Phỏng vấn Zbigniew Brzezinski

The Diplomat, 10-9-2012

bản dịch hiệu đính của hm.t


Zbigniew Brzezinski là người Mỹ gốc Ba Lan, đã làm Cố vấn An ninh Quốc gia của Hoa Kỳ trong 4 năm thời kỳ Jimmy Carter (1977 – 81). Trong giai đoạn này Mỹ đã bỏ rơi Đài Loan và thiết lập bang giao với Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Cùng với Henry Kissinger, Brzezinski là người góp phần xây dựng liên kết Mỹ – Trung để kiềm chế Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh lạnh.

The Diplomat’s Assistant Editor Zachary Keck sat down with former U.S. National Security advisor Zbigniew Brzezinski to discuss America’s role in world affairs, the shifting geopolitics of the Asia-Pacific, the feasibility of eliminating nuclear weapons, and rising powers growing involvement in America’s backdoor

Trong bài này, trợ lý Biên tập Zachary Keck của The Diplomat tọa đàm với cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Zbigniew Brzezinski để thảo luận về vai trò của Mỹ trong các vấn đề thế giới, các chuyển biến địa chính trị  trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, sự khả thi của nỗ lực loại bỏ vũ khí hạt nhân, và về các ảnh hưởng chen chân của các cường quốc đang trỗi dậy ngày vào sân sau của Mỹ.

In Strategic Vision you argue that in today’s world no one power will ever be capable of dominating Eurasia in the way Harold Mackinder famously envisioned. Taking that argument at its face, this represents a tectonic shift for U.S. foreign policy given that, long before Washington was able to meaningfully affect the balance of power in Eurasia, its leaders saw preventing a hegemon from dominating it as a key strategic necessity. If the U.S. no longer has to concern itself with safeguarding Mackinder’s “world-island” from a potential hegemon(s), what should be the main objective of U.S. engagement in Europe and Asia going forward?

The main objective of U.S. engagement in Europe and in Asia should be to support an equilibrium that discourages any one power from acting in an excessively assertive fashion towards its neighbors. In the foreseeable future, it is, in any case, unlikely that any single power will have the military superiority that would enable it to assert itself in a hegemonic fashion on as a diverse, complex, and complicated mega-continent such as Eurasia. Having a close relationship with Europe, though maintaining a complex partnership with China and an alliance with Japan, will provide the United States with sufficient foci for a strategic engagement designed to maintain a relatively stable even if delicate equilibrium on the so-called “world island.”

In the book you state that the U.S. should act as a neutral arbitrator between Asia’s major powers, with the possible exception of Japan. The Obama administration has usually heeded this advice but recently diverged from it by issuing a harsh statement about the South China Sea that singled out China. What do you see as the reasoning behind doing this and do you think it was a mistake?

I think the United States’ position on freedom of navigation is generally correct, but it has been pursued lately in a clumsy fashion. It is to be regretted that it was announced in the context of a so-called “strategic pivot,” implying in the process that it involves an augmentation of American military power in Asia as a necessary response to the newly emerging geopolitical realities in the Far East. In brief, it is not surprising that the Chinese understood it to mean that the United States is beginning to fashion a coalition against China, something which at this stage at least is premature and runs the risk of becoming a self-fulfilling prophecy.

In Strategic Vision you come out strongly against an Indo-U.S. formal alliance, criticize the 2006 nuclear deal, and note many of the internal challenges that New Delhi faces. You have been remarkably consistent on these points over time, yet seem to be at odds with much of the U.S. foreign policy establishment that sees a stronger relation with India as undeniably in the national interest. Why are they wrong?

I disagree with much of the foreign policy establishment in regard to the need for a strong relationship with India which, prima facie, would be directed at China. I think American interests, as well as stability in the Far East would be better served by America staying free of any binding ties with competing powers on the Asian mainland. Last, but not least, the future stability, not to mention power potential, of India is problematic and in my view too many people have been mesmerized simply by the fact that India is as massively populated as China.

In August Secretary of State Hillary Clinton took a 10-day trip to Africa (with many arguing) to counter China’s growing influence there. In Strategic Vision you discuss in relation to Mexico, but which could reasonably be extended elsewhere in the Western Hemisphere, how growing ties with China and other emerging powers could combine with other issues to create an increasingly tense U.S.-Mexican relationship. Given that U.S. hegemony over the Western Hemisphere has been the overarching goal of U.S. foreign policy since at least as far back as 1823, and a reality since 1898, is the U.S. doing enough to counter China and other rising powers’ penetration of its traditional sphere of influence? If not, what should it be doing?

I do not think the U.S. needs to do “enough to counter China and other rising powers’ penetration of its sphere of influence” in South America because the countries of South America are obviously intent at this stage on becoming more autonomous in their relations with the United States. A policy predicated on the premise which I have just quoted would force the Latin American countries to line up either with or against the United States, and that would hardly be in the U.S. interest, especially given the prevailing and changing public mood in a number of Latin American countries.

You have long advocated negotiating seriously with Iran, something the Obama administration at least came into office intent on doing. Before talks got underway, however, street protests broke out in Tehran following the 2009 Presidential election. While the administration claimed this came as a complete shock to them, I imagine it was less so for you given that in 2007 you stated that Iran “is a country that may be confronting serious internal problems once Iranians don’t feel that the outside world, and particularly the United States, is subjecting them to a siege.” You also have personal experience with handling street demonstrations in Tehran. How did the Obama administration do in responding to the 2009 Iran protests in your opinion? What about the uprising that latter swept through much of the Arab world?

I do not feel that the United States had much freedom of action insofar as a response to the upheavals in Iran and more generally in the Middle East is concerned. These processes are inherently connected with social change within the region, and especially so in regards to the phenomenon of massive political awakening of their younger populations. The rhetoric that is used in that connection by many of the spokesmen involved in the upheavals tends to be democratic, but democracy is not necessarily the real object of mass political aspirations. The aspirations are rooted in historical resentments, social discrimination, financial envy, and sheer frustration. The result tends to be assertive populism which is not to be confused with imminent institutionalization of democratic processes.

Many of the U.S.’s most celebrated diplomats, including many of your contemporaries, have strongly endorsed abolishing nuclear weapons. In Strategic Vision you discuss at length the potential dangers of horizontal proliferation-particularly from quasi-nuclear weapon states like Japan, South Korea, and Germany- as well as the vertical proliferation threat from countries like Russia, China, and India. At the same time it seems to me that you were somewhat less enthusiast about the global zero movement, although more recently you have on occasion cautiously endorsed it. I am therefore wondering if you could elaborate a bit on your thinking on this issue. For instance, do you see other more viable alternatives for preventing the spread of nuclear weapons?

I have no problem with the global nuclear zero movement but I think that it is an objective that will be achieved only slowly, with a gradual settling down of the current era of turmoil, and perhaps in a context in which the major powers of the world will find it more feasible and productive to engage in a genuinely serious cooperation. The prospects for that in the short run are relatively tenuous and not very hopeful, and as a result I do not see much point in becoming very actively involved in what I view otherwise as a positive aspiration.

With Hillary Clinton repeatedly saying she would not stay on as Secretary of State in a second Obama administration, the U.S. is likely to get a new top diplomat regardless of the outcome of the election in November. Who are some of the people you’d recommend the President-elect interview for this position? If you are unwilling to name names, perhaps you could at least say what characteristics you think are most important for the candidates.

I do not want to engage in advocacy of particular names because I suspect that such advocacy by me could even be counterproductive. There are a number of people on the scene, including some from the Senate, as well as in public life, who would make very competent Secretaries of State. However, a great deal depends also on what role the next President envisages for his Secretary of State: is the nominee to be in fact the prime shaper of American foreign policy, or is the nominee expected more to be the foreign minister for external relations, with the word “relations” all important. I have recently seen some detailed but silly analyses of how many miles respective Secretaries of State have traveled in recent years, and that to me indicates precisely the need to differentiate between foreign policy shaping and engaging in active foreign policy relationships.

Trong cuốn Strategic Vision (Tấm nhìn chiến lược), ông lý luận rằng trong thế giới ngày nay, không một cường quốc nào có đủ khả năng để thống trị khu vực Á Âu (Eurasia) theo như cách mà trước đây Harold Mackinder đã quan niệm. Về biểu kiến, người ta thấy lý luận này là một thay đổi về nền tảng (dịch chuyển thay đổi kiển tạo) trong chính sách đối ngoại Mỹ, bởi chúng ta biết rằng, trước đây khi mà Hoa Kỳ còn chưa có khả năng ảnh hưởng đến thế quân tại khu vực Á Âu, các lãnh đạo của Mỹ đã coi việc ngăn chặn không cho một thể lực bá quyền nào thống trị vùng này là một yêu cầu chiến lược chính yếu.
Nếu Hoa Kỳ không còn lo bảo vệ “hòn đảo thế giới” (theo quan niệm kiểu Mackinder) khỏi rơi vào tay một bá quyền nào đó, thì mục tiêu chủ yếu để Mỹ dấn thân vào vùng Á Âu là gì?

Mục tiêu chính của việc Mỹ thâm nhập vào châu Âu và châu Á phải là, để gìn giữ một thế quân bình nhằm ngăn cản không cho bất cứ một nước lớn nào hành xử một cách võ đoán đối với các nước láng giềng khu vực.gì đi nữa, trong tương lai trước mắt, , vẫn chưa thể có một cường quốc duy nhất nào nắm được ưu thế quân sự để tự khẳng định võ đoán theo cung cách bá quyền trên một đại lục đa dạng, phức tạp, và lắm vấn đề như khu vực Á Âu. Liên kết  mật thiết với châu Âu, nhưng đồng thời giữ một quan hệ đối tác phức tạp với Trung Quốc và một liên minh với Nhật Bản, sẽ là những trụ cột cần cho Mỹ trong cuộc chen chân chiến lược, nhằm duy trì thế quân bình tương đối ổn định, thậm chí là rất nhạy cảm trên khu vực gọi là “hòn đảo thế giới”.

Trong cuốn sách, ông nói rằng Mỹ phải đóng vai trò của một trọng tài trung lập giữa các quốc gia châu Á, cho dù có thể có ngoại lệ với Nhật Bản. Thường thì chính quyền Obama cũng để ý đến lời khuyên này nhưng gần đây đã không theo đúng khi đưa ra tuyên bố gay gắt về tình hình Biển Hoa Nam (biển Đông Việt Nam), trong đó nêu đích danh Trung Quốc. Theo ông, vì lý do gì mà chính quyền Mỹ có hành động như vậy  và liệu đó có là điều sai lầm không?

Tôi cho rằng lập trường của Mỹ về tự do thông thương trên biển nói chung là đúng; nhưng gần đây điều đó được làm một cách vụng về. Đáng tiếc là, bản tuyên bố nói trên đã được đưa ra trong bối cảnh của cái gọi là “trục xoay chiến lược”, hàm ý việc gia tăng sức mạnh quân sự Mỹ tại châu Á là phản ứng cần thiết đối với những yếu tố địa chiến lược vừa mới xuất hiện tại Viễn Đông. Nói vắn tắt, ta không nên ngạc nhiên nếu phía Trung Quốc cho rằng bản tuyên bố ấy có ngụ ý là Mỹ bắt đầu hình thành một liên minh chống Trung Quốc, một việc mà ở vào giai đoạn này ít ra là còn quá sớm và có nguy cơ trở nên một lời tiên tri tự biến thành hiện thực (a self-fulfilling prophecy).

Trong cuốn Strategic Vision ông đã công khai phản đối mạnh mẽ một liên minh chính thức giữa Mỹ và Ấn Độ, chỉ trích hợp đồng nguyên tử 2006, và nêu ra nhiều thách đố nội bộ mà New Delhi đang gặp phải. Từ lâu ông đã có quan điểm đặc biệt nhất quán về những điều này, nhưng hình như ông rất bất đồng với phần lớn giới hoạch định chính sách đối ngoại Mỹ, những người đang coi một quan hệ chặt chẽ hơn với Ấn Độ là tất yếu nằm trong lợi ích quốc gia? Tại sao ông cho họ là sai lầm?

Tôi bất đồng ý kiến với nhiều nhân vật trong cộng đồng đối ngoại Mỹ về nhu cầu phải có một quan hệ hữu nghị vững chắc với Ấn Độ, một quan hệ mà mới nhìn vào là thấy nhắm vào Trung Quốc. Tôi cho rằng Mỹ có thể phục vụ lợi ích của mình cũng như sự ổn định tại Viễn Đông hữu hiệu hơn, bằng cách tránh xa bất cứ một liên minh ràng buộc nào với các cường quốc đang cạnh tranh nhau trên lục địa châu Á. Sau cùng nhưng không kém phần quan trọng là, sự ổn định tương lai của Ấn Độ, chứ đừng nói chi đến tiềm năng quyền lực của nó, là có vấn đề; và theo quan điểm của tôi, quá nhiều người đã bị mê hoặc bởi sự kiện Ấn Độ có một dân số vĩ đại không kém gì Trung Quốc.

Trong tháng Tám, Bộ trưởng Ngoại giao Hillary Clinton mở ra một chuyến công du 10 ngày đến châu Phi (mà nhiều người cho rằng) để chống lại ảnh hưởng ngày một lớn của Trung Quốc tại châu lục này. Trong cuốn Strategic Vision, ông bàn về Mexico, nhưng điều này có thể quảng diễn một cách hợp lý đến những nước khác tại Tây bán cầu, đấy là sự kiện những nước này có quan hệ ngày một gia tăng với Trung Quốc và với các cường quốc đang trỗi dậy khác kết hợp với nhiều vấn đề khác, khiến cho tình hữu nghị Mỹ-Mễ ngày càng trở nên căng thẳng. Căn cứ vào sự kiện địa vị bá quyền của Mỹ tại Tây Bán Cầu đã trở thành mục tiêu bao quát của chính sách đối ngoại Mỹ chí ít kể từ năm 1823, và là một thực tế kể từ năm 1898, liệu Mỹ có đang làm đầy đủ để chống lại sự xâm nhập của Trung Quốc và các cường quốc đang trỗi dậy khác vào vùng ảnh hưởng truyền thống của mình hay không? Nếu không, thì Mỹ phải làm gì?

Tôi không nghĩ Mỹ cần phải làm “đầy đủ để chống lại sự xâm nhập của Trung Quốc và các cường quốc đang trỗi dậy khác vào vùng ảnh hưởng của mình” tại Nam Mỹ bởi vì ở giai đoạn này các nước Nam Mỹ rõ ràng có ý định trở nên tự trị hơn trong quan hệ giữa họ với Mỹ. Một chính sách đặt cơ sở trên tiền đề mà tôi vừa trích dẫn sẽ buộc các nước châu Mỹ La-tinh hoặc phải đứng vào hàng ngũ với Mỹ hoặc là chống lại Mỹ, và điều này sẽ không nằm trong lợi ích của Mỹ, nhất là nếu ta căn cứ vào tâm trạng đang thịnh hành và đang chuyển biến của dân chúng trong một số nước châu Mỹ La-tinh.

Từ lâu ông chủ trương đàm phán nghiêm chỉnh với Iran, điều mà chính quyền Obama có ý định thực hiện chí ít vào lúc mới nhậm chức. Tuy nhiên trước khi các cuộc đàm phán bắt đầu, những cuộc xuống đường phản kháng đã bộc phát tại Tehran tiếp theo sau cuộc bầu cử Tổng thống 2009. Mặc dù chính quyền Obama cho rằng biến cố này đã diễn ra hoàn toàn như một cú sốc đối với họ, nhưng tôi thiết tưởng ông không thấy như vậy, vì năm 2007 chính ông đã tuyên bố rằng Iran là nước có thể đang gặp phải những vấn đề nội bộ nghiêm trọng, một khi người Iran không còn cảm thấy thế giới bên ngoài, và đặc biệt Mỹ, bao vây họ. Ông cũng có kinh nghiệm bản thân trong việc đối phó những cuộc biểu tình tại Tehran. Theo quan niệm của ông, chính quyền Obama đã hành động ra sao trong việc phản ứng lại các cuộc biểu tình tại Iran năm 2009? Ông nghĩ gì về cuộc nổi dậy này về sau đã lan khắp phần lớn thế giới Ả-rập?

Tôi không thấy Mỹ có nhiều tự do hành động trong việc phản ứng lại những biến động ởIranvà nói rộng hơn ở Trung Đông. Những biến cố này tự bản thân đã có liên quan với sự thay đổi xã hội ở trong khu vực, nhất là có liên quan với hiện tượng thức tỉnh chính trị của đại đa số tầng lớp trẻ. Về điểm này, luận điệu được sử dụng bởi nhiều người phát ngôn tham gia vào các biến cố này có khuynh hướng dân chủ, mặc dù dân chủ không nhất thiết là mục tiêu đích thực của những nguyện vọng chính trị quần chúng. Những nguyện vọng này vốn có gốc rễ trong những căm thù lịch sử, trong phân biệt đối xử xã hội, trong ganh tị tài chính, hay chỉ thuần túy thất vọng mà thôi. Kết quả là, các biến động này có xu thế tạo ra một chủ nghĩa dân túy có tính quyết đoán (assertive populism), mà ta không nên lẫn lộn với nỗ lực định chế hóa các tiến trình dân chủ sắp diễn ra.

Nhiều nhà ngoại giao nổi tiếng nhất của Mỹ, kể cả nhiều người đồng thời với ông, đã dứt khoát chấp nhận việc hũy bỏ vũ khí hạt nhân. Trong cuốn Strategic Vision, ông bàn khá dài về những mối nguy tiềm tàng do việc gia tăng số nước có vũ khí hạt nhân (horizontal proliferation) – đặc biệt từ các nước có vũ khí tương đương với vũ khí hạt nhân (quasi-nuclear weapon states) như Nhật Bản, Nam Hàn, và Đức – cũng như mối nguy do việc gia tăng khả năng của các nước vốn đã có vũ khí hạt nhân (vertical proliferation) từ các nước như Nga, Trung Quốc, và Ấn Độ. Đồng thời, tôi có cảm tưởng ông thiếu nhiệt tình đối với phong trào đòi hũy bỏ vũ khí hạt nhân toàn cầu (global zero movement), mặc dù gần đây thỉnh thoảng ông có dè dặt bày tỏ sự đồng tình với phong trào này. Vì thế, tôi tự hỏi liệu ông có thể nói thêm suy nghĩ của ông về vấn đề này hay không? Chẳng hạn, ông có thấy phương án nào khác dễ thực hiện hơn để ngăn chặn việc bành trướng vũ khí hạt nhân hay không?

Tôi không có tranh cãi nào với phong trào đòi hũy bỏ vũ khí hạt nhân toàn cầu nhưng tôi nghĩ rằng đó là một tiêu chí chỉ được thực hiện từ từ, với sự dần dần lắng dịu của thời đại đầy nhiễu nhương hiện nay, và có lẽ trong một bối cảnh mà các cường quốc chính trên thế giới sẽ nhận thấy việc tham gia hợp tác thật sự nghiêm chỉnh là điều khả thi và có kết quả tích cực.Viễn cảnh cho việc hũy bỏ vũ khí hạt nhân toàn cầu trong ngắn hạn là tương đối mong manh và không mấy hi vọng. Vì thế, tôi thấy không ích chi trong việc hăng hái tham gia một phong trào mà đáng lẽ tôi phải coi là một nguyện vọng tích cực.

Ngoại trưởng Hillary Clinton nhiều lần nói rằng bà sẽ không tiếp tục làm Bộ trưởng Ngoại giao trong một nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền Obama. Như vậy, Mỹ có khả năng thay thế người đứng đầu ngành ngoại giao bất chấp kết quả của cuộc bầu Tổng thống vào tháng 11 này. Ai là những người ông muốn đề xuất với vị Tổng thống vừa đắc cử để phỏng vấn cho chức vụ này? Nếu ông không muốn nêu tên họ ra, có lẽ chí ít ông có thể cho biết những đức tính nào mà ông nghĩ là quan trọng nhất cho những ứng viên này?

Tôi không muốn lao vào việc cổ xúy cho một tên tuổi đặc biệt nào vì tôi nghi rằng một sự cổ xúy như vậy do tôi đưa ra thậm chí có thể là phản tác dụng. Có một số người trên chính trường hiện nay, trong đó có một số Thượng nghị sĩ, cũng như những người đang hoạt động trong lãnh vực công, có thể trở thành những ngoại trường rất đầy đủ khả năng. Tuy nhiên, sự lựa chọn này phần lớn tùy thuộc vào cái vai trò mà vị Tổng thống sắp tới dự phóng cho vị Bộ trưởng Ngoại giao của mình: đấy là, liệu người được đề cử vào chức vụ trên sẽ thực sự trở thành người hoạch địch chính sách đối ngoại chủ yếu, hay người được đề cử chỉ được kỳ vọng làm một vị Ngoại trưởng để chăm sóc các quan hệ đối ngoại, với từ “các quan hệ” là quan trọng. Tôi vừa mới xem một số bài phân tích chi li nhưng vớ vẩn khi bàn về bao nhiêu ngàn dặm mỗi một vị Bộ trưởng Ngoại giao đã công du trong những năm gần đây, và điều này cho tôi thấy nhu cầu cần phải phân biệt giữa việc hoạch định chính sách đối ngoại và việc tích cực dấn thân vào các quan hệ ngoại giao.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s