời gian, và nó đã xảy ra nhân dịp Nikita Khrushchev phát động

phong trào hạ bệ Stalin tại Moscou năm 1956 Bài diễn văn tố cáo tội ác của Stalin

gây nên những phản ứng liên tiếp bắt đầu tràn tới Việt Nam một tháng sau

Nhà xuất bản Minh Đức, trước kia vẫn xuất bản những sách báo trí thức của cộng

sản ở chiến khu, phát hành ngay tập Giai Phẩm, trong đó có bài thơ nhằm đả kích

ông Hồ Chí Minh, không trực tiếp đả động đến ông Hồ, mà chỉ nói vớ vẩn về cái

bình vôi, Lê Đạt, tác giả bài thơ, viết như sau:

Nhưng người sống lâu trăm tuổi,

Y như một cái bình vôi

Càng sống càng tồi,

Càng sống càng bé lại

Sự thực thì vôi đóng dần, nên ruột bình vôi càng bé lại, mỗi cái bình vôi cũng dùng

được hàng tháng

Sợ mấy câu thơ vớ vẩn của Lê Đạt không được mấy người để ý và tìm hiểu thâm ý

của tác giả, cụ Phan Khôi bèn viết tiếp một nhan đề “Ông bình vôi” đăng trong

Giai phẩm mùa thu tập 1 để cắt nghĩa rõ hơn Cụ giải thích tại sao bình vôi cứ đặc

ruột dần dần, tại sao dân chúng lại gọi bằng “ông” Cụ nói: “Người Việt Nam, về

sau thế nào chưa biết, chứ về trước, hễ vật gì làm hại được hoặc lớn hoặc nhỏ, vật

gì sống lâu to xác thì gọi bằng “ông” để tỏ lòng tôn kính sùng bái” và cụ Phan kết

luận:

“Tóm lại, cái bình vôi, vì nó sống lâu ngày, lòng nó đặc cứng, miệng nó bịt lại,

ngồi cú rũ trên tràng hoặc trên tường thành, cũng như pho tượng đất hoặc gỗ không

nói năng, không nhúc nhích, thì người ta tôn thờ sùng bái mà gọi bằng “ông”

Cụ Phan Khôi có ý giải thích cho độc giả biết rằng mấy câu thơ của Lê Đạt nhằm

đả kích tinh thần “sùng bái cá nhân”, và nhiều người hiểu ngay rằng Lê Đạt và cụ

Phan mượn “ông bình vôi” để mà chỉ “Cụ Hồ”, vì như mọi người trông thấy, ông

Hồ đã già, và trở về già, ông không còn ái quốc như hồi còn trẻ Lòng yêu nước

của ông cứ mỗi ngày “bé lại” Ngày xưa ông tự xưng là Nguyễn Ái Quốc mà ngày

nay ông chỉ lo phục vụ các “ nước đàn anh”, không nghĩ gì đến đồng bào nữa.

Đảng cũng hiểu thâm ý của bài thơ nên tịch thu tập Giai phẩm và kiếm cớ bỏ tù

một nhà văn trong nhóm, thi sĩ Trần Dần. Hồi ấy (tháng 3-1956) các lãnh tụ Bắc

Việt ngần ngại không dám hưởng ứng phong trào hạ vệ sĩ Stalin phát xuất từ

Moscou Lý do là tại chiến dịch Cải cách ruộng đất đang dở dang, nên không dám

nới tay trước khi hoàn thành chiến dịch Đảng thấy cần thiết phải tiếp tục duy trì

chính sách khủng bố trong ít tháng nữa Vì vậy nên mãi đến tháng Tám năm ấy báo

chí của Đảng mới chính thức đề cập đến vấn đề “chống sùng bái cá nhân” Nhưng

trước đấy, công nhân Ba Lan đã nổi loạn ở Pozna (28 tháng 6, 1956) và Mao Trạch

Đông đã phát động phong trào “Trăm hoa đua nở” Hai việc sau đây đã khiến tình

hình Bắc Việt thêm căng thẳng bội phần Nên chi, khi Đảng Lao động phát động

chiến dịch Sửa sai, năm tháng sau khi Khrushchev đã hạ bệ Stalin giới trí thức Bắc

Việt đã căm phẫn đến cực điểm và sẵn sàng mở rộng cuộc tổng tấn công chống lại

chế độ

Giai phẩm mùa Thu tái bản, và trong số ra ngày 29 tháng 8, 1956 đăng một bài thơ

của Hữu Loan nhan đề “Cũng những thằng nịnh hót” kết thúc bằng mấy câu như

sau:

Những người đã đánh bại xâm lăng,

Đỏ bừng mặt vì những tên quốc sỉ

Ngay giữa thời nô lệ,

Là người, chúng ta

không ai biết

cúi đầu

Tiếng gọi của Hữu Loan được nhiều người đáp lại Lập tức tất cả các văn nghệ sĩ

có tài, cả già lẫn trẻ, cả đảng viên lẫn “quần chúng” tham gia cuộc đấu tranh Một

tuần sau tờ Nhân văn ra đời làm cơ quan phát ngôn cho giới độc lập Điều đáng

chú ý là chủ bút tờ báo lại là Nguyễn Hữu Đang một đảng viên làm bộ trưởng Bộ

Văn hoá hồi Việt Minh mới cướp chính quyền Những người viết bài đả kích hăng

nhất cũng lại là những văn sĩ trẻ tuổi có chân trong Đảng Tuy nhiên, kiện tướng

trong cuộc đấu tranh vẫn là cụ Phan Khôi, một nhà văn lão thành hồi ấy đã ngoài

bẩy mươi Là cháu ngoại cụ Hoàng Diệu, ông “Tú Khôi” đã tham gia phong trào

Văn thân năm 1907 Tới năm 1957 Phan Khôi là nhà nho có danh tiếng còn sống

sót, vì trong chiến dịch Cải cách ruộng đất hầu hết các nhà nho ở Bắc Việt đã bị

quy là địa chủ và thủ tiêu Có thể nói trong phong trào “Trăm hoa đua nở”, cụ Phan

đại diện cho cả một thế hệ, cho hệ thống tư tưởng Nho giáo, đơn thương độc mã

chống chọi với ý thức hệ Mác-xít và chế độ cộng sản

Bốn mươi năm trong nghề viết báo, cụ Phan đã nổi tiếng về bút chiến Bắt đầu, cụ

dùng lời văn đanh thép của cụ đả kích “lãnh đạo văn nghệ” và cùng nhiều cây bút

trẻ, tố cáo Đảng là bè phái, tham ô, áp bức văn nghệ, thủ tiêu tự do của văn nghệ sĩ,

“cả vú lấp miệng em”, v v Họ cũng nghi ngờ sự thành thật của giới lãnh đạo và

mang cả giáo điều Mác-xít ra chế nhạo Sinh viên Hà Nội cũng tham gia đấu tranh

Trong tập Đất mới họ xuất bản, họ tố cáo Đảng độc quyền. Các nữ sinh tiểu tư sản

Nhóm văn nghệ sĩ chống đối sử dụng mọi thể văn để đấu tranh, thơ, truyện ngắn,

kịch, truyện giả tưởng và xã luận Cuối cùng, ông Nguyễn Mạnh Tường, đại diện

cho trí thức, đọc trước Hội nghị Mặt trận tổ quốc họp tại Hà Nội ngày 30 tháng 10,

1956, một bài diễn văn kịch liệt lên án toàn thể chế độ

Nhờ những văn kiện này mà thế giới bên ngoài hiểu rõ nội tình cộng sản Bắc Việt

Đấy cũng là những tác phẩm xứng đáng với danh từ “Trăm hoa” So với những

“đoá hoa” khác đồng thời cũng nở ở các nước cộng sản khác vườn hoa Việt Nam

có phần tươi thắm hơn nhiều Sở dĩ các văn nghệ sĩ Việt Nam đã đạt tới một trình

độ nghệ thuật cao, có lẽ là tại họ đã hấp thụ được hai nền văn chương phong phú

của Tàu và Pháp, trong khi vẫn giữ được tinh thần hài hước, dí dỏm, một đặc tính

của văn chương Việt Một mặt khác vì đã học tập lý thuyết trong suốt mười năm và

thường xuyên thảo luận chính trị nên họ sẵn có những lý luận sắc bén để tranh biện

với phe “bênh đảng” Trương Tửu là một trường hợp đặc biệt Ông đả kích chính

sách cộng sản trong một loại bài đăng trong Tạp chí Văn học, trong đó ông trích rất

nhiều lời của Mác và Lênin, nhưng ông không chú thích là trích ở tài liệu, tác

phẩm nào Vì không có chú thích các chuyên viên của Đảng lao động cũng không

biết Trương Tửu đã trích ở đâu, thực hay bịa, nên không dám tranh luận Sau cùng

Đảng phải dịch tất cả loạt bài của Trương Tửu sang tiếng Nga rồi gửi sang Moscou

nhờ tra cứu và thảo bài trả lời Mãi ba tháng sau, có bài từ Nga gửi sang, Đảng Lao

động mới trả lời Trương Tửu

Trong phạm vi cuốn sách nhỏ này, chúng tôi rất tiếc không thể trình bày tất cả các

tác phẩm của giới văn nghệ Bắc Việt trong phong trào Trăm hoa, nhưng chúng tôi

xin nhắc bạn đọc là phần lớn những tác phẩm này đã được in trong cuốn Trăm hoa

đua nở trên đất Bắc xuất bản ở Sài Gòn năm 1959 Vì sách đã xuất bản lâu ngày và

hiện nay khó kiếm, chúng tôi xin giới thiệu qua loa một vài tác phẩm có giá trị

nhất

1 “Những người khổng lồ” của Trần Duy, một truyện thần thoại do tác giả sáng

tác kể chuyện Ngọc Hoàng sai nặn một lũ khổng lồ đưa xuống hạ giới giúp nhân

loại, nhưng vì thiếu vật liệu nên vị thiên thần phụ trách không nặn quả tim cho lũ

người này Vì thiếu tim, đoàn khổng lồ xuống hạ giới giúp người thì ít mà giày xéo

lên người thì nhiều, gây tang tóc khắp mọi nơi, còn nhiều hơn ma quỷ Tác giả

mượn câu chuyện để tố cáo việc cán bộ cộng sản sát hại vô vàn lương dân trong

chiến dịch Cải cách ruộng đất vừa qua Trong truyện, Ngọc Hoàng tức là Các Mác

và Những người khổng lồ tức là đảng viên Đảng Lao động (Trần Duy, Giai phẩm

mùa Thu tập 2, tháng 10, 1956)

2 “Thi sĩ máy” của Như Mai Theo kiểu George Orwell trong cuốn 1984, tác giả

mường tượng và tả một khía cạnh của xã hội cộng sản tương lai Tác giả kể truyện,

vì muốn thay thế các thi sĩ khó răn khó bảo, cộng sản chế tạo một chiếc máy, hễ

bấm nút, có thể sản xuất ngay được 8 000 câu thơ trong một giây Bài thơ nào

cũng, đại để bắt đầu bằng “Thời đại tươi vui đẹp nắng vàng”, rồi đến “Rập rờn cờ

đỏ trống khua vang” và kết thúc: “Bao tay lao động xây tươi đẹp phấn khởi nông

trường tiên tiến hăng!” (Như Mai, Nhân văn số 5, Hà Nội, 30 tháng 11, 1956)

3 “Tôi tìm em”, thơ của Tạ Hữu Thiện Nhà thơ muốn lấy vợ nhưng sau khi điểm

các cô gái thuộc mọi thành phần, tỏ ý tiếc không thể lấy cô nào được vì tất cả đều

không còn biết yêu, biết ghét… (vì ảnh hưởng của giáo lý Mác-xít) (Tạ Hữu Thiện,

Trăm hoa, Hà Nội, 6 tháng 1, 1957)

4 “Con ngựa già của Chúa Trịnh”, truyện ngắn của Phùng Cung Chuyện một con

ngựa đua bị đưa vào phủ chúa kéo xe cho bà chúa, lấy làm hãnh diện với đồng loại,

nhưng vì được ăn nhiều mà thiếu luyện tập nên khi dự thi, bị thua cuộc và tức đứt

ruột chết Tác giả mượn câu chuyện để mỉa mai mấy ông “cán bộ văn nghệ”, ăn

trên ngồi chốc, lâu ngày không có sáng tác nên trở thành “đồ bỏ”, mất hết tài năng

(Phùng Cung, Nhân văn số 4, Hà Nội, 5 tháng 11, 1956)

Trong ba tháng tương đối có tự do ngôn luận, cộng sản bị đả kích theo đúng kiểu,

hai trăm năm trước, Voltaire đả kích giáo hội La Mã Trong thời kỳ đầu, chính

quyền cộng sản lúng túng, do dự, không biết nên đàn áp hay nới tay, vì họ hiểu

rằng nếu nới tay làm ngơ thì chẳng bao lâu toàn thể chế độ sẽ bị sụp đổ, nhưng nếu

thẳng tay đàn áp thì lại sợ trái tinh thần Đại hội lần thứ 20 của Đảng Cộng sản Liên

Xô Nhưng sau Khrushchev thẳng tay đàn áp cuộc nổi loạn ở Hungari tháng 10,

1956, các lãnh tụ Bắc Việt mới vững tâm trở lại, và thấy rõ đường đi: họ thẳng tay

đàn áp cuộc nông dân bạo động ở Quỳnh Lưu và cuộc trí thức nổi loạn ở Hà Nội

Những cuộc công nhân chống đối cũng chung một số phận

Cuộc chiến đấu giữa Đảng và phe đối lập có thể chia làm ba giai đoạn, mỗi giai

đoạn lâu chừng một tháng Trong giai đoạn đầu, phe đối lập chỉ đả kích “những

thằng nịnh hót”, những “cán bộ văn nghệ”, tố cáo những tệ hại như bè phái, tham

nhũng và nhiều thói hư tật xấu khác của chế độ Trong thời kỳ này Đảng làm ngơ,

không khủng bố Trái lại, một vài tờ báo của Đảng cũng hòa nhịp với phe đối lập

tố cáo một vài sai lầm, nhưng đều đổ lỗi cho cán bộ và công chức cấp dưới

Sang giai đoạn thứ nhì, phe đối lập đả kích một số lãnh tụ Lần này Đảng chống trả

bằng một loạt bài do một số trí thức thân Đảng sản xuất, nhưng lẽ dĩ nhiên, họ lý

luận một cách yếu ớt, không thuyết phục được một ai Một giáo sư đại học, ông

Hoàng Xuân Nhị, viết một bài bênh vực lập trường của Đảng, dựa vào quan điểm

của Lê-nin về văn nghệ, nhưng giáo sư Hoàng Xuân Nhị bị chính ngay một học trò

của ông, tên là Bùi Quang Đoài, làm cho đại bại Bùi Quang Đoài lật ngược tất cả

những luận điệu của ông Nhị và cũng trích dẫn Lê-nin để chứng minh rằng “tự do

sáng kiến và tự do tư tưởng”, theo ông thủy tổ của chủ nghĩa cộng sản, “tuyệt đối

cần thiết phải được bảo đảm” Sau đó Bùi Quang Đoài phê bình ông Nhị: “…một

là ông Nhị không tiêu hoá được tài liệu (của Lê-nin) hai là ông Nhị đã lợi dụng tài

liệu một cách xuyên tạc Nó không đúng với tinh thần trung thực của người trí

thức… Tôi xin đề nghị với ông Nhị một điều: Cố gắng nghiên cứu, suy nghĩ, để

giữ bản chất trung trực của người trí thức” [1] Hoàng Xuân Nhị im bặt và Đảng bỏ

cuộc, vì các cán bộ Đảng không đủ sức tiếp tục cuộc bút chiến

Sang giai đoạn thứ ba, phe đối lập đả kích toàn bộ chính sách của Đảng, nhưng

Đảng dùng thủ đoạn để khủng bố ngấm ngầm Đảng ra lệnh không bán giấy cho

mấy tờ báo đối lập, phái công an cảnh sát đi doạ nạt các hiệu sách bán báo đối lập

và sau cùng ra lệnh cho công nhân nhà in đình công không in báo Nhân văn

Nhưng trong khoảng thời gian ba tháng, sự phẫn uất của nhân dân đã lên tới cao

độ Những người Nam tập kết ra Bắc phá bốt cảnh sát Cầu Gỗ và sinh viên miền

Nam tập trung ở làng Mộc nổi loạn, rào đường từ Hà Nội đi Hà Đông Khi tờ Nhân

văn số 6 sắp xuất bản, trong đó có bài kêu gọi nhân dân xuống đường biểu tình

chống lại chế độ, Đảng ra lệnh đóng cửa tờ báo và bắt mấy người cầm đầu Phe đối

lập bị bưng mồm bịt miệng, và những người “đầu sỏ” bị quy là Việt gian phá hoại

Đảng tổ chức ngay một chiến dịch “Cải tạo tư tưởng” và tiếp theo là một phong

trào “Học tập lao động”

Trên nguyên tắc thì tất cả trí thức, bất luận là chống Đảng hay thân Đảng đều phải

học tập lao động, hoặc ở xưởng máy, hoặc ở đồng ruộng Nhưng thực tế thì những

trí thức thân Đảng được gửi tới mấy xưởng máy ở Hà Nội, Nam Định, hoặc Hải

phòng, tiếp tục hưởng đầy đủ tiện nghi Phe trí thức đối lập thì trái lại bị đưa lên

miền thượng du, lam sơn chướng khí học tập lao động dưới sự chỉ bảo và kiểm

soát của cán bộ dân tộc thiểu số Kết quả là phần đông những trí thức đã sống tám

chín năm trong rừng để tham gia kháng chiến chống Pháp, lần này, chỉ cách có hai

năm, lại trở về chốn cũ Có một điểm khác là trong thời gian kháng chiến, họ được

dân địa phương quý trọng và giúp đỡ, còn lần này trái lại họ bị coi là một thứ tù

chính trị Hai năm trước, họ là chiến sĩ cách mạng Bây giờ họ là Việt gian phản

động Dân thiểu số miền Việt Bắc đã theo Việt Minh từ ngày chống Nhật Họ đã bị

cộng sản tuyên truyền liên tiếp trong nhiều năm, và vì chân thật ngây thơ, nên họ

dễ nghe theo luận điệu tuyên truyền hơn dân chúng miền xuôi (Điều đáng chú ý là

đội vệ sĩ bảo vệ ông Hồ gồm toàn lính người Mán) Đưa trí thức đối lập lên mạn

ngược, Đảng yên trí về hai điểm Một là họ không trốn và hai là họ không hy vọng

tuyên truyền dân địa phương theo họ chống Đảng, vì phần lớn dân chúng miền này

không nói tiếng Việt

Một người trong bọn, thi sĩ Yến Lan gửi thư về báo Văn học, trong thư có một

đoạn như sau:

“… Lúc mới về, hỏi ra tình hình sinh hoạt, thấy thưa người lớn, vắng trẻ con (ở

đây đẻ nhiều nhưng nuôi được ít), nhiều người chân phồng ra như chân voi…”

(Báo Văn học số 9, ngày 15-8-1958)

Trong một bức thư khác cũng gửi cho báo Văn học, Hoàng Chương một cán bộ

văn công (công tác văn nghệ) khu V tập kết ra Bắc tả cảnh “cưỡng bách lao động”

như sau:

“… Từ nhà đến Đồng Cống (nơi làm việc) xa chừng ba cây số Chúng tôi dậy thật

sớm tranh thủ gánh phân để tránh bớt nắng mưa Tôi nhớ năm nào tiếp tế bộ đội ở

chiến trường, gánh lúa bốn mươi cân leo dốc, nhờ vui và thích mau gặp bộ đội nên

quên mệt [2] Cô Thu, người Hà Nội trước chưa quen gánh, hôm nay cũng cố

được hai mươi cân Nhìn Hùng cởi trần gánh thoăn thoắt ai biết đó là một sinh viên

Hà Nội…”

(Cùng số Văn học)

Nhiều người trong nhóm trí thức đối lập không thấy trở về Hà Nội và cũng không

có tin tức gì hết Một số ít được trở về với gia đình, nhưng phải là công tác khác,

không được dạy học và sáng tác văn nghệ Từ đấy về sau, Đảng Lao động chỉnh

đốn lại Hội Văn nghệ liên tiếp đến mấy lần, để đạt tới tình trạng cuối cùng là

những báo chí của Đảng không còn mảy may tính chất văn nghệ Hiện nay, báo chí

xuất bản ở Hà Nội thường gồm có hai phần: phần thứ nhất là những bài vở nhạt

nhẽo do cán bộ Đảng viết, và phần thứ hai là phiên dịch truyện dài, truyện ngắn

của các nước cộng sản khác

Chương 18 – Con đường thẳng tới cộng sản chủ nghĩa

Đè bẹp xong cuộc bạo động của nông dân Nghệ An và phong trào trí thức chống

đối ở Hà Nội, Đảng Lao động bèn “tái hồi” chính sách cũ để tiến tới cộng sản chủ

nghĩa Đảng tổ chức hợp tác xã nông nghiệp trên toàn thể lãnh thổ Bắc Việt, buộc

nông dân phải sinh hoạt và sản xuất tập thể nghĩa là làm việc cho “đoàn thể” là

chính yếu mà cho gia đình và bản thân là thứ yếu Mỗi sáng, hễ nghe tiếng “kẻng”

đúng 6 giờ là họ phải ra đồng làm việc dưới sự điều khiển của cán bộ, 11 giờ về ăn

cơm trưa và học tập chính trị, 1 giờ lại ra đồng làm việc đến 6 giờ chiều Tối đến

phải đi họp để nhận phần việc ngày hôm sau Mỗi ngày, nếu làm tốt và đủ 10 giờ,

mỗi người được ban 10 điểm, mỗi điểm ăn 150 gam gạo Nếu làm kém hoặc không

đủ giờ, tất nhiên, sẽ được ít điểm hơn

Đến vụ, sau khi gặt, hợp tác xã chia số thu hoạch thành 4 phần Phần thứ nhất để

đóng thuế, phần thứ hai để “làm nghĩa vụ” tức là bán cho chính phủ bốn lần rẻ hơn

giá thông thường ở “thị trường tự do” [3] , phần thứ ba để trả nợ cho ngân hàng và

các cơ quan khác, phần thứ tư chia cho xã viên theo tổng số điểm mỗi người đã

nhận được trong toàn vụ Chính phủ và Đảng hết sức khuyến khích nông dân

“thâm canh”, nhưng dù vậy, sản xuất theo đơn vị diện tích vẫn rất thấp Lý do

chính là tại làm việc theo chế độ, “công nhật”, nên người làm không thấy trách

nhiệm trong công việc làm mà chỉ “cơm chúa múa tối ngày” Vì họ không chịu khó

canh nước giữ bờ, nên hễ hết mưa là hết nước và chẳng bao lâu lại phải huy động

đi “chống hạn” Các lãnh tụ Trung cộng và Việt cộng hiện vấp phải một khó khăn

mà các nước cộng sản khác không gặp; lúa là một cốc loại mọc dưới nước, đòi hỏi

rất nhiều công chăm sóc, một loại cây rất “tiểu tư sản” không chịu uốn mình theo

nếp sống tập thể dễ dàng như lúa mì hoặc các loại cây thực phẩm khác Vì sản xuất

kém nên Bắc Việt luôn luôn thiếu lương thực trong 10 năm nay Bài báo sau đây,

trong vô số những bài tương tự, chứng tỏ tình trạng thiếu ăn “kinh niên” ở Bắc

Việt

“… Tình hình lương thực tỉnh ta có khó khăn Miền núi tuy không bị thiên tai nặng

nề như một số huyện đồng bằng, nhưng do sản xuất kém nên vụ mùa năm nay

(1964) nhiều nơi thu hoạch thấp hơn năm 1963… Lương thực miền núi vẫn khẩn

trương, nay càng khẩn trương hơn Cán bộ và bà con nông dân các hợp tác xã trong

tỉnh hãy tham gia góp ý kiến, bàn bạc cụ thể, tranh cãi cho ra lẽ, tìm cách giải

quyết nạn đói giáp hạt sắp tới”

(Miền tây Nghệ An số 380, ngày 1 tháng Giêng, 1965)

Bàn về lý do tại sao sản xuất mỗi ngày một kém, tác giả bài báo đưa ra giải thích

như sau:

“Nông dân bỏ sản xuất trước mắt để đi làm việc khác kiếm tiền mua gạo Một số

bà con trong các hợp tác xã chỉ nghĩ về việc kiếm tiền, và cho rằng họ có tiền là có

gạo, không tích cực sản xuất, trồng ngô khoai, sắn và các thứ rau mầu Ruộng đất

tốt bỏ hoang hoá, cây trồng không chăm bón, thời vụ không đảm bảo, làm tập thể

cho hợp tác xã thì ít, làm riêng cho mình thì nhiều…”

(Cũng số báo kể trên)

Trong liên tiếp mười năm nay, vì thiếu, nên lương thực luôn luôn bị hạn chế Theo

thể lệ hiện hành, mỗi nhân khẩu được mua mỗi tháng 13,5 kg lương thực, trong số

chỉ có 8 kg gạo còn ngoài ra là ngô, khoai, sắn Chính quyền hô hào tăng gia sản

xuất bằng cách trồng các loại cây lương thực “ngắn ngày”, như bầu bí rau muống

cạn xung quanh các công sở, trường học, trại lính, nhưng vì diện tích ít ỏi nên thu

thập chẳng được là bao

Một biện pháp quyết liệt khác đã được thi hành; trong hai năm gần đây, chính

quyền Bắc Việt đã đưa, mỗi năm 25 ngàn gia đình nông dân miền đồng bằng sông

Nhị Hà lên miền thượng du khai khẩn đất hoang và tìm cách tự túc để giảm bớt

miệng ăn ở miền xuôi Chương trình di dân này còn nhằm hai mục đích khác: Việt

hoá và kiểm soát dân tộc thiểu số cùng thiết lập căn cứ kinh tế để chuẩn bị một

cuộc trường kỳ kháng chiến nếu Bắc Việt bị tấn công Nói về tương lai lâu dài và

đất nước thì đấy là một cố gắng rất đáng khen, nhưng vì miền Bắc không đủ

phương tiện trừ bệnh sốt rét nên công cuộc hiện đương gặp nhiều khó khăn

Để giải quyết nạn thiếu ăn, chính quyền Bắc Việt đã nghĩ đến giải quyết nhập cảng

lương thực từ bên ngoài, nhưng ngặt vì xuất cảng ít nên không có ngoại tệ để nhập

cảng đủ số lương thực cần dùng Có bao nhiêu ngoại tệ thu được hoặc được “các

nước bạn” viện trợ đều phải dùng vào việc mua sắm máy móc để thiết bị cho nền

công nghệ phôi thai

Suốt trong 10 năm nay và ngay cả trong những năm “được mùa viện trợ” của các

nước bạn, cán cân xuất nhập của Bắc Việt vẫn bị chênh lệch, xuất ít nhập nhiều

Bản thống kê sau đây do Bộ Ngoại giao và Tổng cục Thống kê Bắc Việt có thể cho

chúng ta một khái niệm đại cương về vấn đề kể trên

Đơn vị: 1 000 000 rúp cũ

Năm Xuất Nhập Hụt Tỷ lệ xuất nhập

1955 27,3 294,4 -267,1 9,2%

1956 81,7 314,2 -232,2 26%

1957 163,8 398 -234,2 41,1%

1958 204,6 253,2 -48,6 80,8%

1959 269,2 417,9 -148,7 64,4%

1960 319,6 511,6 -192 62,4%

1961 [4]

319,6 617,1 297,5 55,9%

1962 60,4%

1963 59,1%

1964 74,1%

(Trích tạp chí Nghiên cứu kinh tế xuất bản tại Hà Nội tháng 12, 1964 Bài “Bàn về

thăng bằng xuất nhập khẩu hiện nay” của Lưu Văn Đạt, tr 46)

Điểm đáng chú ý là từ 1962 trở đi bản thống kê không ghi những con số xuất nhập

cảng mà chỉ công bố tỷ lệ chênh lệch giữa xuất và nhập Nên nhớ rằng cũng vào

khoảng thời gian này (1960) cuộc xung đột bùng nổ giữa Nga sô và Trung cộng, và

đối với cuộc xung đột này, Bắc Việt luôn luôn giữ thái độ “trung lập” Một vài dấu

hiệu cho phép một số quan sát viên nhận định rằng chính vì thái độ “nước đôi” ấy

mà Nga coi Bắc Việt là thân Tàu, và Tàu coi Bắc Việt là thân Nga, với kết quả là

cả hai nước đàn anh đều đình chỉ không viện trợ cho Bắc Việt bắt đầu từ 1961

Không những cắt dứt viện trợ mà khối cộng sản Âu châu còn từ chối không bán đồ

phụ tùng và mua hàng hóa của Bắc Việt Trước kia Bắc Việt vẫn mua len mang về

phân phát cho hàng vạn phụ nữ đan áo để bán sang Đông Âu nhưng từ 1961 trở đi

hầu hết những người sống về nghề đan đều bị thất nghiệp Chúng ta có thể ước

đoán rằng sở dĩ bản thống kê kể trên không ghi rõ những con số xuất nhập cảng từ

1961 trở đi là tại những con số ấy đã xuống quá thấp Tuy nhiên cũng trong bài báo

ấy, tác giả có thu nhận như sau:

“Chúng ta đã sử dụng gần hết số tiền viện trợ không phải hoàn lại do các nước xã

hội chủ nghĩa anh em giúp ta trong những năm trước Từ đây hình thức viện trợ

chủ yếu là hình thức cho vay dài hạn, có vay có trả, có đi có lại Nếu khả năng xuất

khẩu không theo kịp yêu cầu nhập khẩu thì chúng ta bắt buộc phải hạn chế số nhu

cầu về nhập khẩu”

(Lưu Văn Đạt “Bàn về thăng bằng xuất nhập khẩu hiện nay” Nghiên cứu kinh tế,

Hà Nội, tháng 12, 1964)

Từ ngày chiến tranh lan rộng ra Bắc Việt, thái độ của Nga sô và Trung cộng đối

với nước “em út” có thay đổi, tuy nhiên cũng chưa ai biết hai nước kể trên đã giúp

Bắc Việt những gì, về phương diện kinh tế Chúng ta có thể nói từ 1960 đến 1964,

Bắc Việt không khác một đứa con trong gia đình mà cả bố lẫn mẹ, sau khi ly dị,

không nhìn ngó đến Nếu nhớ lại lời ông Hồ khuyến cáo học sinh lớp chỉnh huấn,

khuyên họ không nên “ngồi giữa hai chiếc ghế”, thì có thể nói rằng chính ông Hồ

đã bị ngã vì ông đã ngồi giữa hai ghế Nga và Tàu

Năm 1963, theo lời Giáo sư P J Honey, Bắc Việt có dạm đổi một số hàng tiểu

công nghệ để lấy bột mì của Úc châu nhưng Úc châu chê hàng xấu không đổi Sau

đấy, Bắc Việt có đổi cho Trung cộng một số hoa quả “nhiệt đới” và cây thuốc để

mua lại của Trung cộng một số bột mì mà Trung cộng đã mua của Ca-na-da Bắc

Việt cũng xuất cảng một số “thực phẩm xa xỉ” như lợn, gà (mỗi em học sinh phải

nuôi và bán cho chính phủ mỗi năm hai con gà) để nhập cảng một số “lương thực

căn bản” nhưng kết quả chẳng được là bao Vì nông thôn không cung cấp đủ thực

phẩm nên công nhân và dân thành thị nói chung cũng bị thiếu thốn Tờ Thời mới

xuất bản ở Hà Nội ngày 7 tháng 7, 1961 nói về nạn thiếu gạo ở thành thị như sau:

“Mỗi lần họ (công nhận xưởng máy dệt) đi mua gạo, họ phải nghỉ việc nửa ngày

Nhiều khi số người xếp hàng đông quá, họ phải nghỉ việc nhiều buổi mới mua

được xuất gạo”

Tháng 4, 1965, tờ Nghiên cứu kinh tế còn viết như sau:

“Hãy còn tình trạng phải xếp hàng chờ đợi, người tiêu dùng phải đi nhiều nơi,

nhiều chỗ mới mua được đủ những mặt hàng thực phẩm khác nhau cần cho việc

nấu ăn hàng ngày”

(Lê Đông “Bàn về vấn đề thực phẩm cho các thành phố”, Nghiên cứu kinh tế số

26, tháng 4, 1965)

Từ ngày bắt đầu “thành lập xã hội chủ nghĩa” cộng sản Bắc Việt cố gắng xây dựng

một nền kỹ nghệ, vừa để “trưng” với nhân dân đấy là “xã hội chủ nghĩa”, vừa nuôi

hy vọng sản xuất hàng hóa công nghệ, mang xuất cảng để đổi lấy vật liệu và lương

thực Hiện nay đã có tất cả hơn một ngàn công xưởng lớn nhỏ, nhưng vì thiếu

chuyên viên, vì cán bộ ưa sản xuất nhanh và nhiều để lấy thành tích, nên hàng hoá

do Bắc Việt chế tạo không đúng tiêu chuẩn quốc tế, vừa xấu vừa đắt, không thể

nào cạnh tranh nổi với sản phẩm công nghệ của Nhật Bản hiện tràn ngập thị trường

Đông Nam Á

Mặc dù những khó khăn kể trên, Bắc Việt hướng theo con đường mà 40 năm về

trước ông Hồ hình dung là “con đường tiến tới thắng lợi cuối cùng, tới chủ nghĩa

xã hội và chủ nghĩa cộng sản”, con đường mà ông nhìn rõ vì có “mặt trời” của chủ

nghĩa Mác-Lê-nin soi sáng

Vì quyết tâm đi theo con đường kể trên và bắt buộc mọi người đều phải tiến bước

theo hướng “mặt trời Mác-Lê-nin nên Đảng Lao động bắt toàn thế giới công

thương kể cả phu xích-lô, người làm chữa xe đạp và những người buôn thúng bán

mẹt phải thành lập hợp tác xã để sinh hoạt tập thể Nhiều người phải bỏ nghề cũ để

nhập đoàn đi “phát triển văn hoá và kinh tế” trên thượng du, mỗi đoàn có một số

đảng viên Đảng Lao động đi theo kiểm soát Một số đã tự giác, còn đa số hiện làm

việc và sinh hoạt theo kiểu “cu li” đồn điền thuở trước

Nói về sự thay đổi lề lối sinh hoạt cũng nên nhắc tới số phận những người mà cộng

sản mệnh danh là “tư sản dân tộc” Họ là những người trước kia có một xưởng máy

cỏn con, dùng dăm bảy người thợ và học việc Hồi mới về tiếp thu Hà Nội, cộng

sản đề cao họ “bạn của nhân dân” và hứa tôn trọng hình thức kinh doanh của họ

Nhưng cộng sản chỉ giữ lời cho đến ngày chiếm cứ Hải Phòng, cửa bể cuối cùng để

di cư vào Nam Sau đó chính quyền Bắc Việt buộc các xí nghiệp tư nhân phải đổi

thành công tư hợp doanh, nghĩa là tự đặt mình dưới sự kiểm soát của chính phủ

Nếu họ không chịu, chính phủ sẽ không cung cấp nguyên vật liệu Những chủ cũ

được tiếp tục điều khiển xưởng máy với chức vụ giám đốc, nhưng dưới sự giám sát

chặt chẽ của cán bộ Đảng Tình trạng “nửa nạc nửa mỡ” này được duy trì trong hai

năm (1957-59) Nhưng từ 1959 trở đi, khi bước sang giai đoạn “xây dựng xã hội

chủ nghĩa”, Đảng cử đảng viên là giám đốc và bắt các “tư sản dân tộc” phải “cải

tạo theo chủ nghĩa xã hội”, nghĩa là phải làm việc bằng tay chân công nhân, nặng

nhọc hơn công nhân, trong khi vẫn bị khinh rẻ là “giai cấp bóc lột” Tư sản dân tộc

khác địa chủ ở điểm không bị đấu tố và tù đày, nhưng cả hai đều từ địa vị “bạn của

cách mạng, của nhân dân” bước xuống thành phần “kẻ thù của giai cấp” Theo tờ

Học tập, cơ quan lý luận của Đảng Lao động, thì kiếp sống của “tư sản dân tộc” đã

làm mủi lòng một số đảng viên phụ trách kiểm soát họ Tờ Học tập viết:

“Có một số cán bộ phụ trách xí nghiệp công tư hợp doanh quả quyết rằng những

người tư sản đang làm việc ở xí nghiệp do các đồng chí đó phụ trách đã tiến bộ

một trăm phần trăm, và việc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với họ “không còn thành

vấn đề nữa” Thế rồi các đồng chí đó hối hả đòi “thay đổi thành phần (thăng chức

làm công nhân) cho các nhà tư sản… Rất rõ ràng là nếu những người làm công tác

cải tạo giai cấp tư sản dân tộc không chịu đi vào nghiên cứu “cuộc sống nội tâm”

của những nhà tư sản, chỉ mới nhìn thấy những vết dầu mỡ loang trên tấm áo và

thậm chí những chai tay của các nhà tư sản mà đã vội tính chuyện thay đổi thành

phần cho họ, thì những người (cán bộ) đó sẽ rất dễ bị lóa mắt bởi những hiện tượng

bề ngoài mà không nắm được bản chất vấn đề, do đó sẽ không thể nào làm tròn

trách nhiệm trước đảng và giai cấp”

(Học tập, tháng 3, 1965)

Giới tư sản dân tộc Bắc Việt đã chịu lam lũ trong 7 năm nay, nhưng lời tuyên bố kể

trên chứng tỏ con đường “cải tạo” của họ còn dài, và hiện nay họ chưa có mảy may

hy vọng “lên chức” công nhân

Hiện nay Bắc Việt đã hoàn thành công cuộc tập thể hóa nông nghiệp và công

nghiệp, nhưng có một điểm đáng chú ý Bắc Việt chưa thành lập, “nhân dân công

xã” Từ trước Bắc Việt vẫn theo sát chính sách của Trung cộng Tất cả mọi phong

trào do Trung cộng đề xướng đều được thi hành tại Bắc Việt chừng hai năm sau bắt

đầu từ thuế nông nghiệp đến Cải cách ruộng đất, rồi đến tổ đổi công, hợp tác xã…

nhưng Trung cộng đã thực hiện “nhân dân công xã” từ bảy tám năm nay mà cho

tới nay Bắc Việt vẫn cứ đứng nguyên trong giai đoạn “hợp tác xã” Có thể Bắc

Việt đã nghe lời khuyên can của Nga sô mà không tiến tới “nhân dân công xã”, mà

cũng có thể Bắc Việt chưa muốn thực hiện một chế độ hoàn toàn cộng sản trong

khi chưa “giải phóng” được miền Nam Nhưng vì áp lực của Tàu mỗi ngày một

mạnh nên rồi ra, rất có thể, Bắc Việt sẽ trở lại bắt chước Trung cộng và đi theo

từng bước chân một

________________________________________

[1]Bùi Quang Đoài, “Chủ nghĩa nhân văn của ông Hoàng Xuân Nhị”, Nhân văn

số 4, ngày 5-11-1956

[2]Ý nói bây giờ gánh ít hơn, nhưng vì đau khổ nên thấy cực nhọc hơn nhiều

[3]Theo lời ông Lê Duẩn trong bài “Xây dựng tư tưởng làm chủ tập thể trên lập

trường giai cấp vô sản” trong báo Học tập số tháng 6, 1965 thì giá một ký thóc ở

thị trường tự do là 0,80 đ, và giá bán cho chính phủ là 0,20 đ

[4] Riêng năm 1961, trong tài liệu ghi con số “rúp mới” nhưng chúng tôi tính cả

sang “rúp cũ” cho đồng loại Mỗi rúp mới ăn 4,444 rúp cũ

Nguồn: http://letungchau blogspot com/2009/08/tu-thuc-dan-en-cong-san-part-

2 html

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s